ЭЛЕМЕНТАРНЫЕ МАТЕМАТИЧЕСКИЕ ПОНЯТИЯ И ИХ ИСТОРИЯ.

Аннотация

This article presents the history of mathematics subjects taught in primary school and information about them. There are differences between natural numbers and numbers, in which cases they are used, and similar concepts Key words: Natural number, figure, object, Babylon, China, India, Egypt, G. Kantor. ЭЛЕМЕНТАРНЫЕ МАТЕМАТИЧЕСКИЕ ПОНЯТИЯ И ИХ ИСТОРИЯ. Аннотация. В данной статье представлена история изучения математических тем в начальной школе и информация о них. Существуют различия между натуральными числами и числами, в каких случаях они используются, и подобные понятия. Ключевые слова: Натуральное число, фигура, предмет, Вавилон, Китай, Индия, Египет, Г. Кантор. Matematika, barcha fanlar qatori, butun borliqda yuz beradigan barcha jarayonlami o‘rganadi. Bundan, sodir boiadigan bu jarayonlami matematik ifodasi mavjud, degan xulosa kelib chiqishi tabiiy. Masalan, o’quvchilarning o‘zlashtirish darajasi, samolyotning parvozi, o’quvchilarning harakati, havo harorati va turli iqtisodiy masalalar maxsus tenglamalar orqali o'rganiladi. Ayniqsa, narsalarning rangi, og‘irligi va zichligi qanday bo‘lishidan qat'i nazar, ularning geometrik xossalarini matematikaning bo'Iimi bo'lgan geometriya fani tekshiradi va o‘rgatadi. Son va amallar biror kishi tomonidan o‘ylab topilmagan. Dalada ekin ekish, maydonni sug‘orish, podadagi hayvonning uyga qaytib kelishini aniqlashda qadim-qadimda odamlarga arifmetik bilimlar zarurati tug‘ilgan, qo‘rada qancha qo‘y borligini, omborda necha qop bug‘doy borligini bilish zarur boigan. Qadimda odamlar sanashni bilmaganlar, mana, necha ming yillardan keyin molboqar loydan har bir qo‘yga mos jism tayyorlagan. Bir kunda qo‘yni yo‘qolmaganligini bilish maqsadida qo‘y qo‘raga kirayotganda tayyorlangan jismlar bir tomonga o‘tsa, cho'pon bemalol uyquga ketgan. Bundan tashqari, odamlarda qo‘ydan tashqari sigir, echkilar boigan. Shuning uchun tuproqdan boshqa figuralar yasashga to‘g‘ri kelgan. Yer egalari esa loydan yasalgan figuralar, mayda toshlar yordamida hosilning hisob-kitobini qilgan. Omborda necha qop bug‘doy borligi, qaymoqdan kuydirib olingan yog‘ning miqdorini bilganlar. Narsalarni qo‘shish va ayrish yordamida qo'shish va ayirishga doir sodda masalalarni yechganlar. Loydan yasalgan figuralarni va mayda toshlarni bir joydan ikkinchi bir joyga qo'yish mumkin qadar yetarlicha mashg'ulot bo‘lgan. Ming yillar o‘tib odamlar predmetlarni qayta sanashni o'rgandilar. 8 6 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 10 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Buning uchun ularga sonning nomini aytish haqida o‘ylash zarurati tug‘ilgan. Turli xalq va elatlarning tillarini o‘rganish natijasida sonlarning nomi paydo bo‘lgan. Masalan, odamlar uchun predmetning shakli katta rol o‘ynagan, hisoblashda “ikkita tuxum”, “ikkita tosh”, “ikkita ko‘z” va hokazo. Awal faqat 1 va 2 sonlar nomlandi. Barmoqlar ajoyib hisoblash mashinasi vazifasini bajargan. Ular yordamida 5 gacha, agar ikki qoini olsak, 10 gacha sanash imkoni boigan. Keyin odamlar sanashda yana bir qadam qo'ydilar va 10 talab sanaganlar. Buning uchun birdaniga ko‘p kishilarni jalb qilinganligi haqiqat. Barmoqlar, sanash bilan bevosita bogiiq boiib, qadimgi grek tilida “sanash” so‘zi “beshtalash” ma’nosini bildiradi. Rus tilida “besh” so‘zi “pyat”, ya’ni q o i boiagi ma'nosini anglatadi. Angliyada esa 10 soni “barmoqlar” nomi bilan yuritiladi. Demak, angliyaliklar qachonlardir barmoq bilan sanaganlar. Natural son tushunchasi matematikaning asosiy tushunchalaridan biridir. U butun matematika fani singari kishilar amaliy faoliyatlaridagi ehtiyojlar natijasida vujudga kelgan. Turlirtuman chekli to'plamlarni bir-biri bilan taqqoslash zarurati natural sonlaming vujudga kelishiga sabab bo‘ldi. O‘zining rivojlanish davrida natural sonlar tushunchasi bir nechta bosqichni bosib o‘tdi. Vaqt o‘tishi bilan odamlar faqat sonlarni atashni emas, balki ularni belgilashni, shuningdek, ular ustida amallar bajarishni o‘rganib oldilar. Qadimgi Hindistonda sonlami yozishning o‘nli sistemasi va nol tushunchasi yaratildi. Asta-sekin natural sonlarning cheksizligi haqidagi tasawurlar hosil bo‘la boshladi. Natural son tushunchasi shakllangandan so‘ng sonlar mustaqil obyektlar bo‘lib qoldi va ularni matematik obyektlar sifatida o‘tganish imkoniyati vujudga keldi. Sonni va sonlar ustida amallarni o‘rgana boshlagan fan “Arifmetika” nomini oldi. Predmetlarni belgilashda 1, 2, 3, 4, 5, 6, 7, 8, 9 raqamlaridan foydalanilishi hech kimga sir emas. Eng kichik raqam, bu 1, keyingi raqamlar birni qo‘shishdan hosil qilingan. Narsalarni sanashda foydalaniladigan sonlar natural sonlar deyiladi. Natural sonlar 1, 2, 3, ... ko‘rinishida yoziladi. Verguldan keyin uchta nuqtani qo‘yilishi natural sonlarning ketma-ket davom etishini bildiradi. Eng kichik son 1 raqami bo‘lsa, eng kattasi mavjudmi? 1, 2, 3, ... yozuv “natural sonlar qatori cheksiz” degan ma’noni bildiradi. Biz o'nlik sanoq sistemasidan foydalanamiz. Raqamning qiymati turgan o'rnin