Преимущества проведения молекулярно-генетических исследований на Бушуевском скотом

Аннотация

The article provides information on the introduction of modern methods of molecular genetics in preserving the gene pool of Bushuevsky cattle and early forecasting of their productivity, the advantages of using this method. In addition, as a result of research by other scientists, it has been proven that the factor of full feeding is important in the development of the genetic potential of animals. Keywords: molecular genetics, panels, productivity, fertility, feeding factor, Bushuevskaya cattle breed, DNA, microsatellite, PCR, genotype, polymorphism. Кириш Қорамолчилик республика чорвачилигида етакчи тармоқ ҳисобланади ва унинг ривожланиши озиқ-овқат ҳавфсизлигини таъминлашда муҳим аҳамият касб этади. 236 Международная научно-практическая конференция «ПЕРСПЕКТИВЫ КРОЛИКОВОДСТВА: ПРОБЛЕМЫ И РЕШЕНИЯ» Ўзбекистонда яратилган ягона миллий қорамол зоти – Бушуев зотли қорамолларнинг маҳсулдорлик ва пуштдорлик кўрсаткичларини яхшилаш мақсадида қон оқсил полиморф тизимларини ўрганиш ва таҳлил этиш орқали зотнинг молекуляр панелини ишлаб чиқиш алоҳида аҳамиятга эга. Чунки бунинг натижасида зотнинг генетик паспортини яратиш мумкин бўлади. Бушуев зоти бошқа қорамол зотларидан қон паразитар касалликларига ўта чидамлилиги ва кескин иқлим ўзгаришларида (жазирама иссиқ ва қаттиқ совуқда) ҳам ўзининг маҳсулдорлигини камайтирмаслиги билан ажралиб туради. Шунингдек, ушбу қорамол зоти республикада урчитилиб кўпайтирилаётган қорамол зотлари орасида сутининг ёғлилик даражаси бўйича биринчи ўринда туради. Аммо ушбу ноёб ва қимматли зотга мансуб қорамолларнинг бош сони камайиб бормоқда. Ғиёсов Х.А. ва Бойбулов Б.Ш. ларнинг фикрича, Бушуев зотининг қимматли генофондини сақлаш мақсадида Сирдарё вилоятининг Сайхунобод туманида Бушуев зоти бўйича селекция марказини, Сирдарё, Сайхунобод ва бошқа туманларда эса Бушуев зотли қорамоллар бўйича генофонд наслчилик хўжаликларини ташкил этиш жуда муҳимдир. Озиқлантириш омилининг маҳсулдорликка таъсири соҳа олимлари томонидан ўтказилган кўплаб тадқиқот натижалари билан исботланган. Қишлоқ хўжалик ҳайвонларини генетик имкониятиларини тўла юзага чиқаришда озуқа ўсимликларининг тури, озиқлантириш учун тайёрланиши ҳамда озиқлантириш шароитлари алоҳида аҳамият касб этади. Масалан, фикримизни отларда ўтказилган тадқиқот натижалари билан исботлаймиз. И. Хафизов, Б. Қаҳрамонов, С. Исамухаммедов., А. Хафизовнинг (2022) маълумотларига кўра, озиқлантириш омили қишлоқ хўжалик ҳайвонларини маҳсулдорлиги оширишда муҳим аҳамиятга эга бўлиб, беда ўсимлиги, маккажўхори ва оралиқ экинлардан тайёрланган пичан, силос ҳамда сенаж асосий озуқалардан ҳисобланади. И. Хафизов, У. Куччиев, А. Хафизовларнинг (2009) хулосасига кўра, тўла қийматли озиқлантириш имкониятларини яратиш сигирларнинг сут маҳсулдорлигини ва пуштдорлик хусусиятларини оширади. Соҳа олимлари А. Нурматов, И.Х афизовларнинг (2024) фикрича, қорабайир зот отларига мақбул озиқлантириш шароитини яратиш, уларни насл ва ишчанлик хусусиятларини яхшилайди. И. Хафизов, А. Хафизовларнинг (2024) фикрига кўра, отларни келиб чиқишини ўрганиш йилқичиликни барқарор ривожлантиришда муҳим илмий-амалий аҳамият касб этади. И. Хафизов, О. Куччиев, А. Хафизовларнинг (2024) таъкидлашича, отсимонлар авлодлари ташқи омилларнинг таъсири натижасида туёқларининг тузилиши ўзгариб борган, оёқ бўғинлари мустаҳкамланиб, тез ҳаракат қилишга мослашиб борган. А. Нурматов, И. Хафизов, Ш. Жабборов, Л. Тагаеваларнинг(2024) хулосасига кўра, қорабайир зотли тойларни онасидан ажратилгандан кейин жадал ўситиришда асосий 237 Международная научно-практическая конференция «ПЕРСПЕКТИВЫ КРОЛИКОВОДСТВА: ПРОБЛЕМЫ И РЕШЕНИЯ» рацион таркибига биологик фаол қўшимчаларни киритиш афзаллиги исботланган. И. Хафизовнинг (2023) фикрига кўра, селекция-наслчилик ишларини тўғри ташкил қилиш, янги технологиядан фойдаланиш тармоқни ривожлантиришда муҳим аҳамият касб этади. Муаллиф И. Хафизовнинг (2023) хулосасига кўра, қорабайир зот отлари мураккаб чатиштириш ва бир неча зотлар иштирокида яратилган бўлиб, ўзига хос генетик хилма-хилликка эга. А. Хафизовнинг (2023) маълумотига кўра, “отхона-яйлов” технологияси шароитида сақланган тойларининг қон ва қон зардоби таркибидаги барча кўрсаткичлар отхона шароитида сақланган тенгқурларига нисбатан энг юқори бўлиб, озуқаларни истеъмол қилиши самарали бўлган. Бугунги кунда дунё амалиётида қорамолларни генотипини аниқлашда генетик маркерлар сифатида микросаттелит ДНК маркерларидан, яъни STR – қисқа тандем такрорланишлар (STR-short tandem repeats) ва InDel маркерларидан кенг фойдаланилмоқда. STR-таҳлилидан ҳайвон зотлари ва зотлараро генетик тизимлари популяциясини генетик тадқиқ қилишда, ҳайвонларнинг соф зотлилигини, келиб чиқишини, қариндошлик ҳамда зотларнинг генетик дифференциация даражасини аниқлашда фойдаланилади. Биз ҳам тадқиқотларимизни ушбу долзарб мавзу доирасида олиб боришга киришдик. Тадқиқот услубияти ва олинган натижаларни таҳлили Тадқиқотни ўтказишда умумқабул қилинган зоотехникавий усуллардан ҳамда мазкур йўналиш янгилиги сабабли бу борада амалга оширилга