DARS JARAYONIINI TASHKIL ETISHGA QO‘YILADIGAN METODIK VA DIDAKTIK TALABLAR

Аннотация

Mazkur maqolada nazairy va amaliy dars jarayonlarini tashkil etishga qo‘yiladigan talablar, dars jarayonida mazvuning maqsadi, mazmuni, o‘quv usullari samaradorligi va ularni tanlash, zamonaviy o‘quv mashg‘ulotiga qo‘yiladigan talablar, ta’lim metodlarini tanlashga qo‘yiladigan talablar kabi masalalarda fikr yuritilgan. Tayanch iboralar: dars, o‘quv jarayoni, ta’lim, tarbiya, pedagog, pedagogik faoliyat, talaba, ta’lim metodlari, darsga qo‘yiladigan talablar. METHODOLOGICAL AND DIDACTIC REQUIREMENTS FOR ORGANIZING THE LESSON PROCESS Nigina Rayimova freelance researcher at the Bukhara Institute of Engineering and Technology, Department of "Light Industry Engineering and Design" Annotation. In this article, the requirements for the organization of theoretical and practical lesson processes, the purpose and content of the subject in the course of the lesson, the effectiveness of educational methods and their selection, the requirements for modern training, the selection of educational methods issues such as requirements are considered. Key words: lesson, educational process, education, upbringing, pedagogue, pedagogical activity, student, educational methods, requirements for the lesson. Kirish. Zamonaviy ilm-fan va texnika-texnologiyalarning rivojlanishi bilan ta’lim metodlariga bo‘lgan munosabat ham o‘zgarib, takomillashib, zamonaviylashib boradi va ular hozirgi zamon didaktikasi hamda xususiy metodikalardagi ta’lim metodlari bilan uyg‘un holda shakllantirilib boriladi. Shu sababli ham unga turlicha yondashuvlar bo‘lishi ham tabiiydir. Ta’lim metodlari o‘qitish jarayonida va pedagogik tafakkurning ko‘p asrlik rivojlanishi tarixida muhim o‘zgarishlarga duch keladi. Pedagogikada ta’lim metodlarini tasniflash va belgilashga bir xil yondashish mavjud emas. Ayrim pedagog va olimlar metodlarni belgilashda bilish manbalarining xususiyatlarini asosiy deb hisoblaydilar. Tadqiqot materiallari va metodologiyasi. Har qanday ta’limning maqsadi – bilimni hamda uni amalda qo‘llay bilish ko‘nikmalari va malakalarini shakllantirish, shunga zarur shaxs sifatlari va ko‘rsatmalarini ishlab chiqish. o‘quv faoliyati harakatida maqsadning barcha komponentlari amalga oshar ekan, turli usullarni birgalikda qo‘llashdan iboratdir. Shuning uchun, usul tanlashda eng asosiy omil bo‘lib aniq o‘quv mashg‘ulotining didaktik vazifasi va mashg‘ulotlarga qo‘yiladigan talablar xizmat qiladi. Metod yoki ta’lim berish usulini tanlash nafaqat maqsaddan, balki o‘quv material mazmuniga va bu fanni qanchalik qiyin deb hisoblash, mazvuning murakkablik darajasiga bog‘liq. O‘quv usuli yoki metodini tanlashda uning samaradorligini e’tiborga olish ham ahamiyatga ega. 56 YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo O‘qitish piramidasi 1 Ma’ruza, doklad - 5% 2 O‘qish - 10% 3 Video, rasm, ko‘rgazmalarni ko‘rish - 20% 4 Tajribani namoyish qilish - 30% 5 Munozara - 40% 6 Mashq - 50% 7 Ishbilarmon o‘yin, loyiha usuli - 75 % 8 O‘zaro mashqlar, kreativ o‘qitish - 90% Psixologlar, verbal (og‘zaki) o‘quv usullaridan foydalanganimizda (ma’ruza, hikoya, tushuntirish) talabalar ma’lumotning 5% ni eslab qolishlarini isbotlaganlar. Kitob o‘qish ma’lumotning 10% ni saqlab qolishga imkon beradi, videofilm, rasm, ko‘rgazmali qurollarni ko‘rish, ko‘rgan ma’lumotlarni 20% ni o‘zlashtirishni ta’minlaydi. Loyihalash usuli va ishbilarmonlik o‘yini eng samarali hisoblanadi, buning natijasida talabalar ongida ma’lumotning 75%i saqlanib qoladi. Lekin o‘quv-amaliy mashg‘ulotlarning talabalar tomonidan olib borilishi undan ham samaraliroq hisoblanadi, bunda 90% ma’lumot o‘zlashtiriladi. Zamonaviy mashg‘ulot, masalan, matematik savodxonlik va tasviriy san’atni o‘qitish metodikasi fanlari bo‘yicha mashg‘ulot qanday bo‘lmog‘i lozim? Eng avvalo, u hozirgi vaqtda pedagogika, psixologiya, ta’lim metodikasi erishgan yutuqlarga asoslanishi, shuningdek o‘rganilayotgan sohadagi fan-texnika taraqqiyotini jadallashtirish tendensiyasini hisobga olishi kerak. Uning mazmuni va metodikasi hozirgi kunda oliy ta’lim muassasalari oldida turgan dolzarb vazifalarini hal qilishga qaratilmog‘i lozim. Tadqiqot natijalari. Zamonaviy mashg‘ulotga qo‘yiladigan talablarni shartli ravishda quyidagi guruhlarga ajratish mumkin: g‘oyaviy-siyosiy, didaktik, psixologik, ma’naviy-axloqiy, gigiyenik, texnik talablar. g‘oyaviy-siyosiy didaktik psixologik Zamonaviy mashg‘ulotga ma’naviy-axloqiy qo‘yiladigan talablar gigiyenik texnik talablar 57 YOSH OLIMLAR ILMIY-AMALIY KONFERENSIYASI in-academy.uz/index.php/yo G‘oyaviy-siyosiy talablar deganda, mashg‘ulotlarning g‘oyaviyligi va hayotga yo‘nalganligi, ta’lim jarayonida hukumat qarorlari hamda davlat siyosatini amalga oshirish bilan bog‘liq masalalar tushuniladi. Didaktik talablar – bu mashg‘ulot o‘rinli rejalashtirilgan, puxta tayyorlangan, tashkil etilgan, yaxshi jihozlangan bo‘lishi va qulay sharoitlarda o‘tkazilishi kerak. Mashg‘ulotni tuzishga aniq maqsadni ko‘zlab, ilmiy asoslangan holda yondoshish – bunda pedagog va talabalar birga ishlaydig