Органы самоуправления – главный критерий гражданского общества

Аннотация

Калит сўзлар: Илмий мақолада ўзини-ўзи бошқариш органлари сиёсий ўзини-ўзи бошқариш ташкилот сифатида фаолият юритиши ва фуқаролик органлари, жамиятининг асосий мезони эканлиги ҳақида сўз боради. фуқаролик жамияти, Дунё давлатларининг ўтмишда эришган ютуқлари, буюк маҳаллий ўзини-ўзи бошқариш алломаларнинг илмий назарий қарашлари, юзасидан (ёки муниципалитет), муаллиф мулоҳазалари шакллантирилган. шаҳар маъмурияти, маҳаллий ҳокимият органлари, сиёсий партиялар, 1 Candidate of Political Sciences, Associate Professor, Independent researcher, Andijan State University. Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Issue – 3 № 5 (2022) / ISSN 2181-1415 нодавлат нотижорат ташкилотлари, фуқаролик ҳуқуқлари, эркинликлари, марказий бюрократик аппарат, давлат ва фуқаро муносабатлари. Органы самоуправления – главный критерий гражданского общества АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В научной статье определено, что органы органы самоуправления, самоуправления функционируют как политические гражданское общество, организации и являются основным критерием местное самоуправление гражданского общества. Взгляды автора формировались на (или муниципалитет), городская администрация, основе прошлых достижений стран мира, научно- органы местного теоретических взглядов великих ученых. самоуправления, политические партии, негосударственные некоммерческие организации, гражданские права, свободы, центральный бюрократический аппарат, государственно- гражданские отношения. Бугун мамлакатимизда кенг кўламли демократик ислоҳотлар амалга оширилиши натижасида фуқаролик жамияти ва нодавлат нотижорат ташкилотлари учун қулай ҳуқуқий муҳит яратиш бўйича қонунчилик ташаббусларига фуқаролик жамиятини янада фаол жалб қилиш ҳамда ушбу йўналишда ҳал этилиши лозим бўлган масалалар борасида кенг кўламли ишлар олиб борилмоқда Жумладан, сўнгги йилларда нодавлат нотижорат ташкилотлари ва фуқаролик жамиятининг бошқа институтларини қўллаб-қувватлаш, давлат органлари ва улар ўртасида ижтимоий шерикликни кучайтириш, таъсирчан жамоатчилик назоратини амалга ошириш, шунингдек, ушбу соҳани тартибга солувчи ҳуқуқий базани такомиллаштириш борасида изчил ишлар олиб борилмоқда. “Учинчи сектор” деб ном олган фуқаролик жамияти институтлари жамоатчилик назоратини амалга оширишда муҳим аҳамиятга эга. Бир сўз билан айтганда, депутатлар корпуси, сиёсий партиялар ва нодавлат-нотижорат, жамоат ташкилотларининг жамиятда обрў-эътиборининг ортиб бориши, мавқеи мустаҳкамланиши билан, улар давлат ва ҳокимият тузилмалари фаолияти устидан жамоатчилик назоратининг муҳим воситасига айланди. Ғарб сиёсатшуносларининг фикрича, “ўзини-ўзи бошқариш” тушунчаси давлатга нисбатан фуқаролар жамоалари мустақиллигининг шаклланиши билан боғлиқдир. Франциялик мутафаккир Алексис де Токвилнинг талқинича, маҳаллий ўзини-ўзи бошқариш шундай бир сиёсий институтки, у нафақат сиёсатчилар, 166 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Issue – 3 № 5 (2022) / ISSN 2181-1415 балки умуман барча фуқаролар учун бир мактабдир. Бу институтга хос бўлган имкониятлар шу қадар юксакки, у фуқароларнинг кенг сиёсий иштироки учун шарт-шароитлар яратиб беради. Олимнинг фикрига кўра, “миллат жамоавий институтларсиз ҳам эркин ҳукумат шакллантириши мумкин, лекин у эркинликнинг ҳақиқий руҳиятига эга бўла олмайди” [1. 69]. Немис олимлари эса бу тушунча муаллифини Пруссия вазири барон фон Штейн (1757–1831) номи билан боғлайдилар. Штейн маҳаллий ўзини-ўзи бошқарувни “фуқароларнинг давлат ишларини бошқаришдаги фаол шаклидир”, деб ёзган эди [2. 28]. ХIХ асрдаги манбаларда “ўзини-ўзи бошқариш” тушунчаси давлат-республикалар, АҚШ штатлари, Швейцария кантонларига берилган нисбат сифатида ишлатиш таомилга кирди. Буюк Британияда эса “ўзини-ўзи бошқариш органлари” деганда келишув судлари, маслаҳатчи судлари ва парламент институтлари тушунилган. Маҳаллий ўзини-ўзи (ёки муниципалитет) бошқариш деб, у ёки бу маъмурий – ҳудудий бирликлардаги аҳолининг ваколатларини ифодаловчи сайланган органлар ва уларнинг маъмурий аппарати томонидан амалга ошириладиган маҳаллий аҳамиятга эга ишларни бошқаришга айтилади. Муниципал бошқарув органлари ўзида давлат ташкилотининг унсурларини ҳам ифода этади. Аммо аксарият мамлакатларда улар давлат органларига нисбатан олий даражани эгалламайди, чунки, ҳудудларни бошқариш функцияларининг асосий қисми улардан олиниб, бу функциялар ҳукумат, вазирликларнинг агентликларига берилгандир. Муниципал бошқарув давлат механизмида алоҳида бўғин бўлиб, у давлат маъмурияти аппаратига нисбатан функционал равишда бирикади. Шу билан бирга, у ўз ҳудуди аҳолиси манфаатларини ифодалайдиган орган бўлгани учун ҳам жамият институти сифатида ўзини-ўзи бошқариш функцияларини бажаради [3. 155]. ХIХ аср давомида марказ билан маҳаллий ўзини-ўзи бошқариш органлари ўзаро муносабатларининг учта модели шаклланди (инглиз, француз ва прусс). Бугун ҳам ана шу шаклланган анъаналар асосидаги моделлар – инглиз-саксон, француз (ёки жанубий Европа модели) ва герман (ёки шимолий – Ўрта Европа модели) ҳа