НАУЧНО-ПРАКТИЧЕСКИЕ ОСНОВЫ ПРИНЯТИЯ СТРАТЕГИЧЕСКИХ ФИНАНСОВЫХ РЕШЕНИЙ В АКЦИОНЕРНЫХ ОБЩЕСТВАХ

Аннотация

This article describes the economic importance of developing strategic financial decisions in ensuring the financial sustainability of enterprises. Financial decision-making is analyzed using the example of joint-stock companies aimed at increasing the efficiency of capital use. A scientific proposal and practical recommendations for improving the mechanism for making financial decisions have been formulated. Key words: financial stability, capital, financial strategy, investment strategy, crisis, efficiency, business management, financial instruments, corporate governance, cost of capital. I SON - YANVAR, 2024 288-229887 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil yanvar www.e-itt.uz Кириш. Мамлакатнинг иқтисодий салоҳиятини ривожлантириш энг аввало амалдаги молиявий тизимни бозор механизмига мувофиқлиги ва буни таъминлайдиган ҳуқуқий асосга бевосита боғлиқ ҳисобланади. Сўнгги вақтларда мамлакат иқтисодиётида амалга оширилаётган ислоҳотлар бевосита молия тизимининг муҳим бўғини саналган корпоратив тузилмалар, хусусан акциядорлик жамиятлари фаолиятини халқаро стандартлар асосида ривожлантиришга бўлган заруриятни келтириб чиқармоқда. Акциядорлик жамиятларида замонавий молиявий бошқарув услубиётини ташкил этиш ва ривожлантиришда стратегик молиявий қарорлар қабул қилишнинг ўрни муҳим аҳамиятга эга. Халқаро амалиётда йирик компанияларнинг молиявий, инвестицион ҳамда молиявий рискларни бошқариш фаолияти бўйича муҳим қарорларни қабул қилиш молиявий менежмент механизми орқали амалга оширилади. Ўзбекистонда фаолият юритаётган акциядорлик жамиятларида замонавий молиявий менежмент тизимини ташкил этиш ва такомиллаштиришга доир бир қатор норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар қабул қилиниб, акциядорлик жамиятлари фаолиятини ташкил этиш ва ривожлантириш, уларнинг инфратузилмаси, капитал бозоридаги иштирокини янада ошириш ва бошқа молиявий-инвестицион жиҳатларини қамраб олувчи мустаҳкам ҳуқуқий асос яратилди. 2022-2026 йилларга мўлжалланган Янги Ўзбекистоннинг тараққиёт Стратегиясида «мамлакатимизда капитал ҳаракатини босқичма-босқич эркинлаштириш ҳамда йирик корхоналарни ва улардаги улушларни (акцияларни), шу жумладан фонд биржаси орқали хусусийлаштириш ҳамда саноатнинг етакчи тармоқлари ва иқтисодиётни янада либераллаштириш ҳамда трансформация жараёнларини якунлаш» иқтисодиёт соҳасидаги асосий мақсадлардан бири сифатида белгилаб олинган (Фармон, 2022). Шунга мувофиқ, ташқи муҳитдаги ўзгаришларга мос равишда корпоратив молия сиёсатни мувофиқлаштириш, молиявий менежментнинг халқаро замонавий услубиятини жорий этиш, молиявий таъминотнинг қўшимча манбаларини шакллантиришда молия бозори билан муносабатларни ривожлантириш, молиявий рискларни бошқаришда халқаро стандартларни жорий этиш, капитал тузилмасини оптималлаштиришда молиявий технологияларни татбиқ этишга доир илмий тадқиқотларни амалга оширилиши ҳозирги куннинг долзарб масалаларидан биридир. Таъкидлаш лозимки, мамлакатимиз акциядорлик жамиятларида стратегик молиявий қарорлар қабул қилишнинг илмий-амалий муаммоларини тадқиқ этиш, халқаро молиявий менежмент услубиётини миллий амалиётимизда қўллаш имкониятларини аниқлаш борасида илмий таклиф ва амалий тавсиялар ишлаб чиқиш муҳим вазифалардан бири саналади. Адабиётлар шарҳи. Акциядорлик жамиятларида стратегик молиявий қарорлар қабул қилишнинг илмий жиҳатлари, капитал активларни самарали бошқаришнинг математик асослари, молиявий қарорлар қабул қилиш механизмини иқтисодий барқарорликка таъсирини аниқлашга доир хорижий ва мамлакатимизнинг етакчи иқтисодчи олимлари томонидан тадқиқотлар олиб борилган. Охирги ўн йилликда юзага келаётган инқирозлар алоҳида компанияларнинг молиявий стратегияларни қайта кўриб чиқишни тқозо этиш билан бирга стратегия муддатлари бўйича мослашувчанликни ўзгартиришга доир қарорлар қабул қилиш заруратини келтириб чиқармоқда (Kharabsheh, Buthiena, and other, 2017). Компаниялар молиявий стратегияларини жиддий равишда ўзгартирилиши асосан иқтисодиёти ривожланаёган давлатлар ҳиссасига тўғри келмоқда, чунки иқтисодиёти ривожланган давлатлар маълум бир ташқи хатарлар бўйича “ҳимоя ёстиқчаси”га эга бўлсада, ривожланаётган давлатлар учун бу каби ташқи муҳитдаги ўзгаришларга тезкор мослашиш бироз қийин кечмоқда (Kostini, Nenden, and Sam’un, 2019). 289 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil yanvar www.e-itt.uz Иқтисодиёт ривожланишининг цикллилик хусусиятига кўра аксарият тадқиқотларда молиявий стратегиялар инвестицияларни жалб қилиш ва самарадорлигини оширишга қаратилган бўлса, бугунги кунга келиб молиявий стратегияларнинг асосий йўналишлари сифатида компанияларни инқироздан олиб чиқиш ва ташқи муҳитдаги “шок”ларни ички молиявий барқарорликка таъсирини юмшатишга қаратилган (Pochitaev, Yarovinskaya and Filippova, 2014). Корпоратив стратегия бутун компаниянинг умумий фаолиятини назарда тутади, функционал стратегия эса умумий стратегия доирасидаги компаниянинг ўзига хос функциясини англатади. Ўз навбатида, молиявий стратегия функционалдир. Шунинг учун унинг асосий мақсади капитал жалб қилиш орқали, самарадорликни оширишга йў