ВОПРОСЫ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ РЕЙТИНГА ESG В «ЗЕЛЕНОЙ ЭКОНОМИКЕ»

Аннотация

Мақолада миллий иқтисодиётнинг рақобатбардошлигини ошириш, ресурс тежамкор ва экологик хавфсиз жамиятни барпо этиш ҳамда ижтимоий тенгликни таъминлаш каби ҳозирда долзарб бўлган масалаларининг ечими ҳисобланган “яшил иқтисодиёт” концепцияси ҳамда ESG рейтингининг хўжалик фаолиятига инвестициялар оқимини жадаллаштиришдаги ўрни ёритилган. Калит сўзлар: “яшил иқтисодиёт”, барқарор ривожланиш, экологик омиллар, ижтимоий омиллар, корпоратив сиёсат. ВОПРОСЫ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ РЕЙТИНГА ESG В «ЗЕЛЕНОЙ ЭКОНОМИКЕ» PhD Абдуллаева Севарахан Хасановна Ферганский политехнический институт Аннотация. В статье освещается концепция «зеленая экономики» и роль рейтинга ESG в ускорении притока инвестиций в экономическую деятельность, которые рассматриваются как решения таких актуальных в настоящее время вопросов, как повышение конкурентоспособности национальной экономики, построение ресурсоэффективного и экологически чистого общества и обеспечение социального равенства. Ключевые слова: «зеленая экономика», устойчивое развитие, экологические факторы, социальные факторы, корпоративная политика. THE SIGNIFICANCE OF USING THE ESG RATING IN THE “GREEN ECONOMY” PhD Abdullaeva Sevarakhon Khasanovna Fergana Polytechnic Institute Annotation. The article highlights the concept of “green economy” and the role of the ESG rating in accelerating the flow of investments in economic activities, which are considered as solutions to such currently relevant issues like improving the competitiveness of the national economy, building a resource-efficient and environmentally friendly society and ensuring social equality. Key words: “green economy”, sustainable development, environmental factors, social factors, governance. 215 VIII SON — AVGUST, 2024 215-221 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, avgust www.e-itt.uz Кириш. Ўтган даврлар мобайнида мамлакатлар иқтисодиётининг асосини ишлаб чиқариш тақсимот, айирбошлаш ва истеъмол каби тўрт асосий тамойил ташкил этиб келган бўлса, ҳозирги даврга келиб асосий эътибор нафақат ана шу тамойиллар асосида фаолиятни ташкил этиш балки “яшил иқтисодиёт”ни жорий этиш билан барқарор ривожланишга эришиш ҳисобланмоқда. Хусусан, “яшил иқтисодиёт” дейилганда умумий ҳолда амалга оширилаётган турли фаолиятлар натижасида атроф-муҳитга ва экологияга етказилиши мумкин бўлган зарарлар хавфини тобора камайтириб бориш билин барқарор иқтисодий ривожланишга эришиш тушунилади. Шунингдек, ушбу иқтисодиёт инсон учун фаровон ҳаёт қуриш шарт-шароитларини яхшилаш, экология ва атроф-муҳит билан боғлиқ ҳолда юзага келадиган муаммоларни бартараф этиш билан ижтимоий тенгликни таъминлашни ифодалайди. Бугунги кунда кўплаб мамлакатларда жорий этилган иқтисодий модел нафақат аҳоли ўртасида, балки мамлакатлар миқёсида тенгсизликларни кучайишига, чиқиндилар ҳажмининг кўпайишини, самарасиз ишлаб чиқариш фаолиятларини рағбатлантириш натижасида ресурсларнинг янада тақчиллигини келтириб чиқариш билан бирга атроф-муҳит ва инсон саломатлигига кенг таҳдидларни юзага келишига сабаб бўлганлиги “яшил иқтисодиётга” ўтиш учун заруриятни юзага келтирди. Шунга кўра сўнгги йиллар давомида дунё миқёсида яшил иқтисодиёт концепцияси амалга оширилиши лозим бўлган стратегик устувор вазифа сифатида белгиланиб келинмоқда. Адабиётлар шарҳи. Экологик ва атроф-муҳитга оид хавф-хатарлар асосан корхоналарининг ишлаб чиқариш ва бошқа фаолиятларининг барча жиҳатлари билан чамбарчас боғлиқлиги илк бор 1989 йилда Буюк Британия ҳукумати учун иқтисодчи олимлар Давид Пеарсе, Анил Маркандя ва Эдвард Б.Барбиер томонидан “Яшил иқтисодиёт”ни ривожлантириш режаси”, деб номланган ҳисоботда ифодаланган (1989). Улар “яшил иқтисодиёт” концепциясини иқтисодий атамалар таркибига киритиш билан бирга иқтисодиёт ва атроф-муҳитни ўзаро уйғунлигини таъминлаш мақсадида корхоналар томонидан ишлаб чиқариш ва эксплуатация жараёнларида маҳсулот ва хизматларни атрофлича баҳолаш заруриятини таъкидлаганлар. Натижада барқарор ривожланишни таъминлашда яшил иқтисодиёт концепцияси муҳим ўринни эгаллаши глобал миқёсда кенг тан олинди. Иқтисодий барқарор ривожланиш эса инсон эҳтиёжларини тўла қондириш мақсадига эришишда келажак авлод эҳтиёжларини қондириш имкониятларига хавф солмаслик асосида ривожланишни ифодалайди. Шунингдек таъкидлаш лозимки, хорижий адабиётлар таркибида экологик иқтисодиёт деб номланган алоҳида йўналиш ҳам тарихан мавжуд бўлган, ҳозирги кунга келиб иқтисодиётнинг ушбу тармоғи бутун дунё бўйлаб ривожланиш босқичидадир. Экологик иқтисодиёт тармоғининг асосчилари ҳисобланган Роберт Костанза ва Герман Дейли (1991) томонидан шакллантирилган “Экологик Иқтисодиёт: фан ва барқарорликни бошқариш” (1989) номли тадқиқот ишида экологик иқтисодиётни табиат ва жамият ўртасидаги ўзаро муносабат, биологик хилма – хилликни ва табиатни ҳимоя қилишга қаратилган иқтисодий механизмларни тадқиқ этишга қаратилган илм соҳаси сифатида тарифламаган. “Яшил иқтисодиёт” тушунчасининг ҳозирда кенг тарқалган, шунингдек, нисбатан тўлиқ таърифи БМТнинг Атроф-муҳитга оид дастури (UNEP) томонидан ишлаб чиқилган бўлиб, ун