ФОРМАЛИЗАЦИЯ ЗАДЕРЖАНИЯ В УГОЛОВНОМ ПРОЦЕССЕ И ПРОВЕРКА ЕЕ ОСНОВАНИЙ

Аннотация

The article describes the formalization of detention as one of the measures of procedural coercion and the examination of its grounds. The purpose of detention defined in the criminal procedural law, the views of scientists and experts in the field of criminal procedural law regarding the measure of procedural coercion of detention were analyzed, sociological surveys were conducted based on them, and the results were analyzed. At the same time, the procedural coercion of detention has been criticized for being misused by practitioners. Key words: detention, purpose of detention, procedural coercion, crime, crime prevention, law, suspect. ФОРМАЛИЗАЦИЯ ЗАДЕРЖАНИЯ В УГОЛОВНОМ ПРОЦЕССЕ И ПРОВЕРКА ЕЕ 210 ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 7 ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2 ОСНОВАНИЙ Аннотация. В статье рассмотрено оформление содержания под стражей как одна из мер процессуального принуждения и проверка его оснований. Проанализированы цель задержания, определенная в уголовно-процессуальном законе, мнения ученых и специалистов в области уголовно-процессуального права относительно меры процессуального принуждения к задержанию, на их основе проведены социологические опросы, проанализированы результаты. В то же время процессуальное принуждение к задержанию подвергается критике за злоупотребление практиками. Ключевые слова: задержание, цель задержания, процессуальное принуждение, преступление, профилактика преступлений, закон, подозреваемый. Ушлаб туриш процессуал мажбурлов чораси жиноят содир этишда гумон қилинаётган шахсни қисқа муддатга озодликдан маҳрум қилиш, унинг эркинлигини чеклаб қўйиш билан боғлиқ эканлиги, ўз навбатида, уни қўллашнинг ҳар бир босқичини процессуал жиҳатдан аниқ ва тўғри расмийлаштиришни тақозо қилади. Бу орқали, бир томондан, жиноят-процессуал қонунчилигининг қонунийлик, гумон қилинувчини ҳимояланиш, процессуал ҳаракатлар устидан шикоят қилиш ҳуқуқи каби принциплари таъминланса, иккинчи томондан, ушлаб туришни қўллаган масъул субъект ушлаб туришни расмийлаштиришга алоҳида масъулият билан ёндашади. Маълумки, жиноят-процессуал кодексининг 225-моддасида ушлаб туриш баённомасини тузишга доир процессуал қоидалар қайд қилинган. Мазкур моддага мувофиқ, ушлаб турилган шахс ички ишлар органига ёки ҳуқуқни муҳофаза қилувчи бошқа органга келтирилганидан сўнг ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органнинг навбатчиси ёки бошқа ходими ушлаб туриш баённомасини бошлиқнинг кўрсатмасига биноан дарҳол тузиши, унда баённома тузилган жой ва вақтни; ушбу шахснинг кимлиги, ким томонидан, қачон, қандай ҳолатларда, қонунда кўрсатилган қандай асосларга кўра ушланганлигини; ушланган шахс қандай жиноятни содир этганликда гумон қилинаётганлигини; ушланган шахс ички ишлар органига ёки ҳуқуқни муҳофаза қилувчи бошқа органга қайси вақтда олиб келинганлигини; шахсий тинтув қилиш ва олиб қўйиш натижаларини (улар ўтказилган бўлса); ушлашнинг видеоёзув орқали қайд этилганлиги (у ўтказилган бўлса), ушланган шахснинг видеоёзув материаллари билан танишганлиги, шунингдек шахсни ушлаш вақтида фойдаланилган 211 ResearchBib IF-2023: 11.01, ISSN: 3030-3753, Valume 1 Issue 7 ISSN: 3030-3753. VOLUME 1, ISSUE 2 воситаларнинг техник хусусиятларини кўрсатиши шарт1. Соҳа олимларидан Н.Хайриев ушбу масалада, ушланган шахс ички ишлар органларига ёки ҳуқуқни муҳофаза қилувчи бошқа органга келтирилгандан сўнг унга нисбатан ушлаб туриш баённомаси дарҳол тузилиши лозимлигига алоҳида эътибор қаратган2. Муаллифнинг фикрига, биринчидан, ушлаб туришни процессуал жиҳатдан ўз вақтида процессуал жиҳатдан расмийлаштириш орқали мустаҳкамлаш, иккинчидан, ушлаб туришга оид процессуал нормаларга тўлиқ риоя қилинганлигини асослаш нуқтаи-назаридан қўшиламиз. Тадқиқот давомида ушлаб туришни расмийлаштиришга доир ўрганилган назарий ёндашувлар ҳамда амалий жараёнлар ушлаб туриш процессуал мажбурлов чорасини расмийлаштиришга оид турли қарашлар мавжуд эканлигини, унинг ягона, умумқабул қилинган шакли мавжуд эмаслигини кўрсатмоқда. Гарчи жиноят-процессуал қонунчилигида ушлаб туриш баённомасини тузиш тартиби суриштирувчининг, терговчининг, прокурорнинг ушлаб туриш қарорига оид қоидалар аниқ белгилаб қўйилган бўлсада, уларни процессуал расмийлаштиришда ўзига хос фарқли жиҳатларни кузатиш мумкин. Жиноят-процессуал ҳуқуқи соҳаси олимларидан Б.А.Саидов ўз илмий ишларида ҳозирги вақтда ишни судга қадар юритиш амалиётида юритилаётган шахсни ушлаб туришга доир процессуал ҳужжатларда ушлаб туриш асосларининг мазмуни ва моҳияти тўлиқ очиб берилмаётганига эътибор қаратиб, шахсни ушлаб туриш асосларининг мазмун- моҳиятини очиб берадиган ушлаб туриш баённомасининг махсус процессуал шаклини илгари сурган3. Тадқиқотимиз давомида масъул субъектлар томонидан расмийлаштирилган ушлаб туриш баённомалари (200 дан ортиқ) ўрганилганда баённоманинг ушлаб туриш асосларига оид қисми гумон қилинувчини ушлаш асосларини ўзида тўлиқ ифодаламаслиги маълум бўлди. Бизнингча, ушлаб туриш баённомаси жиноят иши доирасида тузиладиган дастлабки процессуал ҳужжатлардан бири эканлиги, гумон