INVESTITSION KREDIT MUNOSABATLARI VA ULARNING IQTISODIYOTNING RIVOJLANISHDAGI RO’LI

Аннотация

Investitsion kredit munosabatlari, iqtisodiyotni rivojlantirishda muhim ahamiyatga ega bo‘lib, ular mamlakatning moliyaviy barqarorligini ta’minlash, yangi loyihalarni amalga oshirish va iqtisodiy o‘sishni rag‘batlantirishda asosiy rol o‘ynaydi. Ushbu munosabatlar banklar, moliya institutlari va tadbirkorlar o‘rtasida o‘zaro aloqalarni tashkil etadi. Investitsion kreditlar, o‘z navbatida, innovatsion texnologiyalarni joriy etish, infratuzilmani rivojlantirish va ishlab chiqarishni kengaytirishga yordam beradi. Iqtisodiyotni barqarorlashtirish va modernizatsiya qilish jarayonlarida investitsion kreditlarning roli hamda ularning iqtisodiy rivojlanishdagi ahamiyati yanada ortib bormoqda. Ushbu maqolada investitsion kredit munosabatlarining nazariy asoslari, ularning iqtisodiyotga ta’siri va amaliy misollar orqali o‘rganiladi. Kalit so’zlar: investitsion kreditlar, loyihaviy moliyalashtirish, moliyaviy resurslar, capital, risklarni boshqarish, naqd pul oqimlari, moliyaviy barqarorlik, energiya loyihalari, infratuzilma, moliya institutlari, loyiha tahlili, davlat-xususiy sheriklik, innovatsiya, biznes rejalari, moliyaviy strategiyalar. Kirish. Investitsion kredit munosabatlari ishlab chiqarish tarmoqlariga kapital oqimini ta’minlash, tadbirkorlikni rag‘batlantirish va infratuzilmani rivojlantirish orqali iqtisodiy taraqqiyotni rag‘batlantirishda muhim rol o‘ynaydi. Iqtisodiyotlar o'sishga intilayotgani sababli, investitsion kredit munosabatlari dinamikasini tushunish siyosatchilar, investorlar va moliya institutlari uchun zarur bo'lib qoladi. Ushbu maqolada investitsion kredit munosabatlari tushunchasi, ularning mexanizmlari va iqtisodiy rivojlanishga ta’siri o‘rganiladi. Metodlar. Ushbu tahlil investitsiya krediti va iqtisodiy rivojlanish o'rtasidagi bog'liqlikni tekshirish uchun mavjud adabiyotlar, amaliy tadqiqotlar va empirik dalillarga asoslanib, sifatli yondashuvdan foydalanadi. Asosiy manbalar orasida akademik jurnallar, moliya institutlarining hisobotlari va iqtisodiy nazariya tushunchalari mavjud. Tahlil quyidagi mavzular bo'yicha tuzilgan: investitsion kredit munosabatlarining ta'rifi, ularning mexanizmlari, institutlarning roli va ularning iqtisodiy rivojlanishga ta'sirini ko'rsatadigan misollar. Natijalar. Muomalaga chiqarilishi maqsadi –to’lov va pul aylanmasi (oboroti) uzluksizligini ta’minlash, investitsiyalarni jalb qilish va ular bo’yicha daromad olish bo’yicha, mos ravishda: kredit-pul siyosatini amalga oshirishning qarz munosabatlarini mujassamlashtiruvchi moliyaviy vositalar (davlat va bank vositalari), qarz (davlat va korporativ maqsadda) va ulush (korporativ maqsadda) munosabatlarini ifodalovchi investitsion moliyaviy vositalar. Segmenti bo’yicha: pul, kredit, valyuta, sug’urta, lotereyao’yinlari, qimmatli qog’ozlar (fond, kapital) bozorlari vositalari. Bazisiga ko’ra: pul, valyuta, sug’urta, tovar (jumladan hom ashyo), ko’chmas mulk, indeks, foiz stavka (kelajakdagi daromad), qimmatli qog’oz bazisli moliyaviy vositalar. 105 ` Iqtisodiyotning u yoki bu sub’ektiga ko’ra: davlat boshqaruvi va hokimiyatlari, banklar-kredit muassasalari, sug’urta tashkilotlari, birjalar, nomoliya tashkilotlari (korporativ) vositalari. Chiqarilish muddati bo’yicha: qisqa, o’rta va uzoq muddatli moliyaviy vositalar. Milliyligi bo’yicha: milliy, xorijiy va xalqaro moliyaviy vositalar. Iqtisodiy-xuquqiy mazmuni bo’yicha: qarz va ulush munosabatlarini hamda hosilaviy moliyaviy vositalar. Iqtisodiy-huquqiy xossalariga ko’ra: bazaviy va bazisli moliyaviy vositaalar. Bazaviy vositalarga ulush va qarz munosabatlarini o’zida mujassamlashtiruvchi emissiyalanuvchi (derivativlardan tashqari) va emissiyalanmaydigan qog’ozlar kiradi. Bazislilariga esa derivativlar (hosilaviy qimmatli qog’ozlar) kiradi.Funktsiyasi bo’yicha: investitsion vositalar (qimmatli qog’ozlar), banklarning moliyalashtirish vositalari (kredit, depozit, seleng, plastik kartochkalar, cheklar va h.k.), riskni moliyalashtirish vositalari (sug’urta polislari), to’lov vositalari (milliy va horijiy valyuta, halqaro valyuta, kvazivalyuta, birja kotrovkasiga ega bo’lgan valyuta sifatida o’tuvchi oltin, platina, kumush, kamyob elementlar, qimmatbaho toshlar va h.k.), tovar taqsimlovchi vositalar (tovar varranti, konosament, ombor guvohnomasi va shu kabilar), garov qog’ozlari, lotereyalar. Daromad turlariga ko’ra: dividend beruvchi, belgilangan va suzuvchi foiz stavkali, kuponsiz (diskontli), yutuqli moliyaviy vositalar. To’lov muddati bo’yicha: spot va muddatli bozor vositalari. Yuqoridagilardan kelib chiqib, fond bozori vositalarni keng qamrovli ekanligi, investitsiyalarni moliyalashtirish jarayonida ularning xossa va xususiyatlari va investitsion maqsad asosida turli vositalardan foydalanish mumkinligini ko’rish mumkin. Investitsion kredit munosabatlari deganda kredit beruvchi moliya institutlari va investitsiyalarni moliyalashtirishga intilayotgan sub’ektlar o‘rtasidagi aloqalar va o‘zaro munosabatlar tushuniladi. Bu munosabatlar moliyalashtirishning turli shak