ПЕРСПЕКТИВЫ СОКРАЩЕНИЯ БЕДНОСТИ В УЗБЕКИСТАНЕ ЗА СЧЕТ УЛУЧШЕНИЯ БИЗНЕС-СРЕДЫ

Аннотация

In this article, the analysis of different approaches to the concept of poverty, the causes of poverty, the importance of improving the business environment in reducing the level of poverty, the directions and perspectives of reducing the share of the poor in the economy through the development of entrepreneurship in Uzbekistan are highlighted. Keywords: small business, poverty, poverty line, minimum consumption expenditure, forecast. V SON - MAY, 2024 690-669907 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, may www.e-itt.uz Кириш. Камбағаллик жамият ва иқтисодиётда бир қатор салбий жараёнларни юзага келтиради. Камбағаллик бир қатор объектив ва субъектив сабаблар туфайли туғилишнинг кўпайишига сабаб бўлади. Камбағаллар етарлича таълим олиш имкониятига эга бўлмаганликлари боис, малака ва касбий кўникмалари паст ходимлар сафини тўлдирадилар. Жамият учун зарур бўлган касб эгалари, хусусан ўқитувчи ва шифокорлар юқори даромадга эга бўлиш мақсадида ўз иш жойларини ташлаб бошқа фаолият турлари билан шуғулланишга мажбур бўладилар. Камбағаллик жиноятчиликнинг ўсишига олиб келади, чунки тирикчилик қилиш учун инсонлар даромад топишнинг ноқонуний йўлларидан ҳам фойдаланишга мажбур бўладилар. Камбағаллик жамиятда даромадларнинг кескин табақаланишига ва ижтимоий зиддиятларнинг чуқур илдиз отишига сабаб бўлади. Ўзбекистон Республикаси Президенти Ш.М.Мирзиёев Ўзбекистонда ҳар йили яратилаётган иш ўринларининг 90 фоизи хусусий сектор ҳиссасига тўғри келаётгани, уларда 5 миллиондан зиёд аҳоли, айниқса, ёшлар меҳнат қилётганини қайд этиб, “Агар биз, иқтисодиётимизни янада юксалтирамиз десак, тадбиркорликни ривожлантириш учун, барча имконият ва шароитларни яратиб беришимиз зарур” (Мирзиёев, 2021), – деб таъкидлаб ўтди. 2022-2026 йилларга мўлжалланган Янги Ўзбекистоннинг тараққиёт стратегиясининг 29-мақсади “Мамлакатда янги иш ўринлари яратиш, аҳоли даромадларини ошириш ва шу орқали 2026 йил якунига қадар камбағалликни камида 2 бараварга қисқартириш” деб номланиб, шу мақсадга эришишда “Ҳудудлapдa тaдбиpкоpликни қўллaб-қуввaтлaш, ишcизлик вa кaмбaғaлликни қиcқapтиpиш бўйичa мaвжуд тузилмaлap фaолиятини тaкомиллaштиpиш” (Фармон, 2022) асосий вазифалардан бири сифатида белгилаб берилган. 2023 йил 15 майда Президент Шавкат Мирзиёев раислигида камбағалликни қисқартириш, аҳоли бандлигини таъминлаш ва кичик бизнесни қўллаб-қувватлаш бўйича видеоселектор йиғилиши бўлиб ўтди. “Давлатимиз раҳбари камбағалликни қисқартириш миллий сиёсат даражасига олиб чиқилганини таъкидлади. Натижада ўтган йилнинг ўзида камбағаллик даражаси 17 фоиздан 14 фоизга тушгани, бунда ҳоким ёрдамчилари 1 миллион нафар аҳолини касб-ҳунарга ўқитиб, тадбиркорлигини бошлашга кўмаклашгани, даромадли иш билан банд қилгани муҳим омил бўлгани қайд этилди. Шу даврда 200 мингга яқин тадбиркорлик субъекти ташкил қилинди, 10 мингта корхона фаолияти кенгайтирилди, 11 мингта корхона қуввати тикланди. Бу ишларни 2023 йилда давом эттириш, бандликни таъминлаш бўйича барча тармоқ ва ҳудуд раҳбарларига аниқ топшириқлар берилган. Жумладан, 2023 йилда 5 миллион нафар аҳоли бандлигини таъминлаш, шу жумладан 2 миллионта доимий иш ўринларини яратиш зарурлиги кўрсатиб ўтилди”241. Юқоридагилардан, кўриниб турибдики мамлакатимизда камбағалликни қисқартириш вазифасига асосан тадбиркорлик муҳитини яхшилаш, шу орқали тадбиркорликни янада ривожлантириш орқали эришишимиз мумкин экан. Адабиётлар таҳлили. Тaдбиpкоpлик муҳитини яxшилaш оpқaли мaмлaкaтдa кaмбaғaлликни қиcқapтиpишнинг иқтисодий йўналишлари билан боғлиқ масалаларни таҳлил қилишда Ўзбекистон Республикаси Президенти Ш.М.Мирзиёев маърузалари билан бир қаторда мамлакатимиз ва хорижий иқтисодчи олимларнинг илмий ишлари муҳим назарий- услубий асос бўлиб хизмат қилади. 241 https://хs.uz/uzkr/post/2023-jilda-5-million-nafar-aholi-bandligi-taminlanishi-kutilmoqda 691 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, may www.e-itt.uz Смит фикрича қамбағаллик табиати кўп жиҳатдан ХIХ асрнинг ўрталарида асосий либерал ғоялар марказида қамбағаллик тушунчалари турди ва кўплаб илмий тадқиқотлар унга бағишланди А. Смит, Д.Рикардоларнинг фикрича камбағаллик тушунчаси доим мавжуд бўлади ва фақат қамбағаллик даражасини пасайтириш мумкин,-деб таъкидлашган. Инглиз иқтисодчиси Томас Роберт Малтус (1766-1834) тирикчилик воситаларига нисбатан ахолининг доимо тезроқ кўпайишга интилиши «Ахолининг нуфус қонуни» (1798) дир, бу қонун жамият пайдо бўлганидан буён мавжуд бўлиб, доим ва кудратли харакатдадир. Инглиз иқтисодчиси Т.Р.Мальтус (1766-1834) камбағалликнинг асосий сабабини аҳоли сонининг ўсишига боғлиқлигини акс эттиради. Унга кўра аҳоли сони геометрик прогрессия шаклида, аҳоли истеъмол қиладиган тирикчилик неъматлари эса арифметик прогрессия шаклида ўсишини кўрсатади. Аҳолининг ортиқча қисми зарурат туфайли очлик, ялонғочлик ва қирилишга маҳкум этилган. Т.Р.Мальтуснинг фикрича, қашшоқликнинг асосий ва доимий сабаби, бошқариш тарзи ёки мулкнинг нотекис таксимланишига ҳеч ҳам боғлиқ эмасдир. Мальтус қашшоқликнинг келиб чиқишида камбағалларнинг кўпайишини қўллаб- қувв