ВОПРОСЫ ПОВЫШЕНИЯ ЭФФЕКТИВНОСТИ ПРОДОВОЛЬСТВЕННЫХ УСЛУГ В РАЗВИТИИ ЭКОНОМИКИ СТРАНЫ

Аннотация

In this article, special attention is paid to the extent to which the efficiency of services provided in public catering establishments is developing the place of this sector in the economy. The significant aspects of the profit and efficiency in the activity of catering enterprises are highlighted. Proposals and recommendations on the issues of further expansion of multilateral partnership for the proper establishment and development of catering services in the development of the economy of our country were given. Issues of revision of the personnel system are indicated as the main task. Key words: catering, nutrition, catering, economics, catering services, customer, service. 445 I SON - YANVAR, 2024 445-449 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, yanvar www.e-itt.uz Кириш. Жаҳон иқтисодиётида рўй бераётган глобаллашув, кескин рақобатчилик ва овқатланиш маҳсулотларининг етарли эмаслиги, бугунги куннинг энг катта муаммоларидан биридир. Жаҳон соғлиқни сақлаш ташкилотларининг маълумотларига кўра, беш ёшгача бўлган болалар ўртасида тахминан 9,5 миллиони нобуд бўлган, уларнинг учдан икки қисми бир ёшгача бўлган болалардир. Нотўғри овқатланиш, овқатланиш маҳсулотларининг етишмаётганлиги болалар ўлимининг камида 35 фоиз ҳолати билан боғлиқ. Ривожланаётган мамлакатлардаги беш ёшгача бўлган болаларнинг тахминан 32 фоизи бўй ўсишидан орқада қолмоқда ва 10 фоизи заифлашган (UNICEF, 2020). 2019 йил охиридаги ҳисоб-китобларга кўра, 690 млн. киши, яъни дунё аҳолисининг 8,9 фоизи COVID-19 пандемиясидан олдин етарли даражада овқатланмаган. 2014 йилдан бери дунёда очликдан азият чекаётганлар сони аста-секин ўсиб бормоқда. 2019 йилги янги ҳисоб-китобларга кўра, тўйиб овқатланмайдиганлар сони 2014 йилдан бери 60 миллионга кўпайган. Агар бу тенденция давом этса, сайёрамиздаги оч одамлар сони 2030 йилга келиб 840 миллиондан ошади. Бундан келиб чиқадики, COVID-19 пандемияси туфайли оч одамлар сонининг кўпайиши эҳтимолини ҳисобга олмаганда ҳам, дунё ўз вақтида ноль очликка эришишга улгурмайди. Глобал иқтисодий ривожланишнинг сўнгги прогнозларига асосланиб, 2020 йилда COVID-19 таъсири натижасида етарли овқатланишсиз одамлар сони 83-132 миллионга кўпайиши мумкин. Очликнинг ошиши истеъмол қилинадиган озиқ-овқат миқдори ва сифатини пасайтиришга мажбур бўлганлар сонининг кўпайиши билан бирга келади. 2019 йилда икки миллиард одам оч қолди ёки етарли миқдордаги тўйимли озиқ-овқат маҳсулотларидан доимий фойдаланиш ҳуқуқидан маҳрум бўлди - бу дунё аҳолисининг 25,9%ни ташкил этади (UNICEF, 2020). Бутун дунёда аҳоли сонининг ўсиши табиий ресурслар ҳамда қишлоқ хўжалик маҳсулотларига бўлган талабни ортишига ҳамда табиий соф овқатланиш хизматларига бўлган эҳтиёжни кўпайишига сабаб бўлмоқда. Бу эса ўз навбатида мавжуд ресурслардан оқилона, илм-фан соҳаларига таянган ҳолда, инновацион технологиялар асосида фойдаланишни тўғри ташкил этиш орқали эришишни талаб этади. Адабиётлар шарҳи. Миллий иқтисодиётимизни бир бўғини ҳисобланган овқатланиш хизматларини аҳолининг талаблари даражасида етказиб бериш ҳамда ушбу маҳсулотларни саноат асосида қайта ишлаш муаммолари билан етакчи хорижий ва мамлакатимиз олимлар томонидан тизимли тадқиқотлар олиб борилмоқда. Жумладан: Анищенко (2013) ҳудудлар кесимида озиқ-овқат хавфсизлиги муаммолари, Жондарев (2001) хўжалик тизимларини иқтисодий хавфсизлиги, Кайгородцев (2006) Қозоғистон Республикасини иқтисодий ва озиқ-овқат хавфсизлиги, Крылатых, Мазлова (2016) интеграция шароитида озиқ-овқат хавфсизлиги ва бошқаларнинг асарларида мамлакат иқтисодий хавфсизлиги, шу жумладан, озиқ-овқат хавфсизлигини глобал, миллий ва ҳудудий даражада баҳолаш ва таъминлашнинг назарий ҳамда услубий шу билан биргаликда амалий жиҳатлари батафсил ёритилган. Мамлакатимиз иқтисодчи олимларидан Саидова, Рустамова, Турсуновларнинг (2016) “Аграр сиёсат ва озиқ-овқат хавфсизлиги” номли ўқув қўлланмасида аграр сиёсат ва озиқ-овқат хавфсизлигининг иқтисодиётни барқарорлигини таъминлашдаги ўрни, аграр сиёсат ва ислоҳотларнинг моҳияти, мақсади ва тамойиллари, озиқ-овқат хавфсизлигини таъминлашда давлатнинг иқтисодий роли, озиқ-овқат хавфсизлигини баҳолашнинг назарий-услубий асослари, хорижий мамлакатларда уни таъминлаш бўйича эришилган ютуқлар, тажрибалар, аграр ва озиқ-овқат соҳалари иқтисодиётини тартибга солиш даражаси ва усуллари, озиқ-овқат хавфсизлигини таъминлашда 446 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil, yanvar www.e-itt.uz инновацияларнинг ўрни ҳамда мамлакатимизда озиқ-овқат таъминоти ва бошқа муҳим масалалар ёритилган. Тадқиқот методологияси. Тадқиқотни амалга оширишда овқатланиш хизматларининг миллий иқтисодиётнинг бир бўғини сифатидаги ривожи молиявий-иқтисодий кўрсаткичларини иқтисодий-математик усуллар орқали таҳлил қилиш натижасида хулоса ва таклифлар шакллантирилган. Бундан ташқари илмий тадқиқотни амалга оширишда анализ ва синтез усулидан ҳам самарали фойдаланилган. Таҳлил ва натижалар муҳокамаси. Бугунги кунда биргина Ўзбекистонда ҳар йили 3 миллион тонна озиқ-овқат маҳсулотлари чиқиндига айланмоқда. Тошкент шаҳрида ҳар к