АНАЛИЗ МЕТОДОВ ФОРМИРОВАНИЯ ТРАНСФЕРТНОЙ ЦЕНЫ И ВОЗМОЖНОСТЕЙ ЕЕ РЕАЛИЗАЦИИ В ДЕЯТЕЛЬНОСТИ ХОЗЯЙСТВУЮЩИХ СУБЪЕКТОВ

Аннотация

The analysis of transfer pricing methods and the possibilities of applying them to the activities of business entities is the most important task of ensuring the fairness and transparency of cross- border transactions between related parties. The introduction of effective transfer pricing methods will prevent tax evasion and ensure a fair distribution of tax liabilities between related enterprises. However, it can also be challenging and requires additional resources and expertise to properly apply the methods and comply with tax laws. Key words: tax, fiscal policy, budget, tax administration, tax potential, regulatory analysis, positive analysis, tax burden, representative tax rate, average rate, tax reporting, tax revenues, tax credits. 207 207-214 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2023-yil, iyul www.e-itt.uz Кириш. Трансфер баҳоси турли мамлакатларда фаолият юритувчи шўъба ёки шўъба корхоналар каби алоқадор томонлар ўртасида ўтказилган товарлар, хизматлар ёки интеллектуал мулк нархларини белгилашни англатади. Трансфер нархларини аниқлаш нафақат солиқ мақсадларида, балки адолатни таъминлаш ва манфаатдор томонлар ўртасида ўтказмаларнинг олдини олиш учун ҳам муҳимдир. Бозор муносабатлари тамойилини акс эттирувчи трансфер нархларини белгилаш муҳим, яъни нархлар очиқ бозорда алоқадор бўлмаган шахслар ўртасида битим амалга оширилгандек белгиланиши керак. Бироқ, бу аниқ таққосланадиган қийматларни аниқлаш қийинлиги, трансферт баҳосини таҳлил қилиш бўйича экспертиза зарурати ва солиқ органлари билан келишмовчиликлар юзага келиши каби муаммоларни ҳам келтириб чиқаради. Ушбу тадқиқотда биз трансферт нархларини шакллантиришнинг турли усулларини таҳлил қиламиз ва уларни тадбиркорлик субъектлари фаолиятига жорий этиш имкониятларини ўрганамиз. Трансфер баҳоси билан боғлиқ имтиёзлар, қийинчиликлар ва илғор тажрибаларни ўрганиб чиқиб, биз бизнес муҳитида трансферт нархлари сиёсати ва амалиётини такомиллаштириш бўйича маълумот ва маслаҳатлар беришни мақсад қилганмиз. Адабиётлар шарҳи. Солиқ ставкалари, тарифлар ва трансфер нархлари-деярли 50 йил олдин, Horst (1971) нинг маргинал фойдаларидан олинган трансфер нархларини созлаш: “самарали солиқ ставкалари умумий қийматга яқинлашиш тенденциясига эга бўлганлиги сабабли, аксарият фирмалар трансфер нархларини минималлаштириш ва тариф харажатларини тежаш учун рағбатлантириш кераклигини такидлаган. De Simone, Klassen ва бошқалар (2017) фақат нотўғри ҳолда нисбий солиқ ставкаси дифференциал деб тариф ставкасидан ошиб кетган фирма максимал трансфер нархини танлайди, тариф харажатларини калтаклайди, лекин юқори нархдан қочади импорт қилувчи мамлакатда солиқ ставкаси “Ўшандан бери даромадларни ўзгартириш бўйича кўплаб тадқиқотлар солиқ ставкасининг таъсирига қаратилган фойда даражалари бўйича ўрганилган. Moers, (2006) фикрига кўра айрим тадқиқотлар фирмаларнинг даромадларини паст солиқ юрисдикцияларига ўтказишига кучли далиллар келтиради. Фақат бир нечта тадқиқотлар тарифларнинг фойда даражасига таъсирини ўрганиб чиққан. Blouin ва бошқа олимлар (2018) тарифларга кўра трансфер нархларини белгилашда фойда даражасини тушунтиришда муҳим омил эканлигини ва устунлик қилиши мумкинлигини намойиш этади тариф ва даромад солиғи имтиёзлари зиддиятли бўлганда даромад солиғи таъсири. Улар даромад солиғи ва ўртасидаги мувофиқлаштиришни топадилар божхона органлари учун даромад солиғини оптималлаштириш имкониятини камайтиради деб фикир юритганлар. Bernard ва бошқалар (2006) нархларни кўрсатинг тегишли партиялар савдолари тарифлар юқори бўлганда узунлигидаги нархлардан паст бўлади, аммо бу натижа ўз ичига олишга боғлиқ маҳсулот таъсири юқори бўлади деб фикрл билдирганлар. Hoenen and Kostova ва бошқа олимлар (2015) бир нечта аналитик тадқиқотлар мавжуд бу нуқтаи назардан ўрганиб трансфер нархлаш марказлаштириш фақат эмпирик тадқиқотлар биз хабардор трансфер нархлаш марказлаштириш бўйича тадқиқот тадқиқотлар борган. Baersch ва бошқалар (2019) трансфер нархлари қарорларини марказлаштириш қандай ўзгаришини ўрганинг солиқ хавфи ва ички мувофиқлаштириш зиддиятлари ҳақидаги тасаввурлардир. Ҳолбуки, бу тадқиқотлар трансферни топширишга қаратилган рақобатчилар қарорлари, биз делегация даражасини ҳисобга олган ҳолда қабул қилинган ҳақиқий қарорлардир дея фикр билдирган. Nagar (2002) чакана банкнинг катта ваколатга эга бўлган филиал менежерлари юқори рағбатлантиришга асосланган компенсацияга эга эканлигини аниқлади. Йилда ишлаш учун тўлаш сезгирлигига қўшимча равишда, маҳаллий ишлаш чораларига нисбатан глобал аҳамиятга эга ваколат билан ортади деган фикир билдирган. Шу билан бирга, шуни таъкидлаш керакки, ушбу мавзу бўйича адабиётлар жуда кўп ва трансфер нархлари амалиёти ва уларнинг оқибатларини тушунишимизга ёрдам беради. 208 Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2023-yil, iyul www.e-itt.uz Тадқиқот методологияси. Бозор нархи ва трансферт нархларининг ролини ўрганиб, соҳада солиқ ислоҳотларининг босқичлари ва консептуал асосларини тадқиқ этишда илмий абстраксия, индуксия-дедуксия ва кузатиш, статистик таҳлил, вертика