ДАВЛАТ МОЛИЯВИЙ НАЗОРАТИ САМАРАДОРЛИГИНИ ОШИРИШ ЙЎЛЛАРИ

Аннотация

The article pays great attention to the measures envisaged within the framework of the reform of the public finance system, compliance with the principles of effective use of budget expenditures, strengthening fiscal responsibility and accountability, ensuring budget openness, and managing fiscal risks. Keywords: budget, budget revenues, budget expenditures, budget deficit, balanced budget, budget control, state financial control, financial audit, budget process, participants in the budget process, public debt, budget transfers, public procurement. ПУТИ ПОВЫШЕНИЯ ЭФФЕКТИВНОСТИ ГОСУДАРСТВЕННОГО ФИНАНСОВОГО КОНТРОЛЯ Аннотация. В статье большое внимание уделяется мерам, предусмотренным в рамках реформы системы государственных финансов, соблюдению принципов эффективного использования бюджетных расходов, усилению фискальной ответственности и подотчетности, обеспечению открытости бюджета, управлению фискальными рисками. Ключевые слова: бюджет, доходы бюджета, расходы бюджета, дефицит бюджета, сбалансированный бюджет, бюджетный контроль, государственный финансовый контроль, финансовый аудит, бюджетный процесс, участники бюджетного процесса, государственный долг, бюджетные трансферты, государственные закупки. Кириш. Жаҳонда давлат молиявий назорати тизимида норматив ҳужжатларга риоя қилинишини назорат қилиш, харажатлар самарадорлигини баҳолаш ва улар ўртасидаги оптимал мувофиқликни аниқлашга қаратилган тадқиқотлар олиб борилмоқда. Мазкур тадқиқотларда давлат молиявий назоратининг услубий ва ташкилий механизмларини такомиллаштириш, молиявий назоратнинг замонавий ахборот технологиялари воситасидаги усулларини ривожлантириш, бюджет маблағларининг мақсадли ва самарали сарфланиши, улардан фойдаланиш тизими самарадорлигини баҳолаш, назорат 4 07 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 10 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ тадбирларини хавф таҳлили асосида режалаштириш каби йўналишларга устуворлик берилмоқда. Сўнгги йилларда мамлакатимизни ижтимоий-иқтисодий ривожланишнинг янги босқичига олиб чиқишда жамоатчиликнинг ролини ошириш, аҳоли билан очиқ мулоқотнинг самарали усулларини тадбиқ этиш, жамоатчилик назоратининг янги кўринишларини ривожлантириш, фуқаролик жамияти институтларини тубдан ривожлантириш ва уларнинг ижтимоий-сиёсий фаоллигини оширишга алоқида еътибор қаратилмоқда. Муаммонинг ўрганилганлик даражаси. Молиявий назорат муҳим иқтисодий концепция сифатида молияга хос бўлган назорат функциясининг амалдаги яяқол кўринишидир. Одатда, молиявий назоратнинг 2 тури фарқланади: - барча иқтисодий агентларнинг молиявий қонунчилик ва молиявий тартибга солишга риоя этилишини назорат қилиш учун махсус ташкил этилган институтларнинг қатъий тартибга солинадиган фаолияти; - молиявий операцияларнинг самарадорлиги ва мақсадга мувофиқлигини таъминлаш орқали макро ва микро даражадаги молиявий пул оқимларини назорат қилишнинг ажралмас қисми ва унсури. Молиявий назоратнинг бу ҳар икки йўналиши бир-бири билан ўзаро боғлиқ бўлсада, назоратнинг асосий мақсади, усули ва субъектларига мувофиқ равишда фарқланади. Агар биринчи кўринишда назоратнинг ҳуқуқий ва миқдорий жиҳатлари устунлик қилсада, иккинчи ҳолда молиявий назоратнинг асосий таҳлилий жиҳатларига катта еътибор қаратилади. Давлат молиявий назоратини бошқариш ва амалга ошириш давлат бошқарувининг устувор вазифаси ҳисобланади. Ўз ўрнида давлат молиявий назорати самарадорлигини таҳлил қилиш замонавий жамиятда долзарб ва муҳим масала саналади. Самарали давлат молиявий назорати давлат молиясининг шаффофлиги, ҳисобдорлиги ва самарали бошқарувини таъминлашда ҳал қилувчи аҳамият касб этади. Ушбу мавзунинг долзарблигини акс еттирадиган бир нечта муҳим жиҳатлар мавжуд бўлиб, уларнинг енг асосийлари қуйидагилардир: -коррупсияга қарши кураш: давлат молиявий назоратида бўладиган коррупсия, молиявий ресурслардан самарасиз фойдаланиш ва бюджет ресурсларидан нотўғри фойдаланиш ҳолатларини аниқлаш, баҳолаш ва олдини олишга хизмат қилади; -бюджет ресурсларинингоқилона сарфланиши: назорат самарадорлигини таҳлил қилиш бюджет маблағлари самарасиз ёки ҳатто беҳуда сарфланаётган соҳаларни аниқлаш имконини беради. Бу бюджет харажатларини минималлаштириш ва давлат дастурлари самарадорлигини оширишга ёрдам беради; -адолат, шаффофлик, ошкоралик ва ишонч: самарали молиявий назоратнинг давлат молиясини бошқаришда шаффофликни таъминлашга ёрдам беради. Бу фуқаролар, бизнес ва халқаро ҳамкорларнинг ишончи учун шароит яратади; -молиявий барқарорлик: молиявий операцияларни тизимли таҳлил қилиш бюджет ни режалаштириш ва ижро этишдаги хавф ва номувофиқликларни аниқлаш имконини беради. Натижада давлатнинг молиявий барқарорлигини таъминлашга хизмат қилади; 4 08 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 10 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ -халқаро стандартлар: кун сайин кўплаб мамлакатлар халқаро молиявий ҳисоб ва ҳисобот стандартларини тадбиқ қилишга ҳаракат қилмоқда. Давлат молиявий назорати барқарорлигини таҳл