ЭКОНОМИЧЕСКОЕ ЗНАЧЕНИЕ КОСВЕННЫХ НАЛОГОВ В НАЛОГОВОЙ ПОЛИТИКЕ РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН

Аннотация

Ушбу мақолада Ўзбекистон Республикаси солиқ сиёсатида билвосита солиқларнинг ўрни асосланган. Амалиётдан олинган маълумотларни таҳлили асосида солиқ тушумларида бевосита, билвосита, ресурс тўловлари ва мулк солиқларининг улушларини оптималлаштириш бўйича хулоса ва таклифлар берилган. Калит сўзлар: солиқ, солиқ функциялари, бевосита солиқлар, билвоста солиқлар, нисбат, оптималлаштириш. ЭКОНОМИЧЕСКОЕ ЗНАЧЕНИЕ КОСВЕННЫХ НАЛОГОВ В НАЛОГОВОЙ ПОЛИТИКЕ РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН Гаффоров Шуҳрат Насриевич Фискальный институт при Государственном налоговом комитете Республики Узбекистан Аннотация. Данная статья посвящена роли косвенных налогов в налоговой политике Республики Узбекистан. На основе анализа данных, полученных из практики, даны выводы и предложения по оптимизации долей прямых, косвенных, ресурсных сборов и налогов на имущество в налоговых поступлениях. Ключевые слова: налог, функции налогов, прямые налоги, косвенные налоги, соотношение, оптимизация. ECONOMIC IMPORTANCE OF INDIRECT TAXES IN THE TAX POLICY OF THE REPUBLIC OF UZBEKISTAN Gafforov Shuhrat Nasrievich Fiscal institute under the state tax committee of the Republic of Uzbekistan Annotation. This article is devoted to the role of indirect taxes in the tax policy of the Republic of Uzbekistan. Based on the analysis of data obtained from practice, conclusions and proposals are given for optimizing the shares of direct, indirect, resource fees and property taxes in tax revenues. Keywords: tax, tax functions, direct taxes, indirect taxes, ratio, optimization. Кириш. Мамлакатимизда солиқ сиёсатини такомиллаштиришга ва уни халқаро амалиётга яқинлаштиришга қаратилган ислоҳатлар олиб борилмоқда. Солиқ сиёсатини ислоҳ қилиш борасида Ўзбекистон Республикаси Қонунлари ва Ўзбекистон Республикаси Президентининг фармонлари ва қарорлари қабул қилинмоқда. Солиқ сиёсатини ислоҳ қилиш ва такомиллаштириш йўналишлари Ўзбекистон Республикасининг 2022 йил 30 декабрдаги «Солиқ ва бюджет сиёсатининг 2023 йилга мўлжалланган асосий йўналишлари қабул қилинганлиги муносабати билан Ўзбекистон Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil, 2023-yil, may 111 www.e-itt.uz 111-118-sahifalar www.e-itt.uz I SON. 2023 Республикасининг айрим қонун ҳужжатларига ўзгартиш ва қўшимчалар киритиш тўғрисида»ги ЎРҚ-812-сон (Қонун, 2022) ва Ўзбекистон Республикасининг 2022 йил 30 декабрдаги «2023 йил учун Ўзбекистон Республикасининг Давлат бюджети тўғрисида»ги ЎРҚ-813-сон қонунларида (Қонун, 2022), Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2022 йил 28 январдаги “2022-2026 йилларга мўлжалланган янги Ўзбекистоннинг тараққиёт стратегияси тўғрисида” ги ПФ-60-сон (Фармон, 2022), 2022 йил 30 декабрдаги “Республика ҳудудларини тоифаларга ажратиш ва тадбиркорликни қўллаб-қувватлашнинг табақалаштирилган тизимини жорий этиш чора- тадбирлари тўғрисида”ги ПФ-287-сон Фармонлари (Фармон, 2022) ва Ўзбекистон Республикаси Президентининг 2022 йил 30 декабрдаги “Ўзбекистон Республикасининг «2023 йил учун Ўзбекистон Республикасининг Давлат бюджети тўғрисида»ги Қонуни ижросини таъминлаш чора-тадбирлари тўғрисида”ги ПҚ-471-сон қарорларида (Қарор, 2022) ўз аксини топган. Ушбу меъёрий ҳужжатларда мамлакатимиз солиқ сиёсатининг асосий йўналишлари белгиланиб, уларда қўшилган қиймат солиғи бўйича солиқ ставкасининг пасайтирилиши, айрим тоифадаги солиқ тўловчилар учун фойда солиғидан ва ижтимоий солиқдан имтиёзлар берилиши, айланмадан олинадиган солиқ бўйича солиқ ставкаларининг унификация қилиниши, мутлақ суммада белгиланган солиқ ставкаларининг кутилаётган инфляция даражасидан келиб чиққан ҳолда индексация қилиниши, шунингдек бюджетга тўланиши лозим бўлган солиқларнинг тўлиқ йиғилишига қаратилган солиқ маъмуриятчилигига оид чоралар назарда тутилган. Ўзбекистон Республикаси солиқ-бюджет сиёсатини ислоҳ қилишнинг асосий йўналишлари қуйидагилар: давлат бюджети ва корхоналар молиявий ахволининг баркарорлигини таъминлаш; солиқ сиёсатини эркинлаштириш ва такомиллаштириш; маҳаллий бюджетларни шакллантириш манбалари бўлган республика солиқлари билан махаллий солиқлар ўртасида аник чегарани белгилаш; давлат бюджети даромадларини катта қисмини маҳаллий бюджетларга бериш, уларнинг даромад манбаларини мустаҳкамлаш. солиқ сиёсати белгилаб берган чора-тадбирларни амалиётга тадбиқ этувчи тегишли бюджет-солиқ механизмини ишлаб чиқиш ва такомиллаштириш. Юқорида келтирилган тенденцияларнинг бартараф этилиши ҳамда бюджет ва макроиктисодиёт индикаторларининг оптимал ҳолати иктисодиётнинг но хом ашё соҳаларида товар ишлаб чиқарувчилар ва аҳолининг кам даромадли қатламларини босқичма босқич солиқ юкини камайтириш, солиққа тортиш механизмини соддалаштириш ва шароитларини тенглаштириш, амалдаги солиқ кодексини бошка давлатларда умумкабул килинган талаблар ва стандартларга мослаштириш йуналишларида солиқ сиёсатини такомиллаштиришни талаб килади. Келтириб ўтилганларни амалга ошириш мақсадида қуйидагиларни бажариш мақсадга мувофиқ деб ҳисоблаймиз: - солиқ тушумлари турларининг умумий сонини чегаралаш, уларни баҳолаш усулларини соддалаштириш, фойдага солинадиган соли