Некоторые аспекты нормативно-правовых документов, принятых для защиты прав женщин в Новом Узбекистане

Аннотация

Калит сўзлар: Мақолада аёл ҳуқуқлари ва унинг амалий аҳамияти аёл, юридик соҳада алоҳида ўрганилаётган даврдан бошлаб эркак, мутахассислар, олимларнинг мазкур масаладаги айрим баҳс инсон ҳуқуқлари, ва мунозаралари таҳлил қилинган. Шунингдек, хотин- ҳуқуқий мақом, қизларнинг ҳуқуқий мақоми, яъни уларга тегишли ҳуқуқлар ҳуқуқ, ва бажарадиган мажбуриятлар мажмуи эркакларнинг мажбурият, тенглик. ҳуқуқий мақоми билан айнан бир хил бўлмаслиги кераклиги ҳақида асослантирилган фикрлар билдирилган. Мазкур мақоланинг яна бир асосий муҳим жиҳати шундаки, муаллиф томонидан аёл ҳуқуқи масаласига мутахассисларнинг ёндашувлари, аёл ҳуқуқи тушунчасининг унинг ўзига хослигини ифода қилиб турувчи алоҳида таъриф берилган. 1 PhD in Law, Associate Professor, Academy of the Ministry of Internal Affairs of the Republic of Uzbekistan. 2 PhD, Associate Professor, Tashkent State Transport University. Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Issue – 4 № 2 (2023) / ISSN 2181-1415 Некоторые аспекты нормативно-правовых документов, принятых для защиты прав женщин в Новом Узбекистане АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В статье анализируются некоторые споры и дискуссии женщина, специалистов и ученых по данному вопросу, начиная с мужчина, периода, когда права женщин и их практическое значение права человека, изучались отдельно в правовом поле. Также, были высказаны правовой статус, право, обоснованные мнения о том, что правовое положение обязанность, женщин, т.е. совокупность имеющихся у них прав и равенство. обязанностей, не должно быть точно таким же, как правовое положение мужчин. Еще одним важным аспектом данной статьи является то, что автором дано особое определение подхода специалистов к проблеме прав женщин, выражающее своеобразие концепции прав женщин. Ўзбекистон аёл ҳуқуқлари ҳимояси соҳасида Бирлашган Миллатлар Ташкилотининг кўплаб конвенция, декларация ва бошқа бир қатор халқаро ҳуқуқий ҳужжатларларини ўз миллий қонунчилигига ратификация қилиб келмоқда [1]. Аввало, аёл ҳуқуқлари, унинг амалий аҳамияти ҳақида бироз мулоҳаза юритсак. Аёл ҳуқуқларининг турли жабҳалари юридик соҳада алоҳида ўрганилаётган даврдан бошлаб мутахассислар, олимлар ўртасида айрим баҳс ва мунозаралар кўзга ташланган. Баъзи мутахассис олимлар аёл ҳуқуқларини инсон ҳуқуқларининг ўзи, унинг ажралмас қисми деб баҳоласалар, уларнинг айримлари аёл ҳуқуқлари ва гендер тенглик тўғрисида алоҳида сўз юритишни давр тақозоси сифатида баҳолаганлар [2]. Аёл ҳуқуқларини ўрганган олимлардан Н. Шапалова ўз илмий тадқиқотларида аёл ҳуқуқлари ва уларни ҳимоя қилиш масаласини барча давлатларда бошқарув шаклидан қатъи назар, муҳокама предмети бўлганлигини таъкидлайди [3]. Ушбу ўринда Г.А. Маткаримова аёл ҳуқуқларини алоҳида ўрганишни давр тақозоси сифатида баҳолашга инсон ҳуқуқлари тушунчасининг дастлаб оқ танли эркин эркакларга нисбатан ишлатилганлигини мисол қилиб келтиради [4]. Айрим муаллифлар эса халқаро ҳуқуқда инсон ҳуқуқлари нуқтаи- назаридан хотин-қизлар ҳуқуқларини алоҳида ажратилишини изоҳлар экан, инсониятнинг бутун тарихи давомида инсон ҳуқуқлари деганда, биринчи навбатда эркаклар ҳуқуқлари назарда тутилганлигини, аёллар ҳуқуқлари эса иккинчи ўринда қолганлигини таъкидлашган [5]. Мазкур фикрларни таҳлил қилар эканмиз, аёл ҳуқуқлари тушунчасини инсон ҳуқуқларининг ажралмас қисми бўлсада алоҳида ўрганиш, унга илмий ёндашув, алоҳида таъриф-тавсиф бериш лозим. Яъни, аёллар ҳуқуқи масаласи унинг мазмун-моҳиятини англатувчи ўзининг юридик таърифига эга бўлмоғи зарур. Фикримизча, ушбу масала юзасидан қуйидагиларни асос қилиб келтиришимиз мақсадга мувофиқ: 137 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Issue – 4 № 2 (2023) / ISSN 2181-1415 биринчидан, аёлларнинг эркаклардан фарқли ўлароқ жамиятдаги ўрни, нуфузи ҳамда ўзига хос хислатларининг мавжудлиги, жумладан, ҳомиладорлик даври ва таътили, фарзанд кўриш, уни тарбиялаш даврида аёлларга қўшимча ҳуқуқ ва имкониятларнинг берилиши зарурати; иккинчидан, меҳнатга оид муносабатларда аёлларнинг жисмоний имкониятлари ҳисобга олингани ҳолда уларнинг оғир ишларга жалб қилинмаслиги ҳамда аёллар меҳнатини тартибга солишга қаратилган бир қатор норматив-ҳуқуқий ҳужжатларнинг жаҳон миқёсида ва мамлакатимизда қабул қилинганлиги; учинчидан, аёллар ҳуқуқлари масаласи, уларнинг юридик жиҳатдан қонунларда алоҳида қайд этилиши узоқ тарихий жараённи қамраб олиши, шу билан бирга аёлларнинг эркакларга нисбатан кам ҳимояланганлиги; тўртинчидан, ҳозирги даврда аёллар ҳуқуқларини тартибга солувчи кўплаб халқаро ҳуқуқий ҳужжатларнинг қабул қилинганлиги ҳамда уларнинг ҳуқуқ ва эркинликларига алоҳида ёндашувнинг мавжудлиги; бешинчидан, эркак ва аёлларнинг тенг ҳуқуқлилиги масаласи нафақат мамлакатимизда, балки дунё ҳамжамиятида алоҳида мавзуга айланганлиги ҳамда ушбу масалада турли қарашларнинг юзага келганлиги; олтинчидан, аёл ҳуқуқлари тарғиботи-ташвиқоти олиб борилиши, аёлларга хос кўплаб норматив ҳуқуқий ҳужжатлар қабул қилинаётганлиги, шунингдек жамиятда аёллар ролини кучайтиришга қаратилган қўши