Механизм управления организацией дошкольного образования

Аннотация

The article describes in detail the features of the management of the preschool education system and the existing preschool organization, the theoretical similarities and differences of the concepts of education, pedagogical and didactic management, management functions, principles and methods used in the management of preschool education. Keywords: Education management, pedagogical management, didactic management, preschool education, management of the preschool education system, management of the preschool education organization, management functions, management principles, management methods. Кириш. лик Собиқ Иттифоқ даврида мактабгача таъ- Туркистонда дастлабки давлат болалар лим тизимини бошқариш маъмурий-буйруқ- боғчалари 1918 йилнинг иккинчи ярмида бозлик усулида амалга оширилиб, бунда ҳу- ташкил этила бошланди. 1918 йил 20 октя- куматнинг турли маъмурий таъсир восита- брда Туркистон Маорифи Халқ Комиссарли- ларидан фойдаланилган. ги қошида Республикадаги мактабгача тар- Бу даврда АҚШ ва Европанинг қатор бия соҳасида барча тадбирларни амалга мамлакатларида менежментнинг анча сама- ошириш учун маъмурий орган сифатида рали воситаларини жорий қилиш бошланган мактабгача тарбия бўлими ташкил қилинди. эди. Иқтисодиёт тармоқларида саноатла- Худди шу йилда вилоят халқ маорифи бў- шиш жараёнининг жадал бориши ташкилот- лимларининг қошида мактабгача тарбия ки- ларни, шунингдек, улардаги ходимлар фао- чик бўлимлари ташкил қилинган. “Мактаб- лиятини бошқаришда илмий ёндашувлар гача тарбия бўлими тўғриси”да Низом қабул бошлангани аҳамиятга молик. қилинган ва унда “бўлим 3-ёшдан 8-ёшгача Тадқиқотчи Сафаров О.А. таълим ме- бўлган мактабгача тарбия ёшидаги болалар нежменти ғоясининг 2000 йиллардан бош- тарбия муассасаларига бошчилик қилади, лаб давр ўтиши билан “етакчилик” ғоясига мавжуд муассасалар ишининг боришини ку- ўзгариб боришининг жиддий сабаблари затади, янги болалар боғчалари, яслилар, шундан иборатки, бугунги кун талаблари болалар уйлари, мактабгача ёшдаги болалар юқори бошқарув органи қуйи поғона бошқа- учун умумий ётоқхоналар, болалар ёзги рув бўғинига маъмурий-буйруқбозлик усу- колониялари болалар боғчалари раҳбарлари, лидан эмас, балки менторлик (қўллаб-қув- энагалар ва кадрлар тайёрлаш мақсадли ватлаш, ўргатиш, кўмаклашиш ва ҳ.к.) вази- курслари ташкил қилади” дейилади. фаларни амалга оширишни тақозо этишини Ўзбекистоннинг туб жой аҳолиси бола- таъкидлайди. Бундай бошқарув ёндашуви ларини мактабгача тарбия муассасаларига эса бошқарув самарасини бир мунча ошиши- жалб этиш учун кураш жуда мураккаб ва га олиб келади (Сафаров, 2018). қийин шароитда олиб борилди. 1918 йилда Ўзбекистон Республикасида бошлан- Тошкентнинг собиқ эски шаҳар қисмида ғич таълим тизимини бошқаришда ҳукума- ўзбек болалари учун 4-та боғча очишга тимиз етакчилик вазифасини ўз зиммасига муваффақ бўлинди. олган бўлсада, мактабгача таълим муассаса- Ўзбекистонда илк мактабгача таълим ларини ташкил қилиш ва бошқаришда, таъ- муассасаларининг шаклланиши ва кейинча- лим ва тарбия бериш фаолиятини назорат Иқтисодиёт ва таълим / 2020 № 4 44 ТАЪЛИМ қилиш ва йўналиш бериш мақсадида тизим- тида, ёш авлоднинг таълим ва тарбия маса- га таъсир кўрсатиб бормоқда. Мустақиллик- ларида кўплаб камчилик ва нуқсонлар нинг илк давридан ҳозирги қунга қадар мак- учрайди. табгача таълим тизими инсонпарварлик, де- Мақоламизда таълим менежментининг мократия тамойилларига асосланган ҳолда, моҳиятини чуқур англаган ҳолда, таълим ме- ёш бола шахсини ривожлантиришга йўнал- нежменти, педагогик менежмент ва дидак- тирилди. тик менежмент тушунчаларининг ўхшашлик Ўзбекистон таълим тўғрисидаги қо- ва фарқланишини белгилаб, мактабгача таъ- нунчиликда мактабгача таълим мазмуни бў- лим тизимини самарали бошқариш ҳамда йича анча етарли фикрлар, мамлакат мак- мактабгача таълим ташкилоти раҳбари би- табгача таълим тизимини бошқариш йўна- лиши зарур бўлган менежментнинг асосий лишлари кўрсатилган. жиҳатлари менежмент функциялари, тамо- Ўзбекистон Республикасининг “Таълим йиллари ва усулларини кўрсатиб бериш тўғрисида”ги Қонунининг 11-моддасида саъй-ҳаракатларни қилганмиз. мактабгача таълимнинг мазмуни қуйидаги- Материаллар. Илмий тадқиқот мате- ча кўрсатилган: “Мактабгача таълим бола риаллари сифатида мактабгача таълим тўғ- шахсини соғлом ва етук, мактабда ўқишга рисидаги Ўзбекистон Республикаси қонун- тайёрланган тарзда шакллантириш мақсади- лари, Ўзбекистон Республикаси фармонлари, ни кўзлайди. Бу таълим олти-етти ёшгача Ўзбекистон Республикаси Вазирлар Маҳка- оилада, болалар боғчасида ва мулк шакли- масининг қарорлари, шунингдек, олимлар- дан қатъий назар, бошқа таълим муассаса- нинг менежмент ва педагогика, таълим ме- ларида олиб борилади” (Қонун, 1997). Демак, нежменти ва педагогик менежмент, мактаб- мактабгача таълим бола таълим олиш жа- гача таълим ташкилотини бошқариш ҳақи- раёнининг дастлабки босқичи бўлиб, бу жа- даги илмий, илмий-услубий ишларидан фой- раённинг асосий мақсади болани соғлом ва даланилди. етук, шунингдек, мактабда ўқишга тайёр Тадқиқот усуллари. Назар