Зарубежный опыт развития агрокластеров и возможности его адаптации к условиям Узбекистана

Аннотация

В статье рассматриваются, что кластерная модель является одной из наиболее важных областей экономики, включая аграрный сектор, в условиях глобализации, роста мировой экономики и усиления глобальной конкуренции за ресурсы и продажи. Ключевые слова: Национальная экономика, агрокластер, зарубежный опыт, конкурентоспособность, экономика, модернизация, концепция, инновации, экспорт, регион, глобализация. Annotation. The article considers that the cluster model is one of the most important areas of the economy, including the agricultural sector, in the context of globalization, global economic growth and increased global competition for resources and sales. Key words: National economy, agricultural cluster, foreign experience, competitiveness, economy, modernization, concept, innovation, export, region, globalization. Глобаллашув ҳозирги жаҳон иқтисодиё- олишга асосланган тизимли услубий ёндашув тини ҳаракатга келтирувчи куч ҳисобланади миллий иқтисодиётни модернизация қилиш- ва ҳар қандай мураккаб ҳодиса сифатида на- нинг яхлит тизимини яратишга имкон бера- фақат янги имкониятлар яратади, балки янги ди. Ўзбекистоннинг мустақил давлат сифати- хавфларни ҳам келтириб чиқаради. Ўзбекис- да шаклланиши миллий иқтисодиётларнинг тон бозор иқтисодиёти ривожланаётган мам- ўзаро боғлиқлиги ортиб бораётган шароитда лакат сифатида рақобатбардош миллий иқ- юзага келади. Ўзгарувчан дунё тартиби ша- тисодиётни шакллантириш орқали ҳозирги роитида бундай тенденциялар миллий иқти- ўзгарувчан жараёнларга самарали мослаши- содиётларнинг рақобатбардош устунликла- ши керак. ридан фойдаланиш муаммоларини илгари Шу муносабат билан жаҳон бозорлари- суради. даги беқарорлик билан боғлиқ салбий жара- Кластер ривожланиш назарияси асосчи- ёнларни кучайтириш шароитида барқарор си М.Портер бўлиб, у турли мамлакатларида ривожланишга ўтиш республика, минтақа ва 100 тармоқларидан ортиқ рақобат устунлик- халқаро миқёсда мамлакат ичидаги иқтисо- ларини ўрганиш орқали бу муаммони ўрган- дий муносабатларни тартибга солишнинг ян- ган. М.Портер битта тармоқдаги халқаро миқ- ги даражасини шакллантиришни назарда ту- ёсда энг рақобатбардош фирмалар турли ри- тади. Шу боис бозор ислоҳотларини янада чу- вожланган давлатлар бўйича тизимсиз ёйил- қурлаштириш шароитида иқтисодиётни ри- ган эмас, балки битта мамлакат, ва баъзан вожлантиришнинг рақобатбардошлиги ва ҳатто бир хил ҳудудда тўпланиш хусусиятга барқарорлиги масалалари миллий хўжалик эга эканлигини аниқлаган. Бу тасодиф эмас. назарияси ва амалиётида устувор ўрин тута- Глобал бозорда рақобатбардошликка эри- ди. Миллий иқтисодиётни барқарор ривож- шиш учун бир ёки бир нечта фирма ўз таъси- лантиришнинг муваффақиятли стратегияси, рини яқин атроф-муҳитга: етказиб берувчи- биринчи навбатда, реал шароитларни объек- ларга, истеъмолчиларга ва рақобатчиларга тив баҳолаш ва иқтисодий тизимнинг рақо- тарқатади. Ўз навбатида, атроф-муҳитнинг батбардошлигини тушуниш учун янги мето- муваффақияти ушбу компаниянинг рақобат- дологик ёндашувларни ишлаб чиқишга боғ- бардошлигини янада оширишга ижобий таъ- лиқ. Бозор шароитида турли даражадаги иқ- сир кўрсатади. Натижада, "кластер" - бир-би- тисодий тизимлар фаолиятининг мажбурий рининг рақобатбардошлигини оширишга омили сифатида рақобатбардошликни тан ўзаро ҳисса қўшадиган компаниялар жамоаси Иқтисодиёт ва таълим / 2020 № 3 224 ҚИШЛОҚ Х ЎЖАЛИГИ шаклланмоқда. Бутун давлат иқтисодиёти кластерларни ривожлантириш стратегияси- учун кластерлар ички бозорнинг ўсиш нуқ- ни ишлаб чиқишда бошқа мамлакатларда талари ва экспорт йўналишининг асоси бў- мавжуд бўлган тажрибадан нусха олиш мум- либ хизмат қилади. Иқтисодиётда биринчи кин эмас. Кластер стратегиясининг самара- бўлиб янги гуруҳлар тез-тез шаклланмоқда дорлиги кўп жиҳатдан мамлакат, минтақавий ва мамлакатнинг халқаро рақобатбардошли- ва тармоқ хусусиятларига асосланган бўлиб, ги ошиб бормоқда[1]. улар рақобатбардош устунлик манбаларига Энг муваффақиятли иқтисодий тизим- айланади. лар фаолияти бўйича жаҳон амалиёти шуни Ривожланган давлатларда бевосита кўрсатадики, юқори рақобатбардошлик ва қишлоқ хўжалигида банд бўлган аҳолининг барқарор иқтисодий ўсишни, биринчи нав- улуши 2-3 %ни ташкил этади ва бу кўрсаткич батда, янги технологияларнинг тарқалишини янада камайиш тенденциясига эга. Масалан, рағбатлантирадиган омиллар таъминлайди. 2000 йилда Францияда 3%, Германия ва Буюк Бизнинг назаримизда, замонавий рақобат ус- Британияда – 1 % аҳоли аграр секторда банд тунликлари ишлаб чиқариш, бошқариш, то- бўлган. Қишлоқ хўжалиги маҳсулотининг варларни сотишни ташкил этиш технология- ЯИМдаги улуши ҳам юқори эмас. Аммо ушбу ларининг афзалликлари ҳисобига деярли тў- кўрсаткичларнинг негизида таркибий инқи- лиқ таъминланаётганлигини ҳисобга олиб, роз эмас, балки меҳнат унумдорлигининг кес- кластер механизми назарияси ва замонавий кин ошиб бориш тенденцияси ётади. инновацион ривожланиш тушунчаларидан Шу билан бир вақтнинг ўзида агросано- комплекс фойдаланишда иқтисодий тизим- атнинг бошқа секторларида аҳоли бандлиги нинг рақобатбардошлиг