Научные статьиM.H.Sayidova, S.U.Pulatova2025
О пограничных соглашениях между Ферганской долиной и Восточным Туркестаном (1980-е гг. XIX века)
Akram AKHUNOV · Keywords: -/© in Science LLC. (Andijan State University) · East Turkestan (Andijan State University) · New Margilan Agreement (Andijan State University)
Общество и инновации · 3 · 326-332 · 2021
Аннотация
Калит сўзлар: Мазкур мақола Фарғона водийси ва Шарқий Туркистон Фарғона водийси, ўртасида XIX аср иккинчи ярмида кузатилган чегара Шарқий Туркистон, масалаларига бағишланган. Унда Туркистон генерал- Еттишаҳар, губернаторлиги билан Цинь империяси ўртасида олиб Туркистон генерал- губернаторлиги, борилган чегара бўйича музокаралар, чегараолди ҳудуд- Ёқуббек, ларида кузатилган низоларга барҳам бериш, савдо йўл- Эргаштом, ларининг хавфсизлигини таъминлашга қаратилган саъй- Янги Марғилон ҳаракатлар, демаркация масалалари, мазкур муаммоларга шартномаси. ҳар иккала давлат амалдорларининг муносабати ва тутган 1 1st year basic doctoral student, Andijan State University, Andijan, Uzbekistan Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 01 (2022) / ISSN 2181-1415 позициялар ҳамда Цинь империяси ва Россия империялар ўртасидаги келишувлар жараёнларига бағишланган. О пограничных соглашениях между Ферганской долиной и Восточным Туркестаном (1980-е гг. XIX века) АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В данной статье рассматриваются пограничные вопросы Ферганская долина, между Ферганской долиной и Восточным Туркестаном во Восточный Туркестан, второй половине XIX века. Он включает в себя переговоры Эттишехар, о границе между генерал-губернатором Туркестана и Генерал-губернатор Туркестана, Цинской империи, усилия по прекращению пограничных Якуббек, споров, обеспечение безопасности торговых путей, Эргаштом, вопросы демаркации, отношения и позиции официальных Новомаргиланский лиц обеих стран, примирения между Цинской и Российской трактат империй. Фарғона водийси билан Шарқий Туркистон ҳудудлари географик жиҳатдан ҳам ўзаро чегарадош бўлиб, бундай жойлашув икки минтақанинг ўзаро савдо- иқтисодий, маданий ҳамда сиёсий алоқаларига ижобий таъсир кўрсатган. Тарихдан маълумки, Шарқий Туркистон ҳудудларида мусулмон аҳолининг яшаши, халқларнинг урф-одати турмуш тарзида ҳам ўхшашлик мавжуд эканлигини кўрсатади. Фақатгина Хитой давлатининг Шарқий Туркистон ўлкасини босиб олиши билан ўзаро муносабатлар маълум даражада қийин кечганини кўриш мумкин. XIX аср иккинчи ярмида икки томонда ҳам сиёсий вазият кескинлашди. Фарғона водийси Россия империяси томонидан босиб олингач, Қўқон хонлиги ўрнида 1876-йили Фарғона вилояти ташкил топди. Шарқий Туркистонда эса бу вақтда Ёқуббекнинг Еттишаҳар давлати мавжуд бўлиб, у амалда мустақил ва хитойликларга умуман бўйсунмаган эди. Таъкидлаш лозимки, ўз навбатида, Ёқуббек 1869-йили Туркистон генерал-губернаторига хат ёзиб, унда икки ҳудуднинг ўзаро чегара келишувлари масаласида аниқлик киритишни маълум қилган. Бироқ генерал-губернатор бу масала 1860-йилги “Пекин шартномаси” асосида ҳал бўлганлигини айтиб, таклифни рад этган эди [1]. Дарҳақиқат, Еттишаҳар давлати билан Фарғона вилояти ўртасида савдо-сотиқ муносабатлари яхши йўлга қўйилган эди. Бироқ Ёқуббек вафотидан сўнг вазият янада кескинлашди. Чунки Туркистон генерал-губернаторлиги 1871-йили Или водийсини вақтинчалик босиб олиши, хитойликларда катта норозиликка сабаб бўлган. Иккинчи томондан Ёқуббекнинг сирли ўлими туфайли 1877-йилдан бошлаб, Фарғона ва Қошғар ўртасидаги вазият янада кескин тус олди. Цинь империяси таркибида қолиб кетган Улуғчат [2] ерларида яшайдиган қирғизлар Фарғона вилоятидан савдо-сотиқ ишлари билан Қошғарга қатнайдиган савдогар- ларнинг молларини талай бошлайдилар. Бу хусусида Туркистон генерал- губернаторлигига бир қанча шахслардан мурожаатлар келиб тушган. Хусусан, 1878-йил февраль ойида қўқонлик савдогар Отабой Фозилжонов томонидан Фарғона ҳарбий губернатори номига ёзилган шикоят хати ҳам мазкур муаммога бағишланган эди. Ушбу хатда кўрсатилишича, 1878-йилининг февраль ойида 327 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 01 (2022) / ISSN 2181-1415 Қошғар-Ўш савдо йўли оралиғида мазкур шахснинг 2262 рубль миқдоридаги товарлари қошғарлик қирғизлар томонидан олиб қўйилган [3]. 1878-йили 10-апрелда Туркистон генерал-губернаторлигидан Фарғона ҳарбий губернатори номига ушбу воқеаларнинг бундай тарзда авж олиши муносабати билан махсус хат келади. Унда Фарғона ҳарбий губернатори генерал Абрамов Қошғар ҳокими Люшоо Цзундонга бўлиб ўтган воқеалар юзасидан билдиришнома лойиҳасини тайёрлаши ва генерал-губернаторликка тақдим этилиши кўрсатилган. Шунингдек, агарда тайёрланган хат лойиҳаси Туркистон генерал губернаторлиги маъму- риятига маъқул келса, Цинь империяси ҳукуматига юборилиши айтилади. Фарғона ҳарбий губернатори томонидан тайёрланган лойиҳа хатида 1877-78- йиллар мобайнида Қошғарнинг Юван бўлимида 15 та талончилик ишлари амалага оширилганлиги таъкидланади [4]. Жумладан, келиб тушган мурожаатлардан бирида Зайнаббиби деган аёлнинг саккиз яшарлик Исо исмли фарзандини савдо йўлида қирғизлар томонидан тортиб олинганлиги таъкидланган. Бу каби хатти- ҳаракатлар Қошғарда яшовчи дунганлар ва улуғчат қирғизлари ҳамда хитойликлар томонидан амалга оширилган. Туркистон маъмурияти Хитой ҳукуматидан Қошғарда фаолият олиб борувчи савдогарларга шароит яратилиши лозимлиги, 1860-йи
Доказательный фрагмент
«Калит сўзлар: Мазкур мақола Фарғона водийси ва Шарқий Туркистон Фарғона водийси, ўртасида XIX аср иккинчи ярмида кузатилган чегара Шарқий Туркистон, масалаларига бағишланган.»
Образец извлечения
Демо-превьюКалит сўзлар: Мазкур мақола Фарғона водийси ва Шарқий Туркистон Фарғона водийси, ўртасида XIX аср иккинчи ярмида кузатилган чегара Шарқий Туркистон, масалаларига бағишланган. Полный текст публикации CiteX не хранит — доступ к первоисточнику открывается по DOI согласно лицензии издателя и выбранному плану.
- Цитирований
- 0
- Тип
- Журнал
- Страна
- Узбекистан
- Ключевые слова
- 2181-1415/© 2022 in Science LLC, Восточный Туркестан, Янги Марғилон шартномаси, Ergashtom, Якуббек, Эттишехар, Ettishekhar, New Margilan Agreement, Туркистон генерал-губернаторлиги, Генерал-губернатор Туркестана, Эргаштом, East Turkestan, Еттишаҳар, Ферганская долина, Ferghana Valley, Yakubbek, Шарқий Туркистон, Ёқуббек, Фарғона водийси, Governor-General of Turkestan, Новомаргиланский трактат
Смежные источники
Общество и инновацииKhosiyat MAMATKULOVA2024
Академические исследования в современной наукеKhudaiberdiyeva Arafat Israilovna, Ph.D Professor hudayberdiyevaarofat@gmail.com +12026
Образовательные инновации и интеграцияQodirova Odinaxon Xayitboy qizi2026