Маскированная форма коррупции – «подарка» в плане научно-теоретической интерпретации

Аннотация

Ключевые слова: В настоящее время научное сообщество разрабатывает и образование, применяет эффективные механизмы противодействия система образования, коррупции в системе образования, опираясь на системы борьба с коррупцией, мониторинга, контроля и предупреждения правонарушений, педагогический, этический кодекс, а также использование правовых средств. Однако в профессиональная этика, образовательных учреждениях Республики Узбекистан профессиональная отсутствуют моральные кодексы педагогических деятельность. работников, в то время как в западных странах они используются крайне эффективно. Разработка кодекса нравственности педагогического работника и алгоритма для внесения изменений позволит детально регламентировать все аспекты профессиональной этики педагогов. Важно подчеркнуть, что создание кодекса этики в образовательном учреждении – это серьёзная и ответственная работа, так как в этом документе необходимо отразить все возможные аспекты нравственного поведения педагога в профессиональной деятельности. O‘qituvchining pora yoki qimmatbaho sovg‘a talab qilish ehtimoli ularning mehnatiga haq to‘lash jahon standartlariga qaraganda anchagina past bo‘lgan mamlakatlarda ortadi. Agar poraxo‘rlikni aniqlash va isbotlash qiyin bo‘lsa, shuningdek, buning uchun jazo choralari qattiq bo‘lmasa, u yerda korrupsiyaviy xatti-harakatlar ehtimoli ko‘payadi. Ta’limdagi axloqiy xulq-atvor kunlik normativ hol bo‘lishi va benuqsonligi tufayli e’tiborga olinmasligi kerak. Bu jihatdan vijdonlilik siyosati boshqa mansabdor shaxslarga o‘rnak bo‘lishi uchun davlat xizmatchilari va ta’lim sohasi xodimlari orasida yuqori standartlarni tan olish va rag‘batlantirishga yo‘naltirilishi lozim. Agar bu sodir bo‘lsa, korrupsiyaviy hodisalar ahamiyatsiz bo‘lib, alohida holatlarga aylanib, jamiyatda salbiy baholanib, vakolatli organlar tomonidan qattiq jazolanadi [1]. Axloqiy xulq-atvor jamiyatda ma’naviy, ruhiy-axloqiy qadriyatlarni davlat hokimiyatining yuqori darajasida rivojlantirish zarurligini anglashdan boshlanadi. Bu barcha darajalardagi mansabdor shaxslarning faoliyatida yuqori standartlarni joriy etish, davlatda hokimiyatni egallab olish, homiylik, qarindosh-urug‘chilik va poraxo‘rlikning oldini olishni nazarda tutadi. Halollik siyosatini barcha mansabdor shaxslar uchun davlat xizmatining xulq-atvor normalari sifatida talqin qilish mumkin. Axloqiy tamoyillar, qoidaga ko‘ra, poraxo‘rlik va ichki korrupsiyaning boshqa shakllarini taqiqlovchi qoidalarga kiritilgan. Davlat korrupsiyani jamiyat hayotining barcha sohalariga buzg‘unchi ta’sir ko‘rsatadigan og‘ir jinoyat deb tan olishi lozim. Ta’lim sohasidagi korrupsiya, ko‘pincha, xodimlar tomonidan sovg‘alarni qabul qilish bilan bog‘liq bo‘ladi. Bunda ba’zi bir davlatlarda fuqarolar sovg‘alar berishga, jumladan, davlat xizmatchilari va pedagoglarga sovg‘alar berishga ko‘nikib qolgan, shu sababli mazkur an’ana ijtimoiy-madaniy munosabatlarning bir qismi sifatida qabul 123 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 10 (2023) / ISSN 2181-1415 qilinadi va korrupsiyaviy hodisalarga bog‘lanmaydi. Bu, xususan, sobiq ittifoqdan qolgan hududlarda, masalan, O‘zbekistonda ham kuzatiladi. Boshqa bir davlatlarda (G‘arbiy Yevropa, AQSh, Kanada, Yaponiya va b.) davlat xizmatchilariga har qanday sovg‘alarni qabul qilish qat’iy taqiqlangan. Bu korrupsiya hisoblanadi va qonun bilan ta’qib qilinadi. Amaliyot va xususiyatli ilmiy tadqiqotlarning ko‘rsatishicha, odamlar barcha turmush kechirish shakllarida, hatto huquqiy tizimi zaif yoki yo‘q bo‘lsa ham, nimalarga yo‘l qo‘yish mumkinligi, nimalar esa huquqbuzarlik bo‘lib hisoblanishi to‘g‘risida aniq tasavvurga ega bo‘ladi. Bizningcha, axloqiy va noaxloqiy xatti-harakatlar o‘rtasida chegara tortish usullaridan biri bunday xulq-atvorning tizimga ta’sirini baholash hisoblanadi. Xususan, yakka tartibda dars o‘tish (repetitorlik) har doim ham tizimga salbiy ta’sir ko‘rsatavermaydi. Buni ta’limning sifati va adolatliligi bilan oqlash mumkin. Qolaversa, davlat ta’limidagi bo‘shliqlarni qoplaydi. Binobarin, maktab va oliy o‘quv yurtlari o‘quvchilarning bilim darajasini ko‘tarish uchun uni qo‘llab-quvvatlashda (binolardan bepul foydalanishga ruxsat bersa yoki qo‘shimcha darslarni moliyalashtirsa) xususiy repetitorlik g‘ayriaxloqiy va g‘ayriqonuniy hisoblanmaydi. Agar xususiy ta’lim asosiy dastur bo‘yicha to‘laqonli o‘qishga erishish sharti bo‘lib hisoblansa, bu o‘rta ta’lim tizimiga ham, oliy ta’lim tizimiga ham jiddiy putur yetkazishi mumkin. Korrupsiyalangan muhit sharoitlarida ta’lim tizimi axloqiy qadriyatlar va xulq- atvorni targ‘ib qila olmaydi. Axloq va qadriyatlarga o‘qitish uchun qulay muhitni yaratish shaffoflik, halollik va axloqiy xulq-atvorga rioya qilishni talab qiladi. Birinchi navbatda, bu jamiyat hayotining boshqa sohalari bilan bir qatorda ta’lim sohasining sog‘lomlashishiga ham bevosita ta’sir qiladi [2]. Ta’lim tizimida korrupsiyaning ko‘proq murakkab va yashirin turlaridan biri sovg‘alar berishdir. Bu O