ПУТИ ЛИКВИДАЦИИ БЕДНОСТИ НА ТЕРРИТОРИИ МАХАЛЛИ

Аннотация

Ўзбекистонда кейинги йилларда камбағалликни қисқартириш ва уни босқичма-босқич бартараф этишнинг илмий ҳамда амалий муаммоларини ўрганишга эътибор янада ортмоқда. Бундай ҳаракат мамлакатимиз бош таянч нуқтаси бўлган маҳалла ҳудудида ўта долзарб ва муҳим ижтимоий-иқтисодий аҳамиятга эга ҳисобланади. Шуларни ҳисобга олиб, мақолада хорижий давлатлар ҳамда мамлакатимизда тўпланган илмий-амалий натижалар таҳлили асосида маҳалла ҳудудида камбағалликни бартараф этишга қаратилган таклиф ва тавсиялар ишлаб чиқилган. Калит сўзлар: маҳалла, социология, камбағаллик, қашшоқлик, шахс, оила, маҳалла еттилиги, маҳалла уюшмаси, маҳалла бюджети, ишсизлик, бандлик, яшаш минимуми, истеъмол саватчаси. ПУТИ ЛИКВИДАЦИИ БЕДНОСТИ НА ТЕРРИТОРИИ МАХАЛЛИ Д.э.н., профессор Беркинов Бозорбой Беркинович Ташкентский государственный экономический университет Аннотация. В последние годы в Узбекистане все больше внимания уделяется изучению научных и практических проблем сокращения бедности и ее постепенной ликвидации. Такие действия считается чрезвычайно актуальной и важной в социально- экономическом отношении на территории махалли, которая является главной опорной точкой нашей страны. Учитывая это, в статье на основе анализа научных и практических результатов, полученных в зарубежных странах и в нашей стране, разработаны предложения и рекомендации, направленные на ликвидацию бедности в махалле. Ключевые слова: махалла, социология, бедность, личность, семья, махаллинская семерка, махаллинская ассоциация, махаллинский бюджет, безработица, занятость, прожиточный минимум, потребительская корзина. WAYS TO ELIMINATE POVERTY IN THE TERRITORY OF MAHALLA Doctor of economics, professor Berkinov Bozorboy Berkinovich Tashkent State University of Economics Annotation. In recent years, more and more attention has been paid in Uzbekistan to the study of scientific and practical problems of poverty reduction and its gradual elimination. Such actions are considered extremely relevant and important in socio-economic terms in the territory of the mahalla, which is the main support point of our country. Taking this into account, the article, based on an analysis of scientific and practical results obtained in foreign countries and in our country, develops proposals and recommendations aimed at eliminating poverty in the mahalla. Key words: mahalla, sociology, poverty, personality, family, mahalla seven, mahalla association, mahalla budget, unemployment, employment, subsistence level, consumer basket. 310 I SON - YANVAR, 2024 310-317 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil yanvar www.e-itt.uz Кириш. Ўзбекистонда Ҳаракатлар стратегиясидан – Тараққиёт стратегияси сари қўйилган стратегик қадамлар аҳоли фаровонлигини оширишга жиддий имкониятлар яратди. Бу мамлакатимизда ишсизликни камайтириш ва камбағалликни қисқартиришга ижобий таъсир кўрсатмоқда. Аҳолининг бандлик даражаси 2022 йилда 2021 йилга нисбатан 0,2 ф.б. ошди, камбағаллик даражаси эса шу даврда 17,0% дан 14,1 фоизга қисқаришига эришилди97. Шу билан бир вақтда, давлатимиз раҳбари Фармон ва қарорларига биноан “Маҳалла еттилиги” тизими ишлашини кучайтириш, “Маҳаллалар уюшмаси”, “Маҳаллани қўллаб-қувватлаш бўйича республика кенгаши”ни ташкил этиш, барча туман ва шаҳарларда “Маҳалла бюджети” тизими жорий этилди (Фармон, 2023). Ушбу қабул қилинган янги вазифалар Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2023 йил 24 декабрдаги Фармонида кўзда тутилган ва унга мувофиқ Ўзбекистон маҳаллалари уюшмасининг маълумотларига кўра, 2024 йил январь ҳолатига кўра “Маҳалла уюшмаси” 9442 дан ортиқ маҳаллаларни бирлаштиради98. Уюшмада ҳар бир фуқаро оиласининг келажаги ва мустақил молиявий таъминоти, мулкига жавобгар бўлишини таъминлаш, маҳалла муаммоларини ўз вақтида сифатли ҳал қилиш ва бошқа ижтимоий- иқтисодий масалалар белгиланган. Уларни самарали ечимини топиш маҳаллада камбағалликни босқичма-босқич қисқартириш ва уни бартараф этишга кўмаклашади. Юқорида таъкидланганларни инобатга олганда, республикада камбағаллик қисқаришининг рўёбга чиқиши айни ҳақиқатга айланди. Ушбу йўналишдаги кейинги мақсад, бизнинг фикримизча, ушбу муаммони тўлиқ бартараф қилиш ҳисобланади. Бунга мамлакатимизда шаклланган ривожланишнинг стратегик мақсадлари ҳамда буни амалга оширишда эришилган ютуқлар асос бўлиб хизмат қилиши мумкин. Шуни ҳисобга олганда, маҳалла миқёсида камбағал оиланинг аниқ суръатини яратиш ва уни “даволаш”га иқтисодий-ижтимоий ташхис қўйиш зарур. Бунинг учун камбағаллик ва уни бартараф этишга конструктив ёндашувларни асослаш талаб қилинади. Адабиётлар шарҳи. Дунё мамлакатларида аҳолининг маълум бир қисми камбағал ва қашшоқ яшаши, уларни қисқартириш ёки бартараф этиш йўллари олимлар, мутахассислар, давлат арбоблари томонидан ўрганиб келинади. Давлатларнинг иқтисодий жиҳатдан кескин ривожланиши ёки инқирозга учраши камбағаллик чегараси ўзгаришига олиб келади. Шу боис аҳоли камбағаллиги ёки қашшоқлиги мураккаб муаммо сифатида ўрганилиб, тадқиқотчиларнинг доимий диққат марказида бўлиб келган. Ўзбекистонда камбағалликни қисқартириш