О ПЕРСПЕКТИВАХ РАЗВИТИЯ МАЛОГО БИЗНЕСА И ЧАСТНОГО ПРЕДПРИНИМАТЕЛЬСТВА В УЗБЕКИСТАНЕ

Аннотация

This article shows that today in our country targeted programs aimed at further improving the business environment, rapid development of small business and private entrepreneurship have been consistently implemented, and through the socio-economic reforms that are being carried out to accelerate the growth of the country's economy, to meet the needs of the population, to solve the issues of increasing their incomes, to increase the social activity of young people. aimed at increasing. Key words: small business, private entrepreneurship, export, competition, textiles, sewing and knitting, investment, economic reforms. V SON - MAY, 2024 403-4 4 0 03 8 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, may www.e-itt.uz Кириш. Бугунги кунда мамлакатимизда ишбилармонлик муҳитини янада яхшилаш, кичик бизнес ва хусусий тадбиркорликни жадал ривожлантиришга қаратилган мақсадли дастурлар изчил амалга оширилиб келинмоқда. Ушбу мақсадли давлат дастурларининг самараси бугунги кунда мамлакатимиз ялпи ички маҳсулотида кичик бизнес ва хусусий тадбиркорликнинг улуши 53,9 фоизга етганлигида ўз аксини топади. Ушбу кўрсаткич 2000 йилда 31,0 фоизни 2020 йилда эса 52,5 фоизни ташкил этганлиги айтиб ўтиш мақсадга мувофиқ. Республикамизда ҳозирги вақтда тўқимачилик саноатини янада ривожлантиришга жиддий эътибор қаратилиб, сифат менежменти тизимини жорий этиш, бошқаришда инновацион усулларни қўллаш борасида кенг кўламдаги амалий ишлар қилинмоқда. 2022-2026 йилларга мўлжалланган Янги Ўзбекистоннинг тараққиёт стратегиясида “...иқтисодиёт тармоқларини трансформация қилиш ва тадбиркорликни жадал ривожлантириш, инсон ҳуқуқлари ва манфаатларини сўзсиз таъминлаш ҳамда фаол фуқаролик жамиятини шакллантиришга қаратилган ислоҳотлар” устувор йўналиш сифатида белгиланди (Фармон, 2022). Иқтисодиётни модернизациялаш шароитида мамлакатимизда тўқимачилик ва тикув-трикотаж саноатини ривожлантириш, соҳа корхоналарининг инвестиция ва экспорт фаолиятини қўллаб-қувватлаш бўйича комплекс чора-тадбирлар амалга оширилиши натижасида республикада ишлаб чиқарилаётган пахта толаси тўлиқ ва ип калаванинг 45 фоизи қайта ишланмоқда. Шунингдек соҳанинг экспорт салоҳияти 3,2 миллиард доллардан ошди (Фармон, 2023). Кичик бизнесни ривожлантириш жамият таркибида ўрта қатламнинг улушини ортиши, шу билан бирга мамлакатдаги иқтисодий, ижтимоий ва сиёсий барқарорликни таъминлашнинг муҳим омили ҳисобланади. Кичик бизнес АҚШ, Германия, Хитой, Франция, Япония, Италия каби ривожланган мамлакатларда иқтисодиётни барқарорлаштиришда катта аҳамият касб этади. «Халқаро кичик бизнес Кенгаши (ICSB) маълумотларига кўра, кичик бизнес субъектлари барча корхоналарнинг 90% дан ортиғини, иш билан банд бўлганларнинг 60-70% ни, ялпи ички маҳсулотнинг 50% ни ташкил этади» (MSME Day, 2019). Ушбу корхоналар дунёнинг ривожланган мамлакатлари иқтисодиётининг асосини ташкил этади, иқтисодий ривожланишни рағбатлантиришда аёллар ва ёш тадбиркорлар ҳамда кам таъминланган аҳоли гуруҳларини ишга жойлаштиришда муҳим роль ўйнайди. Адабиётлар шарҳи. Тадқиқотлар натижаси кўрсатадики, кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик кўрсаткичлари бўйича иқтисодчи олимлар томонидан турлича ёндашувлар шакллантирилган. Dr. Jay Dewhurst (2017) “Бизнесга кириш ва бизнесни режалаштириш” номли адабиётидаги фикрига кўра, тадбиркор ўзгартиришлар агенти, тадбиркорлик янги усулларни излаб топиш жараёни ва кўп ҳолларда янги корхона яратувчилар ҳисобланади, деб ўз фикрларини билдирган. “Иқтисодиёт ва инновацион технологиялар” илмий электрон журнали. № 2, март-апрель, 2017 йил. Собиржонова, Бойматова (2017) Хусусий ва кичик бизнес менежменти Ўқув қўлланмасида Тадбиркор- тўла ёки қисман моддий маблағга эга бўлган ғайратли инсон бўлиб, у ушбу ресурсни ўз ишини (бизнесин) ташкил қилиш учун ишга солади, деб ўз фикрини билдирган. Оқюлов, Камалов, Ибрагимов (2013) Кичик бизнес ва тадбиркорлик субъектлари номли Ўқув қўлланмасида Тадбиркорлик субъектларини уларнинг фаолият соҳаси ва уларда банд бўлганларнинг сонига қараб белгилашдир, деб фикр билдирганлар. 404 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, may www.e-itt.uz Тадқиқот методологияси. Кичик бизнес ва хусусий тадбиркорлик соҳасини ривожлантиришда олимлар ва соҳа вакиллари билан суҳбат, уларнинг ёзма ва оғзаки фикр-мулоҳазаларини таҳлил қилиш, эксперт баҳолаш, жараёнларни кузатиш, иқтисодий ҳодиса ва жараёнларга тизимли ёндашув, муаллиф тажрибалари билан қиёсий таҳлил ўтказиш орқали тегишли йўналишларда хулоса, таклиф ва тавсиялар берилган. Таҳлил ва натижалар муҳокамаси. Мамлакатимизда кичик бизнес ва хусусий тадбиркорликнинг ЯИМдаги улуши бўйича қайд этилган кўрсаткичлар аксарият бозор иқтисодиёти ривожланган мамлакатлар кўрсаткичларидан юқори ҳисобланади. Жумладан, ушбу кўрсаткич Италияда 60,0 фоизни, Японияда 55,0 фоизни, Германияда 54,0 фоизни, Буюк Британияда 53,0 фоизни ташкилэтади. МДҲ мамлакатлари гуруҳидан Қозоғистонда 25,6 фоиз, Россия Федерациясида эса 20,0 фоизга тенг (1-расм). Бунда турли мамлакатларда кичик бизнес соҳасига тегишли ўрнатилган меъёрлар турлича эканлигини ҳам иноб