VOYAGA YETMAGANLAR TOMONIDAN SODIR ETILADIGAN JINOYATLARNI TERGOV QILISHNING HUQUQIY ASOSLARI

Аннотация

soha. В статье рассматриваются правовые основы расследования преступлений, совершенных несовершеннолетними, анализ литературы по данной теме, вопросы повышения эффективности расследования преступлений, совершенных несовершеннолетними, дополнительной гарантии прав несовершеннолетних, резкого сокращения числа преступлений путем предупреждения и профилактики преступности среди несовершеннолетних, рассмотрены вопросы применения норм, положений закона и подзаконных актов. о сущности Ключевые слова: данные предоставлены. несовершеннолетний, преступление, расследование, правовая основа, право, профилактика, нормативные акты, Annotation. закон и подзаконные акты, статья, социальнаясфера. The article provides information on the legal basis for the investigation of crimes committed by minors, analysis of thematic literature, improving the effectiveness of the investigation of crimes committed by minors, additional guarantees of the rights of minors, issues of drastically reducing the number of crimes by preventing and preventing crime among minors, regulatory Keywords: documents,the natureof substances inlaw and legislative acts. minor, crime, investigation, legal basis, Law, prevention, regulatory documents,law and legislative acts, article, social sphere. 39 SCIENCE AND INNOVATION IN THE EDUCATION SYSTEM International scientific-online conference Dunyoda jinoyat sodir etgan voyaga yetmaganlarning huquq va erkinliklarini himoya qilish muhim ahamiyat kasb etmoqda. Xususan, BMTning 1989-yil 20-noyabrdagi Bola huquqlari to‘g‘risidagi konvensiyasiga muvofiq «bolalarga nisbatan amalga oshiriladigan har qanday harakat (harakatsizlik) birinchi navbatda, uning manfaatlarini himoya qilishga qaratilmog‘i lozim»[1]. Turli mamlakatlarda sodir etilgan jami jinoyatlarning 30-40 % i voyaga yetmaganlar hissasiga to‘g‘ri kelishi, jumladan, Buyuk Britaniyada 40 %, Amerika Qo‘shma Shtatlarida 32 %, Germaniyada 38 % ni tashkil etishi, so‘nggi yillarda voyaga yetmaganlar o‘rtasida jinoyatchilikning so‘nggi yigirma yil davomida yiliga 3 % dangina kamayishi voyaga yetmaganlarni tergov qilish bilan bog‘liq faoliyatnitakomillashtirish zarurati mavjudligidandalolat beradi. Jahonda voyaga yetmaganlar tomonidan jinoyat sodir etilishining sabablarini o‘rganish, ular o‘rtasida jinoyatchilikka qarshi kurashish, bu sohada tergov olib borish uslubiyotini ilmiy jihatdan takomillashtirish bilan bog‘liq masalalarga alohida e’tibor qaratilmoqda, jumladan, jinoiy javobgarlik minimal yoshi, ushbu yoshni belgilashda psixofiziologik jihatlarning ta’siri, voyaga yetmaganlarga nisbatan jinoiy javobgarlik va jazoni yanada liberallashtirish, tergov va sud jarayonining ixtisoslashtirilishini kuchaytirish, voyaga yetmaganlarning huquqlarini qo‘shimcha himoya qilish, voyaga yetmaganlar jinoyatlarini oldini olish va profilaktika qilishning yangi usullarini ishlab chiqish bilan bog‘liq masalalarni tadqiqetish muhimahamiyat kasb etmoqda. Mamlakatimiz jinoyat qonunchiligida voyaga yetmaganlar huquqini himoya qilish borasida qator maqsadli chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda, xususan, voyaga yetmaganlarga nisbatan qo‘shimcha kafolatlar kiritilishi, voyaga yetmaganlar uchun tayinlanadigan jazolarning yanada liberallashtirilishi hamda ular o‘rtasidagi jinoyatchilikning oldini olish va profilaktika qilish, yoshlarning huquqlarini himoya qilish maqsadida keng ko‘lamli tizimli ishlar amalga oshirilmoqda. «Voyaga yetmaganlar uchun nazarda tutilgan jinoiy jazolarni liberallashtirish, protsessual harakatlarni o‘tkazishda ularning huquqiy himoyasini kuchaytirish»[2] ijtimoiy sohani rivojlantirishning ustuvor yo‘nalishlaridan biri sifatida belgilanib, bu sohani tadqiq etish muhim ahamiyat kasb etmoqda. Voyaga yetmaganlar tomonidan sodir etilgan jinoyatlarni tergov qilish masalasi hali to‘liq o‘rganilmagan. Biroq, ko‘p milliy olimlarimiz tomonidan tadqiqotning ayrim jihatlari, G‘.Abdumajidov, R.Alimova, A.Bazarov, Sh.Djumanov, A.Irsaliyev, N.Ismoilov, D.Mirazov, T.Mamatqulov, A.Norboyev, B.Naberayev, U.Nosirov, A.Raximov, Sh.Sodiqova, G.Tulaganova, X.Turabbayev, 40 SCIENCE AND INNOVATION IN THE EDUCATION SYSTEM International scientific-online conference N.Toshtemi rov, M.Uteniyazov, B.Usmonov, V.Fayzullayeva, Sh.Xasanov, R.Shakurov, A.Qulaxmetov, N.Ramazonova va boshqalarning ilmiy ishlarida muayyandarajadako‘ribchiqilgan. MDH mamlakatlari doirasida T.Averyanova, R.Belkin, O.Bayev, I.Belozerova, A.Volinskiy, I.Gerasimov, A.Golovin, Y.Drapkin, Y.Ishenko, V.Isayenko, Y.Koruxov, V.Kornouxov, P.Kokorin, I.Lustina, Y.Rossiyskaya, A.Toporkov, A.Fillipov, A.Shatalov, S.Shestakova, A.Shmonin, N.Yablokovlar kriminalistika nazariyasidan kelib chiqib mavzuning ayrim jihatlarini tadqiq qilganlar. Bevosita voyaga yetmaganlar tomonidan sodir etilgan jinoyatlarni tergov qilish bilan bog‘liq masalalarni o‘rgangan olimlardan K.Avaliani, O.Andriyanova, X.Bopxoyev, S.Vergunova, I.Gesmanova, G.Dimov, T.Isakova, N.Kiryanina, I.Makarenko, S.Matveyev, A.Osmonova, A.Sichev, S.Timoshenko, S.Trashkova, N