АНАЛИЗ ФАКТОРОВ, ВЛИЯЮЩИХ НА РАЗВИТИЕ СИСТЕМЫ ОЦЕНКИ КАЧЕСТВА ВЫСШЕГО ОБРАЗОВАНИЯ В ДЖИЗАКСКОЙ ОБЛАСТИ

Аннотация

In this article, the factors affecting the development of the quality assessment system of higher education services in Jizzakh region are studied. Key words: higher education institutions, quality, service, evaluation system, trends, labor, personnel potential, external environmental factors, cocktail market, labor force. Кириш. Мамлакатимизда олий таълим жараёнини тўғри ташкил этиш ва бошқариш, олий таълим соҳасида тадбиркорликни янада ривожлантириш ҳамда рақамлаштириш рақамли иқтисодиёт шароитида айниқса муҳим ҳисобланади ва таълим соҳасида математик моделларни қўллаш орқали унга таъсир этувчи омилларни ҳисобга олган ҳолда оптимал даражада тўғри прогнозлаш муҳим аҳамият касб этади. I SON - YANVAR, 2024 466-447663 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, yanvar www.e-itt.uz Мамлакатимизда олиб борилаётган иқтисодий ислоҳотлар натижасида олий таълим соҳасининг ривожланиши йилдан-йилга ўсиш тенденциясига эга. Айниқса, олий таълим соҳасини рақамлаштириш орқали таълимда хизматлар ҳажмини янада ошириш, хусусий таълим ташкилотларига кенг йўл очиб бериш, битирувчиларни тўлиқ иш билан таъминлаш жуда муҳим аҳамият касб этмоқда. Ўзбекистон Республикаси Президенти Олий Мажлисга қилган Мурожаатномасида “Тадбиркорлик фаолияти билан боғлиқ 5 мингга яқин норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар қайта кўриб чиқилиб, уларнинг сони қисқартирилади ҳамда Тадбиркорлик кодекси ишлаб чиқилади (Мурожаатнома, 2021). Хабарингиз бор, бундан 4 йил олдин тадбиркорлик субъектларида текширишлар ўтказишга мораторий эълон қилган эдик. Бунинг натижасида ўтган даврда тадбиркорлар сони 2 баробар кўпайиб, 400 мингтага етди. Шунинг учун мораторий муддатини яна бир йилга узайтиришни таклиф этаман. Шу билан бирга, Ҳукумат томонидан бозорда тенг рақобат муҳитини яратиш ва ҳалол- пок тадбиркорларни – такрор айтаман – замонавий технологиялар асосида ишлаётган виждонли тадбиркорларни ҳар томонлама қўллаб-қувватлаш мақсадида “яширин иқтисодиёт”ни қисқартиришга қаратилган механизмлар жорий этилади”. Олий таълим хизматлари сифатини баҳолаш тизимининг ривожланишига таъсир кўрсатувчи омиллар ва уларнинг корреляцион, регрессион таҳлилини амалга ошириш иқтисодий кўрсаткичларни математик моделлар орқали прогнозлаштиришга бағишланган илмий асарларини ўрганган ҳолда, олий таълим ҳажми ўсишига таъсир этувчи омиллар келгуси етти йилга эконометрик моделлар орқали илмий прогнозлаш амалга оширилади. Тадқиқотда корреляцион-регрессион таҳлил асосида ажратиб олинган омиллар таъсирида олий таълим ҳажмининг ўзгариш сценарийларини аниқлаш имконини берувчи эконометрик модель ҳамда прогноз кўрсаткичлар аниқланди. Адабиётлар шарҳи. Ўзбекистон Республикасининг таълим тизими ягона давлат сиёсатини юритишда олий таълим хизматлари сифатини баҳолаш алоҳида ўрин эгаллайди. Бу борада Ўзбекистон Республикаси Президенти таъкидлаганидек, «Аввало таълим ва тарбияни ривожлантириш, соғлом турмуш тарзини қарор топтириш, илм-фан ва инновацияларни тараққий эттириш миллий ғоямизнинг асосий устунлари бўлиб хизмат қилиши лозим» (Мурожаатнома, 2020). Олий таълим хизматлари сифатини баҳолаш ва уни такомиллаштириш бўйича олимларнинг фикрига эътибор қаратиш мақсадга мувофиқ. Академиклар Гулямов, Абдурахмонов (2004) “Олий таълимдан кутиладиган хусусий манфаат бу бевосита таълим олувчилар учундир. Таълимнинг иқтисодий натижалари шакли турлича, яъни натура ва пул кўринишида, бевосита ва билвосита бўлиши мумкин. Қоидага кўра, инсон қанчалик юқори даражада таълим олса, у шунчалик кўп ойлик маош олади (пул кўринишидаги самара), нуфузли ишга киришда имконияти ошади (пул кўринишида бўлмаган самара), илмий-техник тараққиёт туфайли бўлаётган ўзгариш ва янгиланишларга тезда мослашади (билвосита самара). Зеро, барча самарадорлик (манфаат) сон билан ҳисобланмайди. Шунинг учун таълимнинг таҳлилда қўлланиладиган иқтисодий самарадорлигининг асосий шакли пул кўринишидаги самарадир ходим(мутахассис)нинг умумтаълимий ва махсус тайёргарлик даражасининг ортиши натижасида унинг ойлик маошининг ортиши”ни (Гулямова, Абдурахмонова, 2004) таъкидлайдилар. Мазкур фикрни давом эттирган Эргашходжаева, Нишоновларнинг (2010) кўрсатишича таълим “мутахассислар тайёрлаш воситаси бўлибгина қолмай, у жамиятнинг интеллектуал ва технологик билим даражаси ҳамда маданий савиясини ошириш, унинг инновация ва юксалишга интилишини қўллаб қувватлаш, жамиятда 467 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, yanvar www.e-itt.uz замонавий яшаш тарзини шакллантиришдир. Айнан шу жараён, яъни таълим ва ундан орттирилган билим интеллектуал капитални бойитувчи ҳамда инновация фаолиятини ҳаракатга келтирувчи куч ҳисобланади”. Тадқиқот методологияси. Тадқиқотни амалга ошириш жараёнида тадқиқот методологияси сифатида PEST таҳлил, эксперт баҳолаш, анализ ва синтез усулларидан фойдаланилди. Таҳлил ва натижалар муҳокамаси. Тадқиқот давомида олий таълимига таъсир кўрсатувчи омиллар қуйидагича гуруҳланди: • Микромуҳит – таълим сифати, битирувчиларнинг иш билан таъминланганлиги; • Макромуҳит – таълим муассасалари ўртасидаги рақобат, жамият ҳолати. PEST таҳлили – бу ташкил