Особенности этапов формирования миграционной политики Турции

Аннотация

In the last century, Turkey has become one of the centers of migration processes in the world. This can be attributed to several factors, but it is worth noting that the main reason is the country’s location in the heart of the Middle East and North Africa (MENA) region. All types of migration processes were observed in Turkey and this trend continues to this day. In this respect, the example of Turkey is very essential to comprehend the nature of the migration phenomenon. The article analyzes the formation, development and features of the country's migration policy. Keywords: migration, migration policy, Turkey, periodization of migration, migration management. Кириш. Миграцион жараёнларни ўрган- қилинган [2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9]. Стовассер (2002) ганимизда, шунга амин бўлишимиз мумкинки, туркларнинг Германия фуқароларига айлани- ушбу жараёнларда, асосан, учта акторлар иш- ши масалаларини тадқиқ қилган бўлса, Мар- тирок этишади: донорлар, мигрантлар ва реци- тин (2002) Германиядаги миграция менежмен- пиентлар. Бироқ миграция бўйича дастлабки тини ўрганган. Киришжи (2003) эса, охирги тизимли тадқиқотлар давомида, юборувчи йилларда кузатилаётган тескари тенденция – давлат “халқаро миграция ҳажми ва таркибига Туркиянинг эммиграция давлатидан иммигра- жиддий таъсир қилувчи агент” сифатида кў- ция давлатига айланаётганини аниқлаган. рилмаган[1]. Охирги йилларга келиб, мазкур Жонполат (2012) томонидан мавжуд во- тенденция ўзгарди. Донор мамлакатлар ҳам қеликни инобатга олган ҳолда, Туркия ва Евро- миграция кўламига жиддий таъсир қила олув- па Иттифоқи орасидаги миграцион жараёнлар чи актор бўла олишлари бир қатор давлатлар таҳлил қилинган, миграцион сиёсатни опти- томонидан амалда исботланди. Хусусан, Тур- маллаштириш учун тавсиялар берилган. кия кейси йиллар ўтгани сари миграциянинг Ичдуйгу ва Аксел (2013) эса, ХХ аср бошидан турли хил шакл ва кўринишлари юзага кели- ҳозиргача бўлган даврда Туркия миграцион шини, миграция жараёни бир жойда қотиб қол- сиёсати эволюциясини тизимлаштирган. Бил- масдан тўхтовсиз равишда ривожланадиган гили ва Агими (2015) мигрантларнинг борган феномен эканлигини, ва ҳаттоки, миграция си- жойларига интеграциялашувида институтлар- фат жиҳатдан мукаммалашганда, миграцион нинг роли муҳим эканлигини исботлаб бериш- оқим тескари (яъни реципиентдан донорга) ган бўлса, Айдин (2016) Туркия ва Германия бўлишини кўрсатди. орасидаги ҳозирги мавжуд муносабатларни Илмий адабиётлар шарҳи. Туркиядаги инобатга олган ҳолда, миграцион сиёсатни та- миграцион жараёнлар бўйича бир қатор фун- комиллаштириш кераклигини очиб берган. даментал илмий ишлар олиб борилган. Хусу- Ҳользманн, Фукс, Пачажи Элиток ва Дейл сан, Туркия миграцион сиёсати, Стовассер (2016) томонидан ҳам муҳим тадқиқотлар (2002), Мартин (2002), Киришжи (2003), Жан- олиб борилган. Улар халқаро меҳнат муҳожир- полат (2012), Ичдуйгу ва Аксел (2013), Билги- лари учун фойда олиш имкониятларини, бу ли ва Агими (2015), Айдин (2016), Ҳользманн, йўлда институтларнинг ўрни қандай эканли- Фукс, Пачажи Элиток ва Дейл (2016) кабилар- гини Германия ва Туркия мисолида баҳолаш- нинг тадқиқотларида тизимли тарзда таҳлил ган. Туркиядаги миграцион жараёнларни ўр- Иқтисодиёт ва таълим / 2020 № 4 68 ХОРИЖ ТАЖРИБАСИ ганганимизда шуни кўришимиз мумкинки, кейинчалик Туркиядан бошқа давлатларга мазкур жараёнлар ХХ асрга келиб кўлами жи- кўча бошлашди (Ичдуйгу ва Аксел, 2013). ҳатдан жуда кенгайди. Ушбу даврдаги мигра- Асосий қисм. Туркия миграцион сиё- ция Туркия жамияти таркиби ва табиатини сатидаги энг асосий нуқталарни турли олим- бутунлай ўзгартириб юборди. Бу феноменнинг лар турли хил талқин қилишади. Шуларнинг энг асосий характерли жиҳати шундаки, Тур- энг диққатга сазоворлари Ичдуйгу ва Аксел кия мамлакат ичидаги ва ташқи аҳоли мобил- (2013) ҳамда Айдин (2016) томонидан тизим- лигини модернизация жараёнидада бевосита лаштирилган даврий кетма-кетлик ҳисоблана- ва билвосита қўллай олди. Эмиграция ҳам, ди. Бунда, Ичдуйгу ва Аксел Туркия миграция- иммиграция ҳам замонавий Туркия давлати сига глобал миқёсда баҳо беришга уринган сиёсатининг ажралмас қисми бўлди. Мисол бўлса, Айдин Туркия ва Германия ўртасидаги учун, Туркия ғарбийлаштириш сари йўналиш миграцион жараёнларни даврлаштирилган. олганда, шаҳарлаштириш давлатнинг асосий Ичдуйгу ва Аксел Туркия миграцион жа- сиёсатига айланди. Натижада, миллионлаб раёнларини 4 асосий даврга ажратади. Мазкур аҳоли қишлоқ жойларидан шаҳар жойларига, тасниф қуйида 1-жадвалда келтирилган. 1-жадвал Туркия миграцион сиёсати таснифи [6] Давр Миграция сиёсати ҳолати 1923-1950 йиллар Икки томонлама иммиграция ва айланма эмиграция 1950-1970-йиллар Эмиграцион портлаш 1980-1990-йиллар Янги миграцион жараёнлар 2000-йиллардан кейинги давр Миграцион ўтиш ва миграцияни бошқаришнинг янги шакллари Шуни алоҳида таъкидлаб ўтиш керакки, юз бўлишгани учун, камроқ ривожланган дав- Туркия миграцион сиёсати кўриб ўтилган ҳар латлардан қисқа муддатга ишлаш мақсадида бир даврда ҳар хил ўзига хос хусусиятларга эга келувчи мигрантларга юқори эҳтиёж