SERGEY SERGEYEVICH PROKOFYEVNING FORTEPIANO IJODI HAMDA “ALEKSANDR NEVSKIY” KONTATASI

Аннотация

This article presents the compositional works of Sergei Sergeevich Prokofyev and vocal instrumental works written for solo, chair and orchestra by “Alexander Nevsky” contacts are discussed. Key words: contata, drama, genre, humor, lyric, opera, piano, concert, ballet, epic. ФОРТЕПИАННЫЕ ПРОИЗВЕДЕНИЯ СЕРГЕЯ ПРОКОФЬЕВА И КОНТАТА «АЛЕКСАНДР НЕВСКИЙ» Аннотатция. В данной статье представлены композиторные произведения Сергея Сергеевича Прокофьева и вокально-инструментальные произведения написанные для соло, хора и оркестра “Александр Невский” контаты обсуждается. Ключевые слова: контата, драма, жанр, юмор, лирика, опера, фортепиано, концерт, балет, эпик. Sergey Sergeyevich Prokofyev XX asrning buyuk kompozitorlaridan biridir. Prokofyev ijodi serqiralligi bilan ajralib turadi. O‘tkir, drama tizm, epik xarakter, yumor va lirika, uning ijodiga xosdir. Prokofyev ijodi ko‘p janrlarni o‘z ichiga oladi. Dramma, operadan tortib balet va kinogacha, sonatalar, simfoniyalar, konsertlar va boshqalar. S.S. Prokofyev 1891-yil 23-aprelda Yekaterinislav guberniyasining Sansovka qishlog‘ida tug‘ildi. Otasi agranom, onasi fortepiano chalishni bilgan ziyoli ayollardan bo‘lgan. Sergey fortepiano chalishni avval onasidan o‘rgandi. 5 yoshida u birinchi Xind galopi asarini yaratdi. 10 yoshida esa Velikan operasini yozdi va o‘rtoqlari bilan xonaki spektakl yaratdi. Shunday qilib unda teatrga muxabbat paydo bo‘ldi. 1902- yildan boshlab Taneyev maslahatiga ko‘ra Prokofyev Gliyer bilan shug‘ullana boshladi. 1909-yili u konservatoriyani komplik bo‘limini tugatdi va N.N.Cherepnin sinfida o‘z bilimini davom ettirdi. Bu yillarda u juda ko‘p asarlar yaratdi. Ulardan eng ko‘zga ko‘ringani fortepiano va orkestr uchun birinchi konsert. 1912-yili Moskvada birinchi marta ijro etilib Prokofyevga katta muvaffaqiyat olib keldi. 1912-1913 yillarda fortepiano va orkestr uchun Skiv syuitasi, fortepiano uchun pyesalar ba romanslar yaratdi. 1915 -yili Dostoyevskiyning asari asosida katta opera “Игрок” ni yaratdi. Prokofyev 1918-32 yillar davomida chetelda yashaydi. Bu davrda ham u musiqaning hilmahil janrlarni ustida ishlaydi. Har xil shakllarda uning konsertlari katta muvaffaqiyat bilan otar edi. Masalan: 1921 yilda “Uchta apelsinga muxabbat” operasi, fortepiano va orkestr uchun “3- konsert”, Parijda “Masxaraboz haqida ertak” baletining premyeralari bo‘lib o‘tdi. 1936- yilda uning mashxur baleti, “Romeo va Julyetta” yuzaga keldi. 5 9 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 10 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Xayoti davomida: 12 ta opera, 7 ta balet, orotoriya, 6 ta kontata, 7 ta simfoniya, simfonik syuitalar, fortepiano uchun 5 ta konsert, skripka va orkestr uchun 2 ta konsert, 2 ta torli kvartet, 14 ta sonata, 30 ta romans, kinofilmlar uchun musiqalar yaratdi. Kontata - ( ital.. cantata, lot. Cantare- qo‘shiq)- yakkaxon, xor va orkestr uchun yozilgan vocal instrumental asar1. Kontata g‘oya jihatidan bir biri bilan bog‘liq bo‘lgan bir necha nomerlardan tashkil topgan. Taniqli sovet rejissori Ser Eyzenshteyn XIII-asrda bo‘lib o‘tgan Novgorod knyazligining tefton ritsarlari bilan kurashi haqida filmni surtga oldi. Voqea 1242-yilda bo‘lib o‘tgan edi. Film musiqasini rejissorning eng yaqin do‘sti S.Prokofyev yaratdi. Film katta muvaffaqiyatga ega bo‘ldi, lekin filmdagi musiqa yetarli emas edi, shuning uchun kompozitorga musiqiy material ustida ishlashni davom ettirish istagi paydo bo‘ldi. S.Prokofyev yirik qismdagi mustaqil asar ya’ni kontata ustida juda ham tez ish olib bordi. 1939 yil 17-mayda Moskva konservatoriyasining katta zalida birinchi premyerasi bo‘lib o‘tdi. S.Prokofyev o‘z kontatasida rus xalqining oliyjanob vatanparvarligini kuyladi. Knyaz Aleksandr Nevskiy o‘z xalqini krestonosetslardan himoya qiladi. Kontatada rus asarlari va nemis ritsarlarining musiqiy mavzulari qarama qarshi qo‘yilgan. Kompozitor kontataning birinchi tovushlaridan qahramonlarga bo‘lgan munosabatlarini ko‘rsatdi. Dushmanlar musiqasi keskin, qopol, puflama cholg‘ular ijrosida yangrasa, rus xalqining kuyi ohista, lirik, kuychan bo‘lib torli cholg‘ular ijrosida sadolanadi. Kontata 7 qismdan iborat: 1 Русь под игом мангщльским. 2 Песня об Александра Невском. 3.Крестоносцы во Пскове. 4.Вставайте люди русские. 5.Ледовое побоище. 6.Мёртвое поле. 7.Въезд Александра во Псков. Kontata janr jihatidan o‘ziga xos hususiyatga ega. Unda vokal nomer bilan birga ustaqil orkestr epizodlari ham bor. Shunday qilib vokal kontata boshlashi dasturli simfonizm hususiyatlari bilab bog‘liqdir. 1. Русь под игом мангольским. Bu 3 qismli tuzilmadan iborat bo‘lgan, orkestr kirish qismidir. Musiqa intonatsion jihatdan buyoqlarga boy bo‘lib, rus halqining mangollar tomonidan bosib olinganligi katta qayg‘u va g‘am bilan aks ettirilgan. 1 I.A Akbarov Musiqa lug‘ati-Toshkent G‘ofur G‘ulom nomidagi adabiyot va san’at nashriyoti, 1987, 40b. 6 0 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 10 / UIF:8.2