Пути инновационного управления активными и пассивными операциями в коммерческих банках

Аннотация

This article highlights the further development of innovative management practices in the activities of commercial banks, the existing problems in the banking system and the advantages of the introduction of innovative services. Keywords: innovative management, active and passive operations, innovative software, New Privat service, purely economic, socio-economic, profitable and non-profitable assets. Мамлакат иқтисодий ривожланишининг сида муҳокам қилинган. Шумпетернинг наза- асоси бўлиб молия бозорининг иштирокчила- риясига кўра, инновация-бу юқори фойда олиш рининг фаолиятини самарали йўлга қўйилиши имкониятларини берувчи янги иштирокчи- ҳисобланади. Асосий молиявий дастаклардан ларни жалб этадиган тадбиркорлар билан бош- бири бўлган банк тизимининг барқарорлиги, ланади ва шу билан умумий даромадни ка- ликвидлилиги ва даромадлилиги хозирги кун- майтирадиган инвестициялар тўлқини пайдо да ҳар бир тижорат банки учун долзарб аҳмият бўлади. касб этади. Бундан ташқари Shumpeter, инновация- Айниқса хозирги иқтисодий ҳолатда ларни яратадиган тадбиркорлар ва ушбу кўпгина давлатларда давом этаётган Covid-19 янгиликларни молиялаштирадиган банкирлар пандемияси орқали молиявий инқирознинг ўртасидаги тафовутни белгилаб берди. Банклар кўламини кенгайиши мамлакатларда амалга "инновацияларнинг пул тўлдирувчиси" яъни оширилаётган ижтимоий-иқтисодий ислоҳот- кредитларни шакллантирувчи сифатида тав- ларни мукаммаллаштириш ва банк-молия соҳа- сифланган[1]. сининг барқарорлигини оширишни тақозо Инновация янги ёки илгари қилинмаган этмоқда. нарсани англатади. Шундай қилиб, бизнес Шу сабабли банкнинг инновацион техно- кенгайтириш ва янги бозорни эгаллаш учун логиялари банкнинг барча фаолият соҳаларида банклар инновацияларга мурожаат қилмоқда- ривожланишига ва банк фаолиятининг сама- лар. Ушбу инновацион банк атамаси ҳозирги радорлигини оширишга (мижозлар, банк хо- кунда жуда кўп қўлланилмоқда[2]. димлари ва унинг акциядорларининг талабла- Инновация – бу олиб борадиган билмлар рини қондириш) таъсир кўрсатадиган банкни ва ҳаракатлар тўплами, янги маҳсулотлар, қабул қилиш ва уни ташкил этиш усуллари ҳизматлар, жараёнлар ва бозорларни яратиш тўплами сифатида белгиланиши керак . ёки мавжудларини кенгайтириш. Шундай Инновацион бошқаришни тижорат банк- қилиб, инновация ташкилотнинг рақобатдош лари фаолиятига қўлашдан мақсад барча йўна- кучлардан бири сифатида тан олинади[3]. лишларда юқори самарага эришишдир. Инновация жараёни ўзида бизнес жараён- Тижорат банклари ликвидлилигини таъ- ларда инновацияларни қўллаган ҳолда йирик минлаш, ресурсларни жалб қилиш учун шу- ҳаражатларни қисқартиш, ликвидлиликни ва нингдек рентабелликни оширшда актив ва хизмат кўрсатиш сифтини оширишни қамраб пассив операцияларни инновацион бошқариш олади[4]. методологиясининг назарий асосларини тўлиқ Ҳозирги вақтда технологик инновация- таҳлил қилиш лозим. Шундай экан инновация лар иқтисодий секторга, шунингдек, банк сек- ўз нима деган саволга жавоб топиш лозим. торига таъсир кўрсатадиган энг муҳим воси- Инновациялар асосан Djozef Shumpeter талардан бири ҳисобланади. DeYoung фикрига (1883-1950) томонидан 1920-1940 йиллар ора- кўра, технологик тараққиёт банкларда хизмат- Иқтисодиёт ва таълим / 2020 № 5 84 БАНК ИШИ ларни ишлаб чиқиш ва тақдим этишда ишла- ҳал қилувчи бўлиб бормоқда [6]. тиладиган моделларни йўқ қилади ва уларнинг Юқоридаги иқтсодчи олимларнинг ўрнини янги ва муқобилларига алмаштира- илмий-назарий қарашларини ўрганган ҳолда дилар[5]. “Инновацион бошқариш бу инновацион ғоялар, Шунингдек иқтисодчи олимлар I.Xobe вa технологиялар, хизматлар, маҳсулотлар тўрт- R.Alas таъкидлаганларидек, инновация банк- ликни банк тизимига самарали йўналтириш ларнинг даромадлилигининг асосий омиллари- асосида мижозлар ва банк даромадини оши- дан бири ҳисобланади ва 21- асрда у ишлаш ва ришдир” деган муаллифлик ёндошувини шакл- рақобатбардошлик нуқтаи назаридан тобора лантирдик. 1-расм. Тижорат банклари фаолиятини инновацион бошқариш пирамидаси Манба: Муаллиф ишланмаси. Ушбу пирамида муаллифлик ёндошуви Бугунги кунда банк тизимида олиб бо- асосида шакллантирилган бўлиб, бугунги рилаётган ислоҳотлар натижаси ўлароқ кўпги- кунда мамлакатимизда фаолият юритаётган на ижобий ўзгаришларга эришилмоқда. Бироқ тижорат банкларини барқарорлигини таъмин- ҳали хануз ўз ечими топмаган муаммолар, лашда муҳим аҳамият касб этади. иқтисодий инқирозлар сабаб барқарорлигини сақлай олмаётган банкларимиз ҳам йўқ эмас. 2-расм. Тижорат банкларнинг даромад келтирувчи ва даромад келтирмайдиган активлари ҳажмининг ўзгариш динамикаси (фоизда)* Манба: Марказий банк маълумотлари асосида муаллиф томонидан тузилган. Ҳақиқатдан ҳам тижорат банклари фао- эканлигини кўришимиз мумкин. Бунга асосий лиятига назар солсак биргина банк ресурслар- сабаб қилиб ўтказилган сўровномалар натижа- нинг етишмаслиги муаммосининг мавжудлиги, сида мижозларнинг банк тизимига ишончи- банкнинг талаб қилиб олунгунча депозитлари нинг йўқлиги, фоизларнинг камлиги, фоиз салмоғи юқори эканлигини шунингдек муддат- ислом динида тў