ЭФФЕКТИВНОЕ УПРАВЛЕНИЕ НАЛОГОВЫМ ПОТЕНЦИАЛОМ КРУПНЫХ НАЛОГОПЛАТЕЛЬЩИКОВ

Аннотация

This article examines strategic approaches and management practices aimed at optimizing the tax potential of large taxpayers operating in the oil and gas sector. Recognizing the important role of this sector in the national economy, the study aims to identify best practices for maximizing tax revenues while ensuring sustainability and competitiveness. Proposals and recommendations for further improvement of the tax administration of large taxpayers were developed, and scientific and practical conclusions and suggestions for its application in our country were formed. Key words: tax revenues, analysis, risks, efficiency, digital platform, methods and tools, advanced information and communication technologies, analysis, optimization, tax benefits, oil and gas taxation, tax rate. Кириш. Бу иқтисодиётимиз жадала суръатларда ривожланиши, Ўзбекистонда нефть газ солиққа оид муносабатлар тартибга солиш масалалари, юқори технологияли тармоқларнинг ўзлаштирилиши, бошқача айтганда, мамлакатимиз рақобатдошлиги таъминланишига иқтисодиёт тармоқлари ва ҳудудлар бўйича солиқ салоҳиятини ҳисоблаш формулалари келтирилган шунингдек солиқ-сиёсатини такомиллаштириш, бюджетда харажатлар эҳтиёжларини ва тенглаштириш дастурларининг асосий жиҳатларини аниқлашда мавжуд инновацион усуллар ва услубий ёндашувларни ишлаб чиқишни такомиллаштириш, давлат молиясини бошқариш самарадорлигини ошириш мақсадида иқтисодий-математик моделлаштириш ва прогнозлашнинг кенг кўламли усулларини қўллаш, давлат бюджетлари учун интеграциялашган ахборот муҳитини яратиш учун замонавий рақамли технологияларни жорий этиш белгиланди. Адабиётлар шарҳи. Ҳозирги даврда нефть ва газ соҳасида фаолият юритувчи йирик солиқ тўловчиларнинг солиқ салоҳиятини оптималлаштириш йўллари мавзусига оид қисқача адабиётлар шарҳини келтирамиз. Камалнев (2009) йирик солиқ тўловчиларнинг фаолиятини солиққа тортиш амалиётини бевосита газ тармоғи корхоналари мисолида таҳлил қилган бўлиб, йирик солиқ тўловчиларининг солиқ маъмуриятчилиги натижаларига баҳо берган, минтақалараро солиқ хизмати органларининг назорат фаолияти ҳам миқдорий ҳам сифат кўрсаткичлари асосида таҳлил қилган”. Федоров (2010) тадқиқотлари доирасида “маъмурий юкни камайтирадиган ва йирик солиқ тўловчиларнинг инвестиция фаоллигини рағбатлантирадиган солиқ маъмуриятчилигини такомиллаштириш бўйича чора-тадбирлар таклиф этган, амалдаги солиқ имтиёзларини сезиларли даражада кенгайтирадиган ва тўлдирадиган ҳамда ўз инвестиция манбаларини кўпайтирадиган йирик солиқ тўловчиларнинг инвестиция фаолиятини солиқ орқали рағбатлантириш усуллари ва услубларини ишлаб чиққан, уларнинг самарадорлигини баҳолаган”. Брусницын (2012) эса“йирик солиқ тўловчиларга оид солиқ назорати босқичлари кетма-кетлиги қуйидагиларни ўз ичига олади: солиқ тўловчиларни рўйхатдан ўтказиш ва ҳисобга олиш, ўртача тармоқлар солиқ юкини ҳисоблаш ва таҳлил қилиш, камерал солиқ назорати, солиқ тўловчининг ишини шакллантириш, текширув олди таҳлилини амалга ошириш, сайёр солиқ текширувини тўғри режалаштириш, комплекс сайёр солиқ текширувини ўтказиш, назорат қилувчи орган (шахс) томонидан текширув 214 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2024-yil yanvar www.e-itt.uz далолатномасини тайёрлаш, муҳокама қилиш ва қабул қилиш, у тўғрисида қарор қабул қилиш, текширув олди таҳлил босқичида шаклланган таклифларнинг тўлиқлиги ва самарадорлигини баҳолаш мақсадида текшириш натижаларини таҳлил қилиш, текширув материаллари асосида қабул қилинган қарорни амалга ошириш, эҳтимол бўлиши мумкин бўлган шикоятларни кўриб чиқиш, қарорларнинг ҳақиқий ижросини назорат қилиш, солиқ тўловчиларга нисбатан келгусидаги огоҳлантирувчи назорат ва таҳлилий чоралар мавзуси ва йўналишлари бўйича тавсиялар ишлаб чиқиш” фикирини илгари сурган. Ситникова (2012) эса “консолидациялашган солиқ тўловчилар сифатида белгиланган тартибда рўйхатдан ўтган, бош ташкилот солиқ тўлайдиган юридик шахсларни мамлакат резидентларини бирлаштирган ягона хўжалик юритувчи субъектларни келтиради” дейди. Ўз навбатида Дарькина (2019) йирик солиқ тўловчиларнинг хусусиятлари сифатида тўхталиб, “йирик солиқ тўловчиларга қуйидаги хусусиятлар хосдир: катта пул оқими, кенг кўламли ҳужжатлар айланмаси, соддалаштирилган тизим бўйича солиққа тортиладиган турли таркибий бўлинмаларнинг интеграциясидан фойдаланиш, мамлакат ичида ҳам, чет элда ҳам турли фирмалар билан ҳамкорлик мавжудлигидир” деб таърифлайди. Юнак (2009) тадқиқотларида “йирик солиқ тўловчилар - бу қонуний белгиланган мезонларга: субъектга тааллуқли бўлган амалга оширилаётган фаолият тури, иқтисодиётнинг тармоғи, фаолиятнинг молиявий кўрсаткичлари, шахслар гуруҳларидаги иштироки, банд бўлган ходимларнинг сони ва бошқа маълумотларга жавоб берадиган солиқ тўловчиларнинг юридик ва жисмоний шахслар, резидентлари ва норезидентлари, қонуний равишда алоҳида шахсларнинг махсус тоифасидир”. Германованинг (2015) қарашларига кўра, “йирик солиқ тўловчилар деб фақат гуруҳларга бўлинган қуйидаги ташкилотлар тан олинади: федерал даражадаги (чунки улар Федерал солиқ хизматига бевосита бўйс