ТЕОРЕТИЧЕСКИЕ АСПЕКТЫ ВЛИЯНИЯ ПРОЦЕССА ОТРАСЛЕВОЙ СПЕЦИАЛИЗАЦИИ НА РАЗВИТИЕ МАЛОГО ПРЕДПРИНИМАТЕЛЬСТВА

Аннотация

This article discusses the sectors of the economy, their various aspects, the direction of influence of the specialization process on the development of entrepreneurial activity, the impact of specialization on the development of small businesses by industry or type of economic activity, presents the features of approaches to the concept of “industry” from economic and legal points of view, organizational structure small businesses in Europe and Asia from an industry point of view, distribution of investments in the European Union by industry. Keywords: small business, specialization, industry, competition, interindustry competition, investment, efficiency. 344 VIII SON - DEKABR, 2023 344-352 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2023-yil, dekabr www.e-itt.uz Кириш. Ўзбекистонда барқарор иқтисодий ўсиш ҳамда аҳоли фаровонлигини таъминлашнинг муҳим йўналиши сифатида кичик бизнес ва хусусий тадбиркорликни ривожлантиришга кенг эътибор қаратилмоқда. Кейинги йилларда Президентимиз Ш.Мирзиёев томонидан анъанавий тарзда мамлакатимиздаги тадбиркорлар билан ҳар йилда бир марта бевосита очиқ мулоқот олиб борилиб, унда тадбиркорлар томонидан кўрсатиб ўтилган камчиликлар, муаммолар, тадбиркорлик фаолиятини янада ривожлантиришга оид фикр-мулоҳазалар ва таклифлар асосида соҳа тараққиётига янада кенгроқ имкон яратувчи чора-тадбирлар амалга оширилмоқда. Хусусан, 2023 йилнинг 18 августида ўтказилган навбатдаги очиқ мулоқот чоғида сўзланган нутқида Президентимиз томонидан мамлакатимизда тадбиркорлик фаолиятини янада ривожлантириш учун амалга оширилиши кўзда тутилган қуйидаги қатор янги имкониятлар яратилиши муҳимлигини таъкидланди (Мирзиёев, 2023): - кичик бизнесни манзилли қўллаб-қувватлаш, уларга зарур шарт-шароитлар яратиш борасида қулай муҳитни шакллантиришда мутлақо янги ёндашувларни жорий қилиш; - иқтисодиётнинг янги технология ва инновацияларга асосланган, сифатли ҳамда рақобатбардош маҳсулот ишлаб чиқарадиган муҳим бўғини – ўрта бизнесни қўллаб- қувватлаш; - янги бозорларга сифатли ва рақобатбардош маҳсулот билан кириш; - экспортни кенгайтириш мақсадида нуфузли хорижий брендларни мамлакатимизга жалб қилиш; - юқори даромадли корхоналарни кўпайтириш мақсадида халқаро консультантларни жалб қилган ҳолда етакчи саноат тармоқлари бўйича ишлаб чиқилган ҳамда тадбиркорларга таклиф қилинаётган тайёр лойиҳалар юзасидан барча шароит ва имкониятларни яратиш; - содда солиқ маъмурчилиги ва бюрократиясиз қулай муҳит яратиш борасида муҳим ташаббусларни амалга ошириш ва бошқалар124. Мазкур белгиланган вазифалар ва чора-тадбирларнинг самарали амалга оширилиши кўп жиҳатдан кичик тадбиркорлик субъектлари хўжалик фаолиятида тармоқ бўйича ихтисослашув жараёнларини рағбатлантиришга ҳам боғлиқ ҳисобланди. Адабиётлар шарҳи. Кичик тадбиркорлик фаолиятини ривожлантиришда тармоқ бу и ича ихтисослашув жарае ни таъсирининг назарии ва амалии масалалари МДҲ мамлакатлари олимларидан Раи зберг, Лозовскии , Стародубцева (1999), Рычихина (2013), Ширапов (2015), Абдибеков, Беделбаева (2015), Пиньковецкая Ю.С., В.И. Видяпина, М.В. Степанова., В.А. Черкасовларнинг илмии асарларида у з аксини топган. Ҳар қандай мамлакатнинг миллий иқтисодиёти муайян тармоқлар мажмуидан таркиб топади. Райзберг, Лозовский ва бошқаларнинг (1999) таъкидлашича “Иқтисодиёт тармоғи – бир турдаги технологиялар бўйича бир турдаги (яқин хусусиятлари билан) ёки ўзига хос (махсус) маҳсулотни ундирувчи, ишлаб чиқарувчи ёки етказиб берувчи корхоналар мажмуи. Тармоқ – ишлаб чиқарилаётган маҳсулоти, технологияси ва қондираётган эҳтиёжларининг умумийлигига эга бўлган корхона ва ишлаб чиқаришлар мажмуи” (Кураков ва б. 2004). Қуйидаги тармоқлар фарқланади: - ягона турдаги маҳсулот ишлаб чиқарувчи соф тармоқлар (масалан, кўмир саноати); 124 Президент Шавкат Мирзиёев тадбиркорлар билан очиқ мулоқот ўтказмоқда. 2023 йил 18 август. – www.uza.uz 345 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2023-yil, dekabr www.e-itt.uz - тармоқ маҳсулотини ишлаб чиқариш билан тармоқ ташкилотларининг асосий қисми банд бўлган хўжалик тармоқлари; - ташкилотлари ягона вазирликка, идорага мансуб бўлган маъмурий тармоқлар. Моддий ишлаб чиқариш тармоқларига саноат, қишлоқ ва ўрмон хўжалиги, қурилиш, транспорт ва алоқа, савдо ва умумий овқатланиш, моддий-техник таъминот (логистика) киради. Ижтимоий-маданий йўналишдаги тармоқлар, хизмат соҳасига қуйидагилар киради: маданият, таълим, соғлиқни сақлаш, ижтимоий таъминот, фан, бошқарув, уй- жой, коммунал хўжалиги, аҳолига маиший хизмат кўрсатиш. Иқтисодиёт тармоғи сифатида банк сектори, ахборот технологиялари билан боғлиқ фаолиятларни ҳам ажратиб кўрсатиш тўғри бўлади125. Тадқиқот методологияси. Асосии илмии -назарии қоидаларни ишлаб чиқишда илмии абстракциялаш, таҳлил ва синтез, индукция ва дедукция, статистик гуруҳлаш, монографик тадқиқ этиш, таққослаш каби илмии тадқиқот усулларидан фои даланилган. Таҳлил ва натижалар муҳокамаси. Фикримизча, ихтисослашув жараёнининг тадбиркорлик фаолиятининг ривожланишига таъсирини қуйидаги жиҳатларига кўра асосий йўналишларга ажратиш мумкин: 1) соф иқти