Национальная и кадровая политика Советского государства в Туркестане (начало ХХ века)

Аннотация

Калит сўзлар: Ушбу мақолада ХХ асрнинг бошларида совет ҳокимияти- Туркистон ўлкаси, нинг Туркистонда олиб борган миллий ва кадрлар давлат аппарати, сиёсатининг айрим жиҳатлари, ўлкани советлаштириш бошқарув, жараёнларининг янада кучайиши, бошқарув тизимида бошқарув органлари, совет ҳокимияти, руслар сонининг ортиб бориши ҳақида фикр юритилган. тубжой аҳоли, маҳаллий миллат вакиллари, миллий таркиб, маҳаллий кадрлар, марказ, мустамлакачилик сиёсати. 1 Senior Lecturer of Termez State University. Termez, Uzbekistan. E-mail: davlatovashoira@mail.ru. Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Issue – 3 № 1 (2022) / ISSN 2181-1415 Национальная и кадровая политика Советского государства в Туркестане (начало ХХ века) АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В данной статье, рассматриваются некоторые аспекты Туркестанская область, национальной и кадровой политики советского государственный аппарат, правительства в Туркестане в начале ХХ века. управление, Анализируется активизация процесса советизации в органы управления, Советская власть, стране, рост числа лиц русской национальности в системе коренное население, государственного управления. коренные народы, национальный состав, местные кадры, центр, колониальная политика. КИРИШ Тарихдан маълумки, Октябрь тўнтаришидан кейин Россияда большевиклар партияси ҳокимият тепасига келди ва янги совет ҳукуматига асос солинди. Жамият ҳаётининг барча жабҳаларида коммунистик мафкура ҳукмронлиги ўрнатилди ва большевиклар мамлакатда ягона ҳукмрон сиёсий кучга айланди. Улар мустамлака сифатида ўз исканжасида ушлаб турган миллий чекка ҳудуд- ларда, жумладан, Туркистонда советлаштириш сиёсатини олиб боришди ва ўша жойларда яшаб келаётган аҳолига нисбатан мажбуран “ягона совет халқи”ни шакллантириш ишларини ташкил қилишди. Маҳаллий аҳолини ўзлигидан, миллийлигидан, тилидан, динидан, миллий урф-одат, анъана ва қадриятларидан мосуво қилишни ўз олдига мақсад қилиб қўйган адолатсиз бошқарув тизими шаклланди. Маҳаллий аҳоли техник қолоқликда, замонавий маданиятдан орқада қолганликда, саводсизликда айбланиб, бошқарув тизимидаги лавозим-у мансаблар эгалланди. Йиллар давомида бу жараён тўхтовсиз давом этиб, давлат бошқарув органларида маҳаллий кадрларнинг сони ва иштироки камайтирилиб, нуфузи пасайтирилиб борилди. Мавзунинг долзарблиги – Ҳар бир давлат, айниқса, полиэтник, яъни кўпмиллатли мамлакат учун барча тарихий даврларда миллий сиёсат жиддий эътиборни тақозо этади. Бу ҳолат, албатта, давлатнинг бошқарув тизими ва кадрлар масаласи билан ҳам чамбарчас боғлиқдир. Истиқлол туфайли мамла- катимиз аҳолиси дунё ҳамжамиятига қўшилиб, ўз ўрнини эгаллаб бораётган бир даврда ватанимиз ўтмишининг холисона ўқилмаган, ўрганилмаган айрим саҳифа- ларини янгича қарашлар асосида таҳлил қилиш имкониятига эга бўлдик. Архивларда сақланаётган баъзи манбалар орқали ўша давр сиёсати билан боғлиқ жараёнлар, ҳолатлар ва муносабатлардан хабардор бўляпмиз ҳамда уларни очиқ- ойдин, ҳаққоний ёритишга эришдик. Таҳлил ва натижалар. Мақолада Совет давлатининг ХХ асрнинг бошларида Туркистон ўлкасида олиб борган миллий сиёсати ва унинг кадрлар масаласига таъсири тарихийлик, тизимлилик, қиёсий таққослаш усулларидан фойдаланган ҳолда ўрганишга ҳаракат қилинди. 42 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Issue – 3 № 1 (2022) / ISSN 2181-1415 ХХ аср бошларига келганда Туркистон ўлкасининг ижтимоий-сиёсий ҳаётида бир қанча ўзгаришлар рўй берди. 1918-йил 30-апрелда бу ҳудудда совет автономияси эълон қилингач, минтақани советлаштиришнинг янги даври бошланди. 1920-йилнинг 19–25-сентябрь кунлари бўлиб ўтган Туркистон Советларининг IX съездида Туркистон Совет Республикаси номи Туркистон Совет Социалистик Республикаси деб ўзгартирилди. Бу ҳолат Россия империясининг чекка ўлкаси ҳисобланган Туркистонда бир томондан чоризмнинг мустамлака- чилик сиёсатининг янада авж олишига, иккинчи томондан, ўлкада асрий қолоқлик, жаҳолат, миллатчилик, мустамлакачилик зулмига қарши турли сиёсий ҳаракатлар шаклланишига, ўлка аҳолисини миллий озодлик курашларига даъват этувчи партиялар ва жамиятлар ташкил топишига олиб келди. Совет бошқарув аппарати Туркистондаги туб ерли халқларнинг миллий ва диний қадриятларини назар-писанд қилмай ўз фаолиятларини истаганларича ташкил қилишда давом этишди. Марказнинг Туркистонни бошқаришдаги ҳукмронлиги Туркистон Республикаси Советларининг 1918-йил 5–14-октябрда Советларнинг V съездида РСФСР Конституцияси андозасига мослаб қабул қилинган Туркистон Совет Республикаси Конституцияси билан қонуний, яъни ҳуқуқий жиҳатдан мустаҳкамлаб қўйилди. Бу даврда Туркистонда Россия манфаатларининг устуворлигини таъминлаш учун марказий ва маҳаллий бошқарув органларида, асосан, европалик миллат вакилларининг нуфузи ортиб борди, маҳалий кадрларни давлат бошқаруви ишларига жалб қилишга эътибор берилмади. 1918-йилгача Туркистонда шакллантирилган ҳукумат бошқарув таркибига маҳаллий миллат вакиллари деярли киритилмаган. Буни бир қанча тарихий ҳужжатларда, жумладан, Ўзбекистон Давлат миллий архи