НЕИЗВЕСТНЫЕ НАМ РИСКИ ЦИФРОВОЙ ЭКОНОМИКИ

Аннотация

Мазкур мақолада рақамли иқтисодиёт шароитида юзага келадиган рисклар таснифи келтирилган. Уларнинг жамият ҳаёти ва давлат фаолиятининг таъсир қилиш нуқталарини аниқлаш ва уларни бартараф этиш, ҳамда салбий оқибатларини бартараф этиш чора-тадбирлари таҳлил қилинган. Калит сўзлар: риск, таҳдид, рақамли иқтисодиёт, рақамли технологиялар, молиявий ва информацион технологиялар. НЕИЗВЕСТНЫЕ НАМ РИСКИ ЦИФРОВОЙ ЭКОНОМИКИ Д.э.н, доц. Абдурахмонов Ильес Университет цифровой экономики и агротехнологий Аннотация. В данной статье представлена классификация рисков, возникающих в цифровой экономике. Проанализированы меры по выявлению и устранению точек влияния их общественной жизни и государственной деятельности, а также по устранению их негативных последствий. Ключевые слова: риск, угроза, цифровая экономика, цифровые технологии, финансовые и информационные технологии. DIGITAL ECONOMY RISKS UNKNOWN TO US DSc, assoc.prof. Abdurakhmonov Ilyos University of Digital economy and agricultural technologies Annotation. This article presents a classification of risks arising in the digital economy. Measures to identify and eliminate points of influence of their social life and government activities, as well as to eliminate their negative consequences are analyzed. Keywords: risk, threat, digital economy, digital technologies, financial and information technologies. VII SON - IYUL, 2024 230-232390 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, iyul www.e-itt.uz Кириш. Фан, инновацион технологиялар, жамоавий муносабатлар ва глобал бизнеснинг ривожланиш тенденциялари жамиятнинг рақамли келажак сари интилаётганидан далолат бериб келмоқда. Шу билан бирга, шахслараро муносабатлар, маҳсулотларни (хизмат, товар) лойиҳалаш, яратиш, ишлаб чиқариш ва сотиш жараёнлари виртуал (рақамли) маконга ўтиб бормоқда. Янги имкониятларнинг ривожланиши биз учун ноанъанавий рискларнинг пайдо бўлишига кенг имкониятларни яратиб бермоқда, шунингдек, уларни англаш, аниқлаш, ҳамда уларнинг салбий оқибатларини тушиниш борасида ишончли маълумотларнинг йўқлиги уларни аниқлаштириш борасидаги имкониятларни қийинлаштиради. Шу сабабли ҳали ўзини риск сифатида намоён этмаган салбий ҳолатларни аниқлаш, уларнинг моддий қийматини белгилаш рақамли иқтисодиётнинг шаклланиши шароитида хавфларни ўрганиш масалаларини долзарблигини белгилаб беради. Адабиётлар шарҳи. Ҳозирги кунда дунёда “рақамли иқтисодиёт” ҳақида умумий тушунча мавжуд эмас, аммо кўплаб таърифлар мавжуддир, уларнинг айримларини кўриб чиқамиз. “Рақамли иқтисодиёт” атамаси биринчи марта 1994 йилда нашр этилган “Рақамли иқтисодиёт” китобининг муаллифи канадалик олим Дон Тапскотт томонидан кенг қўлланилган ва у рақамли иқтисодиётни рақамли телекоммуникациялар ёрдамида амалга ошириладиган иқтисодиёт сифатида тушунган (Андрияшин, 2017). Митин (2017) ўз тадқиқотларида “рақамли иқтисодиётга берилган қуйидаги тарифларни келтириб ўтади, жумладан: 1. “Интернет, мобил ва сенсорли тармоқлар каби платформалар томонидан қўллаб-қувватланадиган иқтисодий ва ижтимоий фаолиятнинг глобал тармоғи” (Австралия ҳукумати). 2. “Рақамли ахборот-коммуникация технологияларидан фойдаланишга асосланган иқтисодий, ижтимоий ва маданий муносабатлар тизими” (Жаҳон банки). 3. “Асосан рақамли технологиялар, айниқса интернетдан фойдаланган ҳолда амалга ошириладиган электрон транзакциялар орқали ишлайдиган иқтисодиёт” (Оксфорд луғати). 4. “Интернет ва/ёки wwwга таянадиган бозорларда бизнес юритиш” (BCS, Буюк Британия). 5. “Онлайн электрон тижорат орқали товарлар ва хизматлар савдосини осонлаштирадиган рақамли бозорлар” (Иқтисодий ҳамкорлик ва тараққиёт ташкилоти). 6. “Юқори сифатли АКТ инфратузилмасини таъминлай оладиган ва истеъмолчилар, бизнес ва ҳукуматлар манфаати учун АКТ қувватидан фойдалана оладиган иқтисодиёт» (IBM). 7. “Рақамли ускуналарни ишлаб чиқариш, нашрлик фаолияти, медиали ишлаб чиқариш ва дастурлаш» (Буюк Британия ҳукумати)”. Стефанова ва Скакун (2024) ўз тадқиқотларида қўйидагиларни таъкидлайдилар, яъни бугунги тез ўзгариб бораётган рақамли дунёда ташкилотлар ўн йил олдин кенг кўламли бўлмаган кўплаб рисклар ва муаммоларга дуч келишмоқда. Ушбу таҳдидлар рақамли технологиялардан фойдаланиш, янги бизнес моделларини жорий этиш, маълумотларга боғлиқликни ошириш ва киберҳужумлар таҳдидининг кучайиши билан боғлиқдир. Ушбу мавзунинг долзарблиги шундаки, деярли ҳар бир ташкилот, унинг ҳажми ёки соҳасидан қатъи назар, ушбу муаммоларга дуч келади, шунинг учун улар мумкин бўлган рискларни тушуниш ва уларни бартараф этишнинг самарали стратегияларини ишлаб чиқишлари жуда муҳимдир. 231 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, iyul www.e-itt.uz к и Рақамли иқтисодиётдаги кенг кўламли ва интенсив г о Ўз-ўзидан жараёнларни тўхтатиш деярли мумкин эмас, л о ривожланиш улар ўзидан-ўзи ривожланиб боради н х е Т Хорижий (бегона) IT-технологияларнинг ҳаёт фаолиятининг барча жабҳаларига кириб бориши Мамлакат (“рақамли мустамлака”) Молия, транспорт ва энергетика инфратузилмаси, иқтисодиётни бошқариш, “ижтимоий инжиниринг” ва й и моделлаштириш с ё и Кибер хав