XALQARO HUQUQ DOIRASI VA DAVLATLARNING ICHKI VAKOLATLARI

Аннотация

This scientific article analyzes the internal competences of states within the framework of international law. The article discusses the competences of states in the areas of legislation, governance, and social policy, as well as the principles of international cooperation and the protection of human rights. The impact and balance of international law on the internal affairs of states are of significant importance, emphasizing the necessity to address global issues and protect human rights. As a result, the article contributes to a deeper understanding of the interrelations between international law and internal competences. Keywords: International law, internal competencies, equality, sovereignty, obligations, international conventions, international standards. МЕЖДУНАРОДНОЕ ПРАВО И ВНУТРЕННИЕ ПОЛНОМОЧИЯ ГОСУДАРСТВ Аннотация. В данной научной статье анализируются внутренние полномочия государств в рамках международного права. В статье рассматриваются полномочия государств в области законодательства, управления и социальной политики, а также принципы международного сотрудничества и защиты прав человека. Влияние и баланс международного права на внутренние дела государств имеют значительное значение, подчеркивая необходимость решения глобальных проблем и защиты прав человека. В результате статья способствует более глубокому пониманию взаимосвязей между международным правом и внутренними полномочиями. 307 ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 9 ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2 Ключевые слова: Международное право, внутренние полномочия, равенство, суверенитет, обязанности, международные конвенции, международные стандарты. I. Kirish Xalqaro huquq-davlatlar va boshqa subyektlari xohish-irodasini muvofiqlashtirish yoʻli bilan vujudga keladigan, ular oʻrtasidagi turli munosabatlarni tartibga soladigan, xalqaro huquq subyektlari tomonidanxalqaro majburiyatlarni vijdonan bajarilishini ta’minlashga xizmat qiladigan xalqaro shartnomalar va odat normalari tizimi, umum tan olingan prinsiplar va normalar yigʻindisidir.1 Xalqaro huquq “ichki axloq”qa ega degan taklifimiz Fullerning qonun ustuvorligi haqidagi hisobiga asoslanadi . Fuller huquqni “insonning oqilona yashashi uchun zarur shart-sharoitlarni yaratish” uchun nufuzli ko‘rsatmalardan foydalanadigan ijtimoiy tartibga solish shakli sifatida tasavvur qilgan. O’zining qonun ustuvorligi nazariyasini ishlab chiqishda Fuller qonunchilarning inson avtonomiyasi va ratsionalligini hurmat qilishi zarurligini ta’kidladi. Fuller ta’kidlaganidek, inson avtonomiyasi va ratsionalligini hurmat qilish nafaqat me’yoriy ideal, balki huquq tizimini o‘rnatishga intilganlar uchun amaliy zarurat hamdir. Huquq ijtimoiy tartibga solish shakli sifatida rivojlanishi uchun davlat hokimiyati organlari bu shaxslarga qonun nimani talab qilishini va qonun qanday qo‘llanilishini tushunishlariga imkon berish orqali shaxslarning oqilona imkoniyatlariga murojaat qilishlari kerak. Hukumat qonun subyektlariga oqilona, o‘zini o‘zi belgilovchi vosita sifatida qaragandagina, uning buyruqlari rioya qilishni jalb qilish va shu bilan qonuniylik madaniyatini tarbiyalash imkoniyatiga ega bo‘ladi.2 Xalqaro huquq va davlatlarning ichki vakolatlari oʻrtasidagi munosabatlar zamonaviy globalizatsiya jarayonida muhim ahamiyatga ega. Xalqaro huquq, davlatlararo munosabatlarni tartibga soluvchi qoidalar majmuyi sifatida, davlatlarning ichki ishlariga ta’sirkoʻrsatadi va ularning suverenitetini cheklashga olib kelishi mumkin. Shu bilan birga, har bir davlat oʻz ichki siyosatida xalqaro huquq normalarini qanday amalga oshirishini belgilashda muayyan erkinliklarga ega. Xalqaro huquq va davlatlarning ichki vakolatlari oʻrtasidagi tenglik va muvozanat masalasi koʻplab mamlakatlarda dolzarb muammo hisoblanadi. Bir tomondan, xalqaro huquqning kuchayishi va global muammolarni hal etish zarurati davlatlarni xalqaro standartlarga moslashishga majbur qiladi. Boshqa tomondan, bu jarayon davlatlarning ichki ishlariga aralashish sifatida qabul qilinishi mumkin, bu esa suverenitet va mustaqillik tamoyillariga tahdid soladi. 1 Xalqaro ommaviy huquq 2001-yil darslik-B.19-21. 2 The Internal Morality of International Law, 63 McGill L.J. 765, 769-770 308 ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 9 ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2 Ushbu qarama-qarshiliklar xalqaro huquq normalarining amalga oshirilishi va ularning ichki qonunchilikka ta’siri haqida chuqurroq oʻrganishni talab etadi. Hozirgi kunda xalqaro huquq va davlatlarning ichki vakolatlari oʻrtasidagi munosabatlar haqida koʻplab tadqiqotlar oʻtkazilgan boʻlsada, bu sohada hali ham bir qator noaniqliklar mavjud. Xususan, xalqaro huquqning ichki qonunchilikka qanday ta’sir koʻrsatishi, davlatlarning oʻz suverenitetini saqlab qolish uchun qanday mexanizmlardan foydalanishi va bu jarayonda yuzaga keladigan qarama-qarshiliklarni qanday hal qilish mumkinligi haqida yetarli ma’lumot yoʻq. Ushbu boʻshliqlarni toʻldirish orqali maqola oʻzining ilmiy