Текущие проблемы безопасности в электронной коммерции

Аннотация

There considered factors affecting dynamics and level of electronic commerce development in the Republic of Uzbekistan. There conducted econometric equations analysis characterizing main factors of electronic commerce development. There revealed that transactions safety in the network is the most influential factor affecting e-commerce development. Conducted sociological researches proves that. Key words: digital economy, e-commerce, econometric equations, Internet, virtual environment, e-commerce, security, infrastructure. Иқтисодиёт ва таълим / 2020 № 3 165 ИҚТИСОДИЁТДА АХБОР ОТ ТЕХНОЛОГИЯЛАРИ Kirish. Kompyuter texnologiyalarining ri- Respondentlarning ko'pchiligi - 43,7% In- vojlanishi, aloqa vositasi sifatida Internet tarmo- ternetdan umuman foydalanmasliklari sababli g'ining yaratilishi, mobil Internetning jadal rivoj- tovarlar yoki xizmatlarga buyurtma bermagan- lanishi, kundalik foydalanish uchun mobil iloval- lar, 85,5% elektron tijoratga ishonmaslik tufayli arning keng qo'llanilishi va I-ternetda ochilgan tovarlarni shaxsan sotib olishni afzal ko'rishadi ijtimoiy tarmoqlar va tijorat platformalarining va 75,3%. Internetda qanday va nimani sotib o'sib borishi munosabati bilan keng ko'lamli hi- olishingiz mumkinligi haqida ma'lumotga ega soblash narxlarining keskin pasayishi kuzatildi. emaslsr. Shunday qilib, virtual savdo-sotiqning Elektron iqtisodiyotning rivojlanishiga sezilarli afzalliklari to'g'risida xabardorlik yo'q, virtual ta'sir ko'rsatadi, biznes, davlat va jamoat tashki- bozorda tovarlar va xizmatlarga nisbatan lotlari va har kimning shaxsiy hayotiga chuqur ishonchsizlik, shuningdek elektron to'lovlarga ta'sir qiladi. Rivojlanayotgan raqamli texnologi- nisbatan ishonch yo'qligi. Tadqiqot ishonchlilik yalar, masalan, Interneti narsalari, sun'iy intel- va xavfsizlik elektron tijorat xizmatlaridan foy- lekt va katta ma'lumotlar ulkan yangiliklarga olib dalanuvchilar uchun eng muhim ko'rsatkich keladi va yangi imkoniyatlar va muammolarni ekanligini aniqladi. Virtual muhitda operatsiya- keltirib chiqaradi. Bunday sharoitda xavfsizlik larning ishonchliligini ta'minlashda muhim ma- masalalari juda muhim rol o'ynaydi[3]. sala elektron tijorat sub'ektlarining shaxsiy ma'- Axborot xavfsizligiga bag'ishlangan max- lumotlarining xavfsizligi bo'lib, bu to'lov karta- sus tadqiqotlar orasida R.I. Isaev, M.M. Karimov, lari yordamida firibgarlikni minimallashtirishga R. Hamdamov, X.P. Xasanov va boshqalarning yordam beradi va Internet-banking va mobil asarlarini alohida ta'kidlash mumkin. Tadqiqot- bankingga talabni oshiradi, bu esa hisobni ma- lar kompleks yondoshish, funktsional, dinamik sofadan boshqarish tizimini rivojlantirishga yor- va qiyosiy tahlillar, iqtisodiy va matematik, shu dam beradi. Chegaraviy hamkorlik masalalarini jumladan ekonometrik, modellashtirish, ekspert hal qilish kerak[7, c. 123]. va prognozlash, sotsiologik so'rov va boshqalar- Elektron tijoratning rivojlanishiga xalaqit ga asoslangan. beradigan muhim omillardan biri bu elektron, Asossiy qism. Elektron tijorat barcha tar- tijoratning barcha sohalarida axborot, reklama, moqlar va tadbirkorlik subyektlarining jadal ri- marketing va tahliliy, savdo, shuningdek iste'- vojlanishiga yordam beradi, ularni nafaqat milliy, molchilarni himoya qilish va axborotni himoya balki xalqaro savdo munosabatlarida teng hu- qilish xizmatlarini taqdim etadigan yagona quqli ishtirokchiga aylantiradi [6, c. 156]. Bizning ishonchli axborot resursining yo'qligidir. sotsiologik so'rovimiz asosida elektron tijorat Elektron tijoratni rivojlantirishda eng mu- xizmatlaridan foydalanmaslik sabablari aniqlan- him to'siq bu virtual muhitda bezovtalik bilan, di. Respondentlarning fikriga ko'ra, asosiy sabab o'g'irlik va firibgarlik tahdidini keltirib chiqara- xavfsizlik omili va ehtimol yuqori narxlar tufayli digan tarmoqdagi xavfsizlikning past darajasi, ushbu savdo shakliga ishonchning yo'qligi. Bu elektron tijorat xizmatlaridan foydalanuvchilar haqda respondentlarning 85,5 foizi ta'kidlagan. o'rtasida ishonchsizlik. Ishonchsizlik, asosan, elektron tijorat mexaniz- So'nggi paytlarda mutaxassislarning diq- mini bilmaslikdan kelib chiqadi (75,3 %). Res- qat-e'tiborlari elektron biznesning turli xil quyi pondentlarning deyarli yarmi Internetga ulanish tizimlarini o'rganishga qaratilmoqda. Biroq, ma- imkoniga ega emas, uchdan bir qismi elektron halliy va xorijiy adabiyotlarda elektron tijorat- tijorat xizmatlaridan foydalanish zarur deb hi- ning rivojlanish darajasini o'lchashning yagona soblamaydi. Elektron tijoratni tashkil etishda metodologiyasi mavjud emas. Elektron tijorat ahamiyatli narsa etkazib berish muammosi va holatini tahlil qilish va baholash muammolari uning narxi bo'lib, bu mahsulotning yakuniy nar- elektron tijoratning erishilgan rivojlanish daraja- xining oshishiga olib keladi. Hech qachon Inter- sini o'lchash usullarini tanlash bilan bog'liq; vir- net orqali tovar sotib olmagan respondentlardan tual savdoning rivojlanish darajasini tavsiflovchi b