Обновление взаимосвязи религиозной толерантности и национальной идентичности: проблемы и решения

Аннотация

Калит сўзлар: Ушбу мақолада Ўзбекистонда демократик жамият мустақиллик, шаклланиши жараёни турли миллат, элат вакилларининг демократия, ўзлигини англаши, тили, дини, урф-одати, анъана ва диний бағрикенглик, қадриятларнинг ривожланиши учун зарур бўлган шарт- миллий ўзликни англаш, диний мерос, шароитларни яратиш, мамлакатда миллатлараро тотувлик, миллий қадриятлар. динлараро бағрикенглик ва ижтимоий-сиёсий барқарорликни таъминлашнинг асосий шарти эканлиги таҳлил қилинган. 1 Senior Lecturer, Department of Humanities and Law, Tashkent State Agrarian University. Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 09 (2023) / ISSN 2181-1415 Обновление взаимосвязи религиозной толерантности и национальной идентичности: проблемы и решения АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В данной статье анализируется процесс формирования независимость, демократического общества в Узбекистане как демократия, предпосылка развития языка, религии, обычаев, традиций религиозная и ценностей, межэтнического согласия, межрелигиозной толерантность, национальная толерантности и социально-политической стабильности в идентичность, стране. религиозное наследие, национальные ценности. КИРИШ Ўзбекистонда демократик жамият қуришда демократик тамойилларга асосланиш билан бирга диний бағрикенглик ва миллий ўзликни англаш учун зарур бўлган шарт-шароитлар ҳам ҳисобга олинмоқда. Бу муаммо, айниқса кўп миллатли, кўп конфессияли бўлган мамлакатда ўзига хос ёндашувни тақозо этади. Тадқиқотчиларнинг “бағрикенглик” тушунчаси “мутаассибликка” зид бўлиб, турли инсонларнинг маънавий дунёси орқали демократик онг, тафаккур ва қарашларни эътироф этиш ҳолатининг ифодасидир. Мутаассиблик эса, аксинча, демократик қадриятларни, онг ва тафаккурни қабул қила олмайди [3.140;114-б.], деган фикрларига қўшиламиз. Уни ҳисобга олиш дин фалсафасида муҳим аҳамиятга эгадир. Инсоният жамияти эволюциясининг барча босқичларида бағрикенглик катта аҳамиятга эга ижтимоий ҳодиса бўлиб келади. Замонавий воқелик ҳам бағрикенглик, халқаро, конфессиялараро ва маданиятлараро алоқаларнинг позитив ривожланишини таъминлашнинг асосий шартларидан бири эканини кўрсатмоқда. Шу маънода, бағрикенглик билан боғлиқ масалаларни фалсафий тадқиқ этиш муҳим илмий ва амалий аҳамият касб этади. Зеро, “Бағрикенглик тамойиллари декларацияси”да қайд этилганидек: “Бағрикенглик бўлмаса тинчлик бўлмайди, тинчликсиз эса тараққиёт ва демократия бўлмайди” [4.1;214-б.]. Бу фикрларнинг тўғрилигини БМТ Бош Ассамблеясининг ялпи сессиясида “Маърифат ва диний бағрикенглик” деб номланган махсус резолюциясининг қабул қилинганлиги тасдиқлайди. Диний бағрикенглик энг аввало ижтимоий барқарорлик ва турли дин вакилларининг ўзаро ҳамжиҳатликда ҳаёт кечиришларининг муҳим шартидир. Олимлар томонидан диний бағрикенглик бўйича бир қатор таърифлар берилган. У.Кушаевнинг фикрича, “Диний бағрикенглик-инсоннинг бошқа дин вакилларига нисбатан ҳурмат, эътибор, тоқатлилик ва хайрихоҳликка асосланган муносабатида намоён бўладиган ижтимоий бағрикенгликнинг муҳим шаклларидан биридир” [5.4;16-б.]. Профессор И.Хўжамуродов фикрича, “Диний бағрикенглик бу – сабр тоқатлилик, чидамллиик, бардошлилик, ҳамда инсон, жамият, дунё ҳақидаги қарашларнинг ўзаро мубоҳаса усулидир” [3.137;49-б.]. “Миллий истиқлол ғояси: асосий тушунча ва тамойиллар” рисоласида таъкидланишича, “Динлараро бағрикенглик хилма-хил диний эътиқодга эга бўлган кишиларни – бир замин, бир ватанда, олижаноб ғоя ва ниятлар йўлида ҳамкор ва ҳамжиҳат бўлиб яшашини 223 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 09 (2023) / ISSN 2181-1415 англатади” [3.95;60-б.]. Тадқиқотимиз кўрсатдики, дунёдаги динларнинг барчаси моҳиятига кўра эзгулик ғояларига асосланади ва маърифат, яхшилик, тинчлик, дўстлик, бағрикенглик каби хусусиятларга таянади. Диний бағрикенглик ҳис туйғулари билан йўғрилган ғоялар эса БМТ Бош Ассамблеясининг ялпи сессиясида қабул қилинган “Маърифат ва диний бағрикенглик” деб номланган махсус резолюциясида илгари сурилган динлараро ҳурмат-эҳтиром, ишонч, халқаро ҳамкорлик ҳамда ҳамжиҳатлик, мамлакатлараро тинчлик-тотувлик ришталарини мустаҳкамлашга ва дунё ҳамжамиятининг барқарор тараққиётига хизмат қилади. Бугун Ўзбекистон диний бағрикенглик ва динлараро муроса борасида нафақат МДҲ давлатларига, балки бутун дунёга намуна бўлмоқда. Масалан, 1990 йилда республикамизда 119 та диний ташкилот, (89 та исломий ва ноисломий) мавжуд бўлган бўлса, 1991 йилда 179 тага (146 исломий ва 33 ноисломий) етди, 2007 йилнинг январига келиб эса, уларнинг сони 2227 тани (2046 та исломий, 181 та ноисломий) ташкил этди [3.40;10-б.]. Ўзбекистонда ислом маърифати ва диний бағрикенгликни ҳаётга тобора кенгроқ жорий қилишга алоҳида эътибор берилмоқда. Ўзбекистон Республикаси Президентининг “Диний-маърифий соҳа фаолиятини тубдан такомиллаштириш чора-тадбирлари тўғрисида”ги Фармонида “жамиятда бағрикенглик, ўзаро ҳурмат, меҳр-оқибат, тинчлик ва тотувликни, ижтимоий-маънавий муҳит барқарорлигини таъминлашда диний-маърифий соҳа вакиллар