Природа института pro bono и его значение в гражданских судах

Аннотация

Ключевые слова: В данной статье подробно рассматриваются Pro Bono, специфические особенности института pro bono, его гражданский процесс, происхождение и исторический путь развития. Также адвокат, освещается значение pro bono в гражданских судах, его бесплатные юридические услуги, волонтерская практическое применение и реализация, а также роль, деятельность, которую он играет в международном праве и международное Pro Bono. отечественной правовой практике. Особое внимание уделяется системе и механизмам совершенствования правовой практики и инструментов pro bono. В ходе исследования был проведен анализ опыта множества зарубежных стран в данной области. Bugungi kunda keng qo‘llaniladigan “pro bono” atamasi ko‘plab rivojlangan mamlakatlarda huquq sohasida allaqachon shakllangan institut hisoblanadi. Xususan, Buyuk Britaniya, AQSh, Koreya Respublikasi, Avstraliya, Fransiya “pro bono”ning o‘ziga xos rivojlanish bosqichlari va o‘ziga xos tuzilmasiga ega va bugungi kunda ushbu mamlakatlar tajribasiga asoslanib, yangi “xalqaro pro bono” atamasi qo‘llanilmoqda. Pro bono atamasi lotincha “pro bono publico” iborasidan kelib chiqqan bo‘lib, “jamoat manfaati uchun” deb tarjima qilinadi. Odatda u bepul yoki unga muhtoj bo‘lganlar uchun chegirmali to‘lovlar bilan amalga oshiriladigan yuridik xizmatlarni tavsiflaydi. Pro bono xizmatlari advokatlarga gonorar to‘lashga qodir bo‘lmaganlarga yordam berish uchun yuridik mutaxassislarning ko‘nikmalaridan foydalanadi [1]. Agar bu institutning tarixiga nazar tashlasak, ko‘pgina manbalarda huquqiy yordam bilan ta’minlanishga muhtoj bo‘lgan advokat yollashga qodir bo‘lmaganlarga xizmatlar ko‘rsatilishini ifodalagan. Ayrim manbalarga ko‘ra, “advokat yollashga qodir bo‘lmaganlarga yuridik maslahat berish XV asr ingliz huquqidan kelib chiqqan”. Boshqa bir manbaga ko‘ra, mazkur pro bono amaliyoti Amerikaning ilk davrida keng tarqalgan: “1770-yilda, Qo‘shma Shtatlar paydo bo‘lishidan bir necha yil oldin, Jon Adams (keyinchalik mamlakatning ikkinchi prezidenti) Britaniya askarlari Boston qirg‘ini deb nomlanuvchi voqea uchun javobgarlikka tortilganda ularni himoya qilishni o‘z zimmasiga olgan. Shuningdek, u o‘z jamiyatining muhtoj a’zolari uchun kam eslanadigan pro bono ishlarini qilgan. Pro bono bu mamlakatning tug‘ilishidan allaqachon keng tarqalgan amaliyot edi va Adamsning sa’y-harakatlari – o‘sha paytda ba’zilar tomonidan qattiq tanqid qilinganiga qaramay – bu mamlakatda uning chuqur ildizlarini ko‘rsatadi”. Uning kelib chiqish tarixi bo‘yicha ba’zi qarama-qarshiliklarga qaramay, bepul yuridik xizmatlar Amerika huquqida muhim poydevor tushunchasi ekanligi haqida keng kelishuv mavjud. Amerika advokatlar assotsiatsiyasining Pro Bono va davlat xizmati bo‘yicha doimiy qo‘mitasi shunday tushuntiradi: “Agar inson jamiyat tomonidan advokatlik bilan shug‘ullanish sharafiga ega bo‘lsa, u adolatni targ‘ib qilish va adolatni barcha odamlar uchun teng ravishda taqdim etish mas’uliyatini o‘z zimmasiga oladi. Shunday qilib, barcha advokatlar jamoat manfaati uchun haq to‘lamasdan yoki mukofot kutmasdan ba’zi yuridik xizmatlarni ko‘rsatishga harakat qilishlari kerak [2]. 448 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 06 (2023) / ISSN 2181-1415 Hozirgi Amerika jamiyatida pro bono juda yaxshi rivojlangan. Shunisi e’tiborga loyiqki, AQShda pro bono nodavlat tashkilotlar tomonidan amalga oshiriladi va hukumat tomonidan qo‘llab-quvvatlanadi. Xususan, 1965-yildan buyon faoliyat yuritadigan Huquq va iqtisodiy adolat milliy markazi farovonlik dasturlarini takomillashtirishga qaratilgan yuridik xizmat ko‘rsatadi. Bunday tashkilotlarga misollar: Bolalarni himoya qilish jamg‘armasi (the Child Protection Fund), Fermerlarning huquqiy harakati guruhi (the Farmers Legal Action Group), Milliy faxriylar Yuridik xizmatlar dasturi (the National Veterans Legal Services Program), Milliy keksa fuqarolar Yuridik markazi (the National Senior Citizens Legal Center), Milliy sog‘liqni saqlash qonuni dasturi va Janubiy qashshoqlik huquqi markazi (the National Health Law Program, and the Southern Poverty Law Center). AQSH Adliya departamenti davlat tomonidan pro bono huquqiy xizmatini ko‘rsatuvchi provayderlar ro‘yxatini e’lon qiladi. Ushbu ro‘yxat quyidagi tashkilotlar tomonidan nazorat qilinadi: The Executive Office for Immigration Review (EOIR), Office of Policy, Office of Legal Access Programs (OLAP). Agar Pro Bono institutining mohiyatini batafsilroq tahlil qilsak, Koreya Respublikasi advokatlaridan yiliga kamida 30 soatlik bepul ishni bajarish talab qilinadi. Biroq mahalliy advokatlar assotsiatsiyasi bu talabni 20 soatgacha qisqartirishi mumkin. Talabni bajarmaslik uchun jiddiy sababga ega bo‘lganlar soatiga 20–30 ming von (soatiga 20–30 AQSh dollari) to‘lashlari mumkin [3]. Qo‘shma Shtatlardagi advokatlarga Amerika Advokatlar Assotsiatsiyasi (ABA) axloq qoidalariga muvofiq yiliga kamida 50 soat pro bono xizmatiga hissa qo‘shish tavsiya etiladi. Biroq ba’zi davlat advokatlar asso