СОВЕРШЕНСТВОВАНИЕ УЧЕТА СКИДОК В ТОРГОВЫХ ПРЕДПРИЯТИЯХ

Аннотация

This article describes the development of the methodology of accounting for sales discounts based on the requirements of the present time and the correct interpretation of the problems in accounting and reports. Key words: digital trade, foreign trade, domestic trade, wholesale goods, retail goods, gross domestic product, socio-economic development, human interests, indicators. Кириш. Бугунги кунда савдосиз одамларни турмуш тарзни тассаввур қилиш қийин чунки бозор иқтисодиёти негизида, маълумки, товар-пул муносабатлари ётади. Ушбу муносабатларнинг пировард натижаси бўлиб аҳолини кенг истеъмол товарларига, шунингдек хўжалик юритувчи субъектларни меҳнат предметлари ҳамда воситаларига бўлган талабларини тўлиқ қондириш, шу асосда яхлит иқтисодиётни жадал ривожлантириш, одамлар турмуш тарзи ва ҳаёт сифатини яхшилаш ҳисобланади. IV SON - APREL, 2024 485-449815 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, aprel www.e-itt.uz Мазкур мақсадга эришиш ҳар қандай кишилик жамиятида савдо соҳасини, унга кирувчи барча бўғинларни, чунончи товарларни сотиш жараёнида чегирмалар қуллашда савдо субъектлари фаолиятини жадал ривожлантиришни устувор вазифалардан бири этиб белгиланади. Корхонанинг маркетинг ва нарх сиёсати билан белгиланадиган чегирмалар тизими нархни тартибга солиш элементларидан бири ҳисобланади. 2020 йил 30 июнда янги 4-сон БҲМС Бухгалтерия ҳисоби миллий стандарти «Товар-моддий захиралар» тасдиқланди. Унга кўра стандартнинг 16-бандида шартномага мувофиқ товар-моддий захиралар чегирма билан харид қилинганда, улар мазкур бандда назарда тутилган тартибда бухгалтерия ҳисобида акс эттирилади деп ёритиб берилган152. Харидор томонидан товар-моддий захираларни қабул қилиш санасида фойдаланилган чегирмалар, агар тасдиқловчи бирламчи ҳисоб ҳужжатлари мавжуд бўлганда, улар харид қилинган товар-моддий захиралари қийматини камайтиришга олиб борилади (сотиб олиш харажатлари таркибига киритилмайди). Товар-моддий захиралари қабул қилинган санадан сўнг уларни харид қилиш бўйича шартнома шартларини бажариш натижасида юзага келган (олинган) чегирмалар, ташкилотнинг молиявий натижаларига олиб борилади ва сотиб олинган товар-моддий захиралар қийматини камайтирмайди. Қўшимча товар-моддий захиралар бепул олинганда, агар тасдиқловчи бирламчи ҳисоб ҳужжатлари мавжуд бўлганда, сотиб олинган товар-моддий захиралар қиймати барча олинган товар-моддий захиралар миқдорига (бепул олинган товар- моддий захираларини ҳам ҳисобга олган ҳолда) тақсимлаш орқали уларнинг таннархи аниқланади. Аввал етказиб берилган товар-моддий захиралар ҳисобидан қўшимча товар- моддий захиралар бепул олинганда, мазкур бандда белгиланган тартибда ҳисоблаб чиқарилган қўшимча олинган товар-моддий захиралар таннархи ҳисобот даврининг молиявий натижаларига олиб борилади. Агарда товар-моддий захираларини сотиб олиш пайтида аввалги харид қилинган товар-моддий захираларини ҳисобга олган ҳолда қўшимча товар-моддий захиралари бепул олинганда, аввал харид қилинган ва охирги харид қилинган товар- моддий захираларига тўғри келадиган қўшимча бепул олинган товар-моддий захирлари улушлари аниқланади. Бунда охирги харид қилинган товар-моддий захиралари қиймати уларга тўғри келадиган қўшимча бепул олинган товар-моддий захиралари улушини ҳисобга олган ҳолда кирим қилинади. Бухгалтерия ҳисобнинг 4-сон бухгалтерия ҳисобнинг миллий стандартлари билан чегирмалар икки турга бўлинади. товарни харид қилиш пайтида (юклаб жўнатиш) бериладиган товарни харид қилингандан чегирмалар (юклаб жўнатилгандан) кейин бериладиган чегирмалар 1-расм Чегирма турлари Берилган чегирмалар ва ҳисобот даврида қайтарилган товарлар асосий фаолиятдан олинган даромадларга салбий таъсир қилади. 152 https://lex.uz/docs/4890446 486 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, aprel www.e-itt.uz Aдабиётлар шарҳи. Черкасова (2015) фикрича чегирма - битим шартномасида кўрсатилган маҳсулотнинг базавий нархини мумкин бўлган пасайтириш ҳажмини белгилайдиган битим шартларидан бири. Перерубкина (2009) фикрича Шартномада назарда тутилган маълум шартлар бажарилганда сотувчи томонидан харидорга товарнинг шартнома нархини пасайтириш орқали тақдим этиладиган чегирмалар. Абдукаримов (2007) фикрича савдо чегирмаси - бу харидор томонидан сотувчига муддатидан олдин тўлаш эвазига товарлар ёки хизматларнинг ҳисоб-китоб нархидан тушган пасайиш. Солиев (2010) фикрича савдо чегирмаси - асосий баҳоларни пасайтиришни билдиради ва харидорларга олдиндан эълон қилинмасдан фақат уларни товарни кўпроқ харид қилишга ундаш мақсадида сотиш жараёнида, шартномани имзолаш вақтида қўлланилади. Чегирма келиб чиқиши бўйича ҳуфиёна ва тактикали бўлади Корхоналар ўз товарини рекламасини ташкил этса, ўзининг воситачиларига ёрдам беради, уларни маблағини тежайди ва чигирма бергандай туюлади. Аслида реклама харажатларини товар таннархига қўшилади. Ёки улгуржи харидорларга имтиёзли кредит бериш орқали сотишда хам чегирма аниқ кўринмайди. Қолган барча ҳолатлардаги чегирмалар тактикали (мақсадли) бўлади. Умумий вазифа бу ерда харидорни товарни кўпроқ сотиб олишга қизиқтир