INKLYUZIV TA’LIM JARAYONIDA IMKONIYATI CHEKLANGAN BOLALARINING OTA-ONALARI BILAN ISHLASH.

Аннотация

Maqolada alohida ta’lim ehtiyojlari boʻlgan oʻquvchilarning jamiyatga samarali moslashuvi hamda toʻlaqonli uygʻunlashuvini ta’minlash, ota-ona yoki ularning o‘rnini bosuvchi shaxslarning inklyuziv ta’limdagi o‘rni masalalariga qaralgan. Kalit so’zlar: Inklyuziv ta’lim, alohida ta’lim ehtiyojlari bo‘lgan bolalar, inklyuziv ta’lim sinfi, maxsus pedagog, ota-ona. Hozirgi vaqtda zamonaviy jamiyat rivojlanishida imkoniyati cheklangan bolalar va ularni ota-onalarining ijtimoiy-psixologik holatlarini o‘rganish dolzarb ahamiyat kasb etadi. Jamiyatda bunday bolalarning muvaffaqiyatli ijtimoiylashuvini ta’minlaydigan ijtimoiy, tibbiy, psixologik va pedagogik sharoitlarni yaratish uchun ko‘plab sa’yi-harakatlarni amalga oshirilayotganiga qaramay, bir qator muammolar mavjud. Imkoniyati cheklangan bolada oʻziga boʻlgan ishonchni oshirish, uning koʻnikma va qobiliyatlarini rivojlantirish, yoshligidan ilm olishga ragʻbatlantirishda oila ishtiroki muhim. Shu sababli inklyuziv ta’lim jarayonida ota-onalarning ahamiyati katta. Alohida ehtiyojlari mavjud bolalarning ota-onalari farzandlari jamiyatning bir boʻlagi boʻlish huquqiga ega ekanini tushunishlari kerak. Asosiy muammolar bu imkoniyati cheklangan bolalarga nisbatan odamlarning ongini o‘zgartirish, inklyuziv yondashuvni joriy etish, bu barcha bolalar uchun istisnosiz teng ta’lim va ta’lim imkoniyatlarini taqdim etishni nazarda tutadi. Shuningdek, bu borada imkoniyati cheklangan farzandi bo‘lgan ota-onalarga psixologik va pedagogik yordam ko‘rsatishni ham nazardan chetda qoldirmaslik zarur. Ota-onalar oilada sogʻlom muhitni va farzandlari orasida tenglik muhitini yaratib berishlari, imkoniyati chegaralangan farzandlariga ta’lim olish jarayonida koʻmaklashishlari juda muhim. Buning uchun, doimiy ravishda maktab jamoasi bilan aloqada boʻlish, bolaning tengdoshlari orasida moslashib ketishi va oʻzlashtirish darajasini kuzatib borish zarur. Ota-onalarga imkoniyati cheklangan bolalarni ertangi kunga umidi, oʻziga ishonchini oshirishi, muntazam motivatsiya berib borishlari tavsiya etiladi.Barcha ijtimoiy muassasalarning (ixtisoslashtirilgan reabilitatsiya markazlari, bolalar bog‘chalari, maktablar, qo‘shimcha ta’lim muassasalari va 21 THEORETICAL ASPECTS IN THE FORMATION OF PEDAGOGICAL SCIENCES International scientific-online conference boshqalar) resurs imkoniyatlari to‘plami sifatida mikro jamiyatning tibbiy- psixologik va pedagogik infratuzilmasini rivojlantirish muammosi alohida o‘rin tutadi. Bu imkoniyati cheklangan bolalarni jamiyatning to‘laqonli a’zolari sifatida muvaffaqiyatli ijtimoiylashtirish uchun barcha shart-sharoitlarni yaratadi. Ko‘pincha, imkoniyati cheklangan farzandi bo‘lgan ota-onalar og‘ir psixologik stressni boshdan kechirishadi, ular o‘z farzandlari bilan muloqot qilishga va undan ham ko‘proq uning rivojlanishiga yordam berishga tayyor emaslar. Shu ma’noda ota-onalar birinchi navbatda psixologik va pedagogik yordamga muhtoj, chunki imkoniyati cheklangan bolaga yordamning keng qamrovli tizimini yaratishda bolaning jamiyatga muvaffaqiyatli kirishishiga asos sifatida, oilaning salohiyatiga tayanish zarur. Imkoniyati cheklangan bola bilan muomalada bo‘lgan kattalarning psixologik holatini tushunish va hisobga olish, o‘quvchini inklyuziv ta’limi va uning oilasiga samarali yordam ko‘rsatishda psixologik-pedagogik qo‘llab-quvvatlash tizimini yaratish uchun zarurdir. Imkoniyati cheklangan bolasi bo‘lgan ota-onalar bilan ishlash haqida gapirganda, biz ikkita yo‘nalishni ta’kidlashni istaymiz. Birinchidan, quyidagi yo‘nalishlarda ota-onalarning savodxonligini ta’minlashni nazarda tutadigan nazariy komponent yoki falsafiy dunyoqarash: bola patologiyasi to‘g‘risida tibbiy va biologik bilimlar; bolaga g‘amxo‘rlik qilishning o‘ziga xos xususiyatlari, hayotni tashkil etish, kun tartibi to‘g‘risida gigienik bilimlar, huquqlar va imtiyozlar, ijtimoiy va huquqiy bilimlar; bolalarning yosh xususiyatlari, xulq-atvoridagi o‘zgarishlar haqida psixologik va pedagogik bilimlar va boshqalar. Imkoniyati cheklangan bolalarning ota-onalari bilan ishlashning ikkinchi yo‘nalishi, bizning fikrimizcha, bola bilan aloqa o‘rnatish, bolaga psixoterapevtik ta’sir ko‘rsatish, oilada stressli vaziyatlarni bartaraf etish, nizolarni hal qilish qobiliyati bilan bog‘liq ma’lum amaliy bilimlar va ko‘nikmalarni shakllantirishni o‘z ichiga oladi. Oilada imkoniyati cheklangan farzandning tug‘ilishi oila hayotida inqirozli vaziyatning paydo bo‘lishiga olib keladi va uning barcha a’zolari uchun og‘ir psixologik stressdir. Ko‘pincha oilaviy munosabatlar susayadi, chalkashlik hissi, depressiya, kasal bolaga nisbatan doimiy tashvish, jismoniy ortiqcha yuk va surunkali charchoq oilaviy munosabatlarning beqarorlashishiga sabab bo‘lishi mumkin. Umuman olganda, sog‘lig‘i cheklangan bolaning ota-onasi o‘zini psixologik jihatdan qanchalik qulay his qilsa, bolani reabilitatsiyasi shuncha yaxshi bo‘ladi. Bu ota-onalar nima uchun bu biz bilan sodir bo‘ldi, boshqalar bizni tushunmaydi, biz u bilan birga borishdan