ТЕНДЕНЦИИ РАЗВИТИЯ ОТРАСЛЕЙ КРЕАТИВНОЙ ЭКОНОМИКИ В УЗБЕКИСТАНЕ И ЗА РУБЕЖОМ

Аннотация

The article describes the approaches of foreign scientists to the concept of the creative economy and its constituent industries. The American and British approaches to the main sectors of the creative economy are compared. In 1900-2008 trends in the development of the creative working class in the structure of the US working class were studied. Based on the UK methodology, the state of development of the creative economy in Uzbekistan is analyzed from the point of view of its constituent industries and the number of employees. Scientific proposals and practical recommendations aimed at developing the creative economy in Uzbekistan have also been developed. Keywords: creative economy, creative industry, creative industries and professions, intellectual capital, copyright, patents, culture and art, statistical classifier, creative education. Кириш. Жаҳон иқтисодиёти янги ижтимоий-иқтисодий воқелик жадал ривожланиши, ахборот ва рақамли технологияларнинг пайдо бўлиши, саноатнинг 3.0 ва саноат 4.0 каби янги турдаги тармоқларининг шаклланиши билан тавсифланмоқда. Агар яқин йиллар аввал ахборот иқтисодиёти муҳим аҳамият эга бўлган бўлса, бугунги кунда маданий ва ижодий капиталнинг салоҳияти ва қадр-қимматини англашга асосланган креатив иқтисодиёт долзарб хисобланмоқда. Ижодкорлик ва креативлик замонавий иқтисодий тараққиётнинг асосий омилига айланди. Ўзбекистонда ҳам инновацион ғоя ва технологияларни жорий этишга, фан, инновация ҳамда рақамли технологияларни жадал ривожланиши учун зарур шарт- шароитларни яратишга алоҳида эътибор қаратилмоқда. Жумладан Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2022 йил 6 июлдаги «2022-2026 йилларда Ўзбекистон Республикасининг инновацион ривожланиш стратегиясини тасдиқлаш тўғрисида»ги ПФ-165-сон, Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2023 йил 11 сентябрдаги “Ўзбекистон-2030” стратегияси тўғрисида”ги ПФ-158-сонли фармонларида (Фармон, 2022; Фармон, 2022) ҳамда Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2024 йил 7 февралдаги “Иқтисодиёт соҳалари учун кадрлар тайёрлаш тизимини тубдан такомиллаштириш чора-тадбирлари” тўғрисидаги ПҚ-62 қарорида (Қарор, 2024) ушбу йўналишни ривожлантиришга қаратилган бир қатор чора-тадбирлар белгиланган. Креатив иқтисодиётни ривожлантириш нафақат мамлакатимизда балки бутун дунёда долзарб аҳамиятга эга эканлигини Бирлашган Миллатлар ташкилоти томонидан 2021 йилни “Креатив иқтисодиёт” йили деб эълон қилиниши орқали ҳам англаш мумкин. Адабиётлар шарҳи. Бир қатор хорижлик олимларнинг илмий асарларида креатив индустрия, креатив иқтисодиёт тушунчаларига ёндашувлари баён этилган. Жумладан Америкалик олим Флорида (2005) ўз ишида “креативлик техникавий ихтиролар, янги маҳсулотларни ишлаб чиқиш ва янги фирмалар яратишда, маданий креативлик ва бадиий ижодда, компьютер графикасидан тортиб рақамли мусиқа ва анимaциягача бўлган мутлақо янги тармоқларнинг пайдо бўлишида намоён бўлади” деб таъкидлаган (Флорида, 2005). Флорида (2005) ўз тадқиқотида креатив макон ва креативлик жуғрофиясини ўрганиш катта ўрин тутади. Минтақалар бўйича креативлик даражасини баҳолаш учун 322 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, iyun www.e-itt.uz Р. Флорида тўртта тенг даражада муҳим омилни бирлаштирган қуйидаги креативлик индексларидан фойдаланишни таклиф қилди: 1) ижодкорлар синфининг банд аҳоли таркибидаги улуши; 2) инновационлик (аҳоли жон бошига патентлар сони); 3) юқори технологияли индустрия (индекс TechPole - "юқори технологиялар индекси"); 4) хилма-хиллик, минтақанинг креатив инсонлар ва ғоялар учун очиқлиги. Флориданинг (2005) креативлик индекси, ҳудудларнинг креативлик даражасини баҳолашда энг муваффақиятли индекслардан бири ҳисобланади. 2001 йилда Жон Хокинс (2011) томонидан ишлаб чиқилган “креатив иқтисодиёт” концепциясининг асоси ғоя қийматини яратишда инсон ижодий тасаввуридан фойдаланишга асосланади. Муайян соҳалар билан чегараланган креатив индустриядан фарқли ўлароқ, “креатив иқтисодиёт” атамаси бутун иқтисодиёт креативлигини тавсифлайди. Словакиялик олим Клоудова (2010) “Иқтисодий тизимнинг креатив модели илм- фан ва тадқиқот соҳалари билан бир қаторда, тадбиркорлик, санъат, маданият, дизайн соҳаларида ҳам инновациялар двигатели ва янги ёндашувлар ишлаб чиқарувчиси бўлган креатив меҳнат кучининг юқори концентрациясига асосланади. Россиялик олим Зеленцова (2022) томонидан креатив индустрия тушунчасига қуйидагича таъриф берилган: “Креатив индустрия - мураккаб, кўп қатламли мавзу бўлиб, унда санъат, иқтисодиёт, ва шаҳарларни ривожлантириш масалалари бир- бири билан боғланади. Заровнятних (2022), ушбу тушунчага “креатив индустрия – бу иқтисодиётнинг интеллектуал фаолият билан боғлиқ бўлган тармоғи бўлиб, асосан ғоялар ва технологиялар асосида ривожланади. Бу атаманинг синонимлари “креатив иқтисодиёт” ва “маданий индустрия”дир. “Креатив иқтисодиёт” тушунчаси эса маданий, санъат, инновaцион маҳсулотлар ҳамда xизматларни яратувчи шаxслар ва корxоналар мажмуи сифатида таърифланади. Ушбу тизим шунингдек, ижодкорлар ғоялар алмашиши мумкин бўлган стартап ва креатив марказларни ҳам ўз и