БОҒ БАЛЗАМИ (IMPATIENS BALSAMINA L.) ЎСИМЛИГИНИ УРУҒ УНУВЧАНЛИГИНИ ТЕРМОСТАТДА АНИҚЛАШ

Аннотация

In this article, the data on the determination of seed germination of the garden balsam (Impatiens balsamina L.) plant in laboratory conditions in a thermostat are detailed. The experiment showed that the seed germination of the selected plant type is directly dependent on temperature. In particular, the temperature in laboratory conditions is 25-300С. increase had a positive effect on seed germination. Key words: Garden balsam, Impatiens balsamina L, laboratory conditions, thermostat, generative, propagation, seed, Petri dish, filter paper, reversal. Кириш. Республикамизда сўнгги йилларда доривор ўсимликларни муҳофаза қилиш, табиий ресурслардан оқилона фойдаланиш, доривор ўсимликлар етиштириладиган плантатциялар ташкил этиш ва уларни қайта ишлаш борасида изчил ислохатлар амалга оширилмоқда. Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2022 йил 20 майдаги “Доривор ўсимликларни маданий ҳолда етиштириш ва қайта ишлаш ҳамда даволашда улардан кенг фойдаланишни ташкил этиш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ПҚ-251-сонли қарори имзолади [1]. Ушбу қарорда доривор ўсимликларни маданий ҳолда етиштириш ҳамда қайта ишлашни ташкил этиш, доривор ўсимликларнинг маданий плантацияларини барпо этишни қўллаб-қувватлаш, шунингдек, касалликларнинг олдини олиш ва даволашда доривор ўсимликларни кенг қўллаш мақсадида: 2022-2026 йилларда Қорақалпоғистон Республикаси ва вилоятлар ўрмон фонди ерларида доривор ўсимликлар плантацияларини барпо этишнинг мақсадли кўрсаткичлари: Доривор ўсимликларни маданий ҳолда етиштириш ва қайта ишлашни кенгайтириш ҳамда аҳоли ўртасида ундан фойдаланишни тарғиб қилиш каби муҳим масалалар келтириб ўтилган. Ҳозирги замон талаби кўп қиррали (ҳам доривор, зиравор, бўёқли, техник) ўсимликларни етиштириш ва уларни хом-ашё базасини яратишни тақоза этмоқда. Шундай хусусиятга эга бўлган ўсимликлар сирасига доривор ва бўёқли Боғ балзами (Impatiens balsamina L.) ўсимлигини киритиш мумкин. Шу мақсадда тадқиқотнинг илмий объекти сифатида ушбу турлар танлаб олиниб, Ўрмон хўжалиги илмий-тадқиқот институтининг лабораториясида мазкур ўсимликни уруғларини униши учун мақбул ҳарорат термостат ёрдамида аниқланди. Тадқиқот услублари: Уруғларнинг унувчанлигини умумий қабул қилинган методлардан фойдаланиб ўрганилди, лаборотория шароитдаги уруғларнинг унувчанлигини аниқлашда, Петри ликопчасига 4 қайтарилишда 100 донадан турли хил ҳароратда ундирилди ва униб чиққан уруғлар фоизларда ҳисобланди [2,4]. Тадқиқот натижалари: Боғ балзами (Impatiens balsamina L.) ўсимлигини уруғи униши учун мақбул ҳарорат 28-290С эканлиги аниқланди.Ушбу кўрсаткичли ҳароратда Петри ликопчасидаги 100 дона уруғларнинг униш давомийлиги 2-6 кун бўлиб униб чиқиш миқдори 95% ни ташкил этди. Ҳарорат 18-190С бўлган вариантда уруғларнинг униш давомийлиги 4-14 кун бўлиб униб чиқиш миқдори 59% ни ташкил этди. Ҳарорат 23-240С бўлган вариантда уруғларнинг униш давомийлиги 3-9 кун бўлиб униб чиқиш 54 YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo миқдори 68% ни ташкил этди. Ҳарорат 32-330С бўлган вариантда уруғларнинг униш давомийлиги 2-8 кун бўлиб униб чиқиш миқдори 82% ни ташкил этди. 1-Жадвал Боғ балзами ўсимлигини Термостатда уруғ унувчанлиги (% ҳисобида) Ўсимликни Ҳарорат 0 Уруғ Уруғ униши Униб чиқиш С номи сони Давомийлиг Миқдори, и % кун 18-190С 100 4-14 59 Боғ балзами 23-240С 100 3-9 68 (Impatiens 28-290С 100 2-6 95 balsamina L.) 32-330С 100 2-8 82 Хулоса. Хулоса қилиш мумкинки доривор ва бўёқли Боғ балзами (Impatiens balsamina L.) ўсимлиги уруғлари юқори унувчанликга эга эканлигини кўрсатди. Ўсимликнинг уруғи униши учун мақбул ҳарорат 28-290С эканлиги аниқланди. Ушбу кўрсаткичли ҳароратда Петри ликопчасидаги 100 дона уруғларнинг униш давомийлиги 2-6 кун бўлиб униб чиқиш миқдори 95% ни ташкил этди.Бу эса танланган турларни очиқ майдонларга экиш учун етарлича асос бўла олади.Шундан келиб чиқиб,танланган турларни очиқ майдонларга экишда уруғларнинг унувчанлик кўрсаткичларини эътиборга олиш тавсия қилинади.