ИНСОН ҲУҚУҚЛАРИНИНГ МОҲИЯТИ ВА АМАЛГА ОШИРИЛИШИ: НАЗАРИЙ ВА АМАЛИЙ ЖИҲАТЛАР

Аннотация

Ушбу мақолада инсон ҳуқуқларининг назарий асослари, уларнинг моҳияти ва амалий татбиқи атрофлича таҳлил қилинган. Мақолада инсон ҳуқуқларини таъминлаш ва амалга оширишда давлат ва шахс ўртасидаги мувозанатни сақлаш зарурлигига алоҳида эътибор қаратилган. Шу билан бирга, инсон ҳуқуқларининг ажралмаслиги, шубҳасизлиги ва уларни амалда татбиқ этиш шартлари тадқиқ этилган. Ҳуқуқлардан фойдаланишнинг муваффақияти фақат қонунчиликка эмас, балки шахснинг фаол иштирокига ҳам боғлиқ эканлиги таъкидланади. Калит сўзлар: Инсон ҳуқуқлари, ҳуқуқий механизмлар, фуқаро ҳуқуқлари, давлатнинг роли, шахсий фаоллик, ҳуқуқларни амалга ошириш, ҳуқуқий кафолатлар, ижтимоий ва табиий мувозанат. Аннотация: В статье рассматриваются теоретические основы прав человека, их сущность и практическое применение. Особое внимание уделяется необходимости поддержания баланса между государством и личностью в процессе обеспечения и реализации прав человека. Анализируется неотъемлемый и бесспорный характер прав человека, а также условия их реализации. Отмечается, что успешная реализация прав зависит не только от законодательства, но и от активного участия личности. Ключевые слова: Права человека, правовые механизмы, гражданские права, роль государства, личная активность, реализация прав, правовые гарантии, социальный и природный баланс. Annotation: This article provides a comprehensive analysis of the theoretical foundations, essence, and practical implementation of human rights. It emphasizes the importance of maintaining a balance between the role of the state and individual responsibility in ensuring and exercising these rights. The research explores the inseparability and indisputable nature of human rights and the conditions required for their realization. It highlights that the effective exercise of rights depends not only on legislation but also on the active participation of individuals. 131 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference Keywords: Human rights, legal mechanisms, civil rights, state’s role, individual responsibility, rights implementation, legal guarantees, social and natural balance. Инсон ҳуқуқлари жамият ва давлат муносабатларининг асосий тамал тошларидан бири бўлиб, инсоннинг шахсий эркинлиги ва қадр- қимматини ҳимоя қилишда муҳим роль ўйнайди. Ҳуқуқлар назарий жиҳатдан туғма ва ажралмас сифатида қабул қилинса-да, уларни амалда таъминлаш ва амалга ошириш жараёни мураккаб ва кўп қирралидир. Инсон ҳуқуқларини самарали татбиқ этиш нафақат қонунчиликка, балки давлат, жамият ва шахс ўртасидаги ҳамкорликка боғлиқ. Инсон ҳуқуқлари масаласини ўрганишда, аввало, муҳим тушунча ва категорияларни аниқлаш талаб этилади. Тушунчалар тизими ҳар қандай назариянинг асосини ташкил этиб, унинг бошқа қисмларини бирлаштиради ва тартибга солади. Шу боис, тадқиқотнинг биринчи вазифаси – инсон ҳуқуқлари тушунчасини аниқлаб бериш, шунингдек, ҳуқуқларни амалга ошириш ва унинг усуллари нималардан иборат эканлигини тушунтиришдир. Тадқиқотнинг муваффақиятли амалга оширилиши учун "инсон ҳуқуқлари" тушунчасига умумҳуқуқий ва аниқ таъриф бериш зарур. Шу билан бирга, "шахс ҳуқуқлари", "индивид ҳуқуқлари", "фуқаро ҳуқуқлари", ва "индивидуал ҳуқуқ" каби яқин тушунчаларнинг мазмуни ҳам очиб берилиши керак бўлади. Инсон ҳуқуқлари тушунчаси илмий доираларда турлича талқин қилиниб, ҳалигача универсал ва умумқабул қилинган таъриф мавжуд эмас. Масалан, Ф.М.Рудинский инсон ҳуқуқларини шахснинг ижтимоий шарт- шароитлардан келиб чиқиб ривожланиш имкониятлари ва эркинлик чегаралари сифатида таърифлайди . Л.И.Глухарева эса инсон ҳуқуқларини шахснинг ўзини намоён қилиш ва ривожланиш имкониятлари сифатида баҳолайди . Д.А.Кошарский инсон ҳуқуқларини инсоннинг қадр-қиммати, эркинлик ва тенгликни ифодаловчи, халқаро ҳамжамият ва давлатлар томонидан тан олинган ва кафолатланган тушунча , деб таъкидлайди. П.В.Анисимов инсон ҳуқуқларини моддий ва маънавий эҳтиёжларни қондириш учун инсоннинг ижтимоий талаблари сифатида кўради, уларни давлат ва жамият қўллаб-қувватлаши керак , деб ҳисоблайди. Инсон ҳуқуқлари тушунчасини англашда турли назарий ёндашувлар мавжуд. Хусусан, позитивистик ёндашув , яъни инсон ҳуқуқлари давлат томонидан расмий тан олинган ва юридик жиҳатдан кафолатланган имкониятлардир. Бу ҳуқуқлар инсоннинг фақат муайян қоидалар асосида 132 ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE International scientific-online conference субъектив ҳуқуқларни қўлга киритиш имкониятидан иборатдир. Табиий ҳуқуқий ёндашув , яъни бу инсон ҳуқуқларини ажралмас ва туғма ҳуқуқлар сифатида кўради. Давлат уларни тан олса-да, тан олмаса-да, инсон туғилиши билан ҳуқуқларга эга. Бунда инсон ҳуқуқлари тарихий шаклланган ижтимоий муносабатлардан табиий равишда келиб чиқади. Инсон ҳуқуқлари жамиятдаги шахснинг ўрни ва ҳуқуқларини белгилашда муҳим рол ўйнайди. Ҳар бир инсоннинг шахсий эркинлиги ва қадр- қимматини тан олиш, уларни қонун ва давлат ҳимояси остига олиш, инсон ҳуқуқларини янги ижтимоий-сиёсий муҳитга мослаштириш зарур, деб ҳисоблаймиз. Бизнинг фикримизча,