ВОПРОСЫ ДАЛЬНЕЙШЕГО СОВЕРШЕНСТВОВАНИЯ РЕГУЛИРОВАНИЯ САМОЗАНЯТОСТИ ПОСРЕДСТВОМ НАЛОГОВ

Аннотация

Мақолада норасмий бандликни легаллаштириш ва бизнесни “соя”дан чиқаришда ўзини ўз банд қилишнинг ўрни, яратилган шароит ва имкониятлар, бу борада чет эл тажрибаси ва мамлакатимизда амалга оширилаётган тадбирлар ёритилган. Шунингдек, ўзини ўзи банд қилишни солиқлар воситасида тартибга солишни янада такомиллаштириш масалалари бўйича таклифлар келтириб ўтилган. Калит сўзлар: норасмий бандлик, ўзини ўзи банд қилиш, ўзини ўзи банд қилган шахслар, фрилансинг, “сохта ўзини ўзи банд қилган шахслар”, ижтимоий солиқ, меҳнат стажи, касбий даромад солиғи. ВОПРОСЫ ДАЛЬНЕЙШЕГО СОВЕРШЕНСТВОВАНИЯ РЕГУЛИРОВАНИЯ САМОЗАНЯТОСТИ ПОСРЕДСТВОМ НАЛОГОВ Рузиев Ганишер Усарович Фискальный институт при Налоговом комитете Аннотация. В статье описана роль самозанятости в легализации неформальной занятости и выводе бизнеса из «тени», созданные условия и возможности, зарубежный опыт в этом отношении и меры, реализуемые в нашей стране. Также в статье даются предложения по вопросам дальнейшего совершенствования регулирования самозанятости посредством налогов. Ключевые слова: неформальная занятость, самозанятость, самозанятые лица, фриланс, “ложные самозанятые”, социальный налог, стаж, налог на профессиональный доход. ISSUES OF FURTHER IMPROVING THE REGULATION OF SELF-EMPLOYMENT THROUGH TAXES Ruziev Ganisher Usarovich Fiscal Institute under the Tax Committee Annotation. The article describes the role of self-employment in the legalization of informal employment and bringing business out of the “shadow”, the conditions and opportunities created, foreign experience in this regard and measures implemented in our country. The article also provides proposals for further improving the regulation of self-employment through taxes. Keywords: self-employment, types of activities (works, services) performed by self-employed, self- employed, freelancing, mobile application "Tax", social tax, length of service. Кириш. Кейинги йилларда жаҳон меҳнат бозорининг умумий тенденцияси меҳнат ресурсларининг ҳаракатчанлиги ва ходимнинг иш берувчига (вақтинчалик иш, ярим кунлик иш, қисман) қарамлигининг пасайишига асосланган ностандарт бандлик тарқалишининг ортиши ҳисобланади. Ностандарт бандлик шакллари давлат томонидан назорат қилиниши қийин бўлиб, кўпинча расмий ҳужжатларда акс эттирилмайдиган “соя” бандлигини ифодалайди. Ҳуқуқий аниқлик йўқ бўлган стандартдан жуда фарқ қиладиган бошқа соҳа - бу ўзини ўзи иш билан таъминлашдир. VI SON - OKTABR, 2023 220-223200 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2023-yil, oktabr www.e-itt.uz Аҳолининг ўз-ўзини иш билан таъминлаш муаммоси бир нечта асосий жиҳатларга эга бўлиши мумкин. Бир томондан, ўзини ўзи банд қилган шахслар мустақил равишда ўзи учун иш ўринларини яратадилар, бу эса иқтисодий ўсишнинг ошишига ва рўйхатга олинган ишсизликнинг камайишига олиб келади. Бошқа томондан, уларнинг кўпчилиги расмий иш билан банд бўлган фуқаролар ва тадбиркорлар учун белгиланган бурч ва мажбуриятлардан, шунингдек, солиқ тўловларидан қочишга ҳаракат қилади. Шу муносабат билан, давлат томонидан тартибга солишда саъй-ҳаракатларни ўзини ўзи банд қилган шахсларни қўллаб- қувватлаш билан биргаликда, “сохта ўзини-ўзи банд қилган шахслар” билан курашишга, улар фаолиятини солиқлар воситасида тартибга солишга қаратилиши лозим. Бугунги кунда чет мамлакатларда ўзини ўзи банд қилган шахслар фаолиятини тартибга солиш, “сохта ўзини-ўзи банд қилган шахслар” билан курашиш мақсадида алоҳида солиқ режимини қўллаш орқали улар даромадларини солиққа тортиш амалиёти кенгайиб бормоқда. Демак, шундай экан, мамлакатимизда ҳам аҳолининг ўзини ўзи банд қилиш орқали даромад топишини тартибга солиш, бизнесни “соя”дан чиқариш, иш ўринларини легаллаштириш, имконият ва салоҳияти ошган ўзини ўзи банд қилган шахслар фаолиятини солиқлар воситасида тартибга солиш, уларни кичик бизнес тоифасига ўтказиш борасида илмий изланишлар олиб бориш ҳамда тегишли чора тадбирларни амалга оширишни талаб этади. Адабиётлар шарҳи. Ўзини ўзи банд қилиш тушунчасига иқтисодчи олимлар ва илмий изланувчилар томонидан ҳамда мавжуд норматив-хуқуқий хужжатларда турлича таъриф ва изоҳлар берилган. Илмий адабиётларда “ўзини ўзи банд қилиш”, “ўзини ўзи банд қилганлар” тушунчаларини аниқлашнинг турли хил ёндашувлари мавжуд. Баъзи олимлар бу тушунчаларни кенг маънода, яъни моҳиятан мустақил фаолият, яъни, “шахсан” амалга ошириладиган фаолият сифатида кўриб чиқадилар. Шу сабабли, ушбу ёндашувга кўра, ўзини иш билан таъминловчи барча шахслар ўзини ўзи банд қилган шахслар ҳисобланади. Мисол учун, Абрамова (2012) ўз-ўзини иш билан таъминлашни кенг нуқтаи назардан кўриб чиқади ва ўзини ўзи банд қилганлар деганда у: “микрофирма, кичик корхоналар эгалари, юридик шахс ташкил этмаган ҳолда якка тартибдаги меҳнат фаолияти билан шуғулланувчи, уй хўжалигида банд бўлган шахслар”ни тушунади. Ушбу кенг ёндашувга Воловская, Плюснина ва бошқалар (2018) каби муаллифлар ҳам амал қиладилар ва улар: “ўзини ўзи банд қилиш тадбиркорлик учун асосий ҳисобланади, чунки у “фаоллик, ташаббускорлик, мустақиллик, таваккалчилик, ижодкор