Методологический подход к обеспечению безопасности товаров народного потребления в условиях экономической интеграции

Аннотация

The article analyzes methodological approaches that determine the importance of food security in the context of consumer goods security. Improved food security concept by economic criteria. Keywords: consumer goods security, food security, food demand, integration processes, foreign trade policy. Кириш. Истеъмол товарлари хавфсизли- билан бирга иқтисодий ва ижтимоий барқарор- гини таъминлаш ижтимоий-иқтисодий вазият, лик ҳамда давлат мустақиллигининг асосий табиий-иқтисодий салоҳият, мамлакат ва ало- шартларидан биридир. Бу борада “2017-2021 ҳида минтақалар аҳолисининг тўлов қобилия- йилларда Ўзбекистон Республикасини ривож- ти, миллий бозорнинг импортга эҳтиёжманд- лантиришнинг бешта устувор йўналиши бўйи- лик даражаси каби бевосита таъсир этувчи ча Ҳаракатлар стратегияси”нинг иқтисодиётни жараёнлар билан узвий боғлиқ. Истеъмол то- ривожлантириш ва либераллаштиришнинг варлари хавфсизлигини таъминлаш миллий устувор йўналишларида мамлакат озиқ-овқат сиёсатда муҳим стратегик аҳамиятга эга бўлиш хавфсизлигини янада мустаҳкамлаш, экологик Иқтисодиёт ва таълим / 2020 № 5 15 САНОАТ ИҚТ ИСОДИЁТИ тоза маҳсулотни ишлаб чиқаришни кенгайти- даражада ҳал қилинадиган вазифаларга, мин- риш масаласи алоҳида устуворликка эга. тақанинг қишлоқ хўжалиги озиқ-овқат маҳсу- Шундан келиб чиқиб, истеъмол товарла- лотлари ишлаб чиқариш бўйича мавжуд сало- ри хавфсизлиги контекстида бевосита ички ҳияти ва имкониятларига, озиқ-овқат маҳсу- бозорда озиқ-овқат хавфсизлигини таъминлаш лотлари билан ўзини-ўзи таъминлаш ва им- масаласи долзарблигини намоён қилади. Озиқ- портга эҳтиёжмандликни камайтиришга боғ- овқат хавфсизлигини таъминлаш иқтисодий лиқдир деган фикрларни илгари сурган [4]. хавфсизликнинг таъминлашнинг бир йўнали- Ўзбекистонлик олим Ҳ.П.Абулқосимов ва ши бўлиши билан бир қаторда, аҳоли даромад- Б.Э.Мамарахимовнинг тадқиқотларида, озиқ- ларини ошириш билан боғлиқ бўлган макро- овқат хавфсизлиги мамлакат аҳолисини озиқ- иқтисодий муаммолардан бири ҳисобланади. овқат маҳсулотлари билан ўзини-ўзи, мустақил Шунинг учун муаммолар ечимини ишлаб чи- таъминлашга қодирлигини ифодалайди [5, 6]. қишда бозор механизмлари билан биргаликда Д.Н.Саидова фикрича, озиқ-овқат хавфсизлиги давлат назоратини ҳам эътиборга олиш зарур. мамлакат аҳолисининг асосий озиқ-овқат маҳ- Адабиётлар шарҳи. Илмий адабиётлар- сулотлари билан етарли даражада ички имко- ни ўрганиш натижалари шуни кўрсатдики, бу- ниятлардан фойдаланган ҳолда таъминлани- гунги кунда озиқ-овқат хавфсизлиги тушунча- шини, импортга боғлиқликни минимум дара- сининг ягона таърифи мавжуд эмас ва тадқи- жасига эришишни ифодалайди [7]. қотларда «озиқ-овқат муаммоси», «озиқ-овқат Ф.М.Фазилов олиб борган тадқиқотлар таъминоти» каби иборалар учрайди. Шу жиҳат- шуни кўрсатадики, Ўзбекистон озиқ-овқат дан, озиқ-овқат хавфсизлиги концепцияси ҳо- хавфсизлигини таъминлашда экспортга йўнал- зиргача тўлиқ ёритиб берилмаган ҳамда уни тирилган ҳамда импорт ўрнини босишга қара- тушунтириш бўйича турлича ёндашувлар мав- тилган стратегияларнинг уйғунлаштирилган жуд. ҳолда олиб борилиши, мамлакат аҳолиси К.В.Фролов, А.В.Гордеев, О.А.Масленнико- истеъмол даражасига ижобий таъсир кўрсатади ва ва бошқа тадқиқотчилар томонидан озиқ- ва натижада озиқ-овқат хавфсизлигини узлук- овқат хавфсизлигига берилган таърифда мам- сиз таъминлайди [8]. лакат фуқароларини ҳаётий зарур ва фойдали Мавжуд қарашларнинг назарий таҳлили озуқа маҳсулотларига бўлган эҳтиёжларини иқтисодиётнинг бугунги кундаги ривожланиш керакли ҳажм ва ассортиментда ўз манбалари даражасида озиқ-овқат хавфсизлигига икки хил орқали таъминлашидир деган фикр мужассам- ёндашиш мумкинлигини кўрсатади. Биринчи лашган [1]. ёндашувда аҳоли ҳаёт фаолияти учун озиқ- А.А. Анфиногентова, О.В. Ермолаева, овқатнинг зарур миқдор ва сифатда, кафолат- Н.А.Киреева ва бошқалар ўз тадқиқотларида ланган ҳолда таъминлаш зарурлигига аҳамият озиқ-овқат хавфсизлигини аниқлаш мумкин берилади. Иккинчи ёндашувда ишлаб чиқариш бўлган қуйидаги 3 та иерархик даражага эъти- тармоқларини қўллаб-қувватлашга, озиқ-овқат бор қаратади [2]: турлари импортига бож ва квоталар жорий - глобал озиқ-овқат хавфсизлиги аҳоли этишга эътибор қаратилади. жон бошига тўғри келадиган буғдой захираси Таҳлил ва натижалар. Озиқ-овқат маҳсу- ва уни ишлаб чиқариш ҳажми билан изоҳла- лотлари ишлаб чиқариш ва истеъмол қилишда нади; глобаллашув даражасининг таъсири янги наза- - давлат даражасидаги озиқ-овқат хавф- рияларни вужудга келтирмоқда ва «озиқ-овқат сизлиги миллий озиқ-овқат маҳсулотлари иш- хавфсизлиги» тушунчаси ўзгариб бормоқда. Бу лаб чиқаришнинг импортга нисбати, озуқа эса, мамлакатлар ривожланишнинг барча бос- маҳсулотлари истеъмолида импортнинг улуши, қичларида кўп қиррали муаммо ҳисобланиши аҳоли жон бошига тўғри келадиган минимал ва унинг мазмунини доимий тўлдириш ва мо- даромад ва озиқ-овқат маҳсулотлари баҳолари- дификация қилиш зарурати борлигини бил- даги ўзгаришлар билан аниқланади; диради. - минтақавий озиқ-овқат хавфсизлиги Бирлашган миллатлар ташкилоти (ке- аҳоли даромадлари ва оз