Характер и основные направления аграрной политики Российской Империи в Туркестане

Аннотация

Калит сўзлар: Ўрта Осиё иқтисодиётида қишлоқ хўжалиги етакчи ўрин мустамлакачилик, тутган. Россия империяси аграр Туркистон ўлкасида сув ва ҳукумат, ердан фойдаланишни тўлиқ назорат қилишдан, шунинг- озиқ-овқат, дек, қишлоқ хўжалигидан олинадиган солиқларни ўз саноат, империя, вақтида тўлашни кўпайтиришдан ниҳоятда манфаатдор сиёсат, эди. Ер эгалиги ва ердан фойдаланиш тизимига эътибор шаҳар, қаратилди. Aграр масалага нафақат иқтисодий, балки маҳаллий, сиёсий жиҳатдан ҳам устувор вазифа сифатида қаралди. пахта, Ерлар маҳаллий аҳолини озиқ-овқат билан таъминлаш- суғориш, ер, нинг асосий манбаи эканлигини ҳисобга олиб, ерга эгалик мулк, қилиш тартибини назорат қилиш учун чор ҳукумати амлок, аҳолига ўз таъсирини ўрнатиши жуда муҳим эди. мулки-хур, мулки-ушр, мулки-харош, вақф, танҳо, техника, чорикор, мардикор, ипак, тери, жун, мева-сабзавот, тола. Характер и основные направления аграрной политики Российской империи в Туркестане АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В данной статье, рассматривается, как в экономике Колониализм, Средней Азии сельское хозяйство играло ведущую роль. правительство, Российская империя, была крайне заинтересована в еда, полном контроле за водопользованием и промышленность, империя, землепользованием в аграрном Туркестанском крае. А политика, также, в увеличении своевременной выплаты налогов с город, аграрного сектора. Прежде всего, внимание было обращено местный, на систему землевладения и землепользования. Аграрный хлопок, вопрос, считался приоритетным, не только в ирригация, земля, экономическом, но и в политическом плане. Очень важно имущество, было царскому правительству, установить свое влияние амлак, над населением, в целях надзора за порядком мулки-хур, землевладения, учитывая то, что земли являлись мулки-ушр, основным источником пропитания местного населения. мулки-харош, вакф, танҳо, техника, чайрикер, мардикар, шелк, кожа, шерсть, фрукты, овощи, волокна. 33 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Issue – 3 № 1 (2022) / ISSN 2181-1415 Туркистонда мустамлакачилик ҳукмронлигини ўрнатган Рус империяси ҳукуматнинг минтақа қишлоқ хўжалигининг имкониятлари ва салоҳиятини ҳукуматнинг енгил, озиқ-овқат ва бошқа саноат соҳаларининг пахта толаси, ипак, тери, жун, мева-сабзавот каби маҳсулотларга бўлган эҳтиёжини қондириш мақсадига йўналтиришга ҳаракат қилди. Мустамлака бошқарув идоралари маҳаллий аҳоли қуйи табақаларининг янги ҳокимият сиёсати, ер-сув муносабатларининг ўзгартирилиши, водийга русийзабон аҳолининг кўчирилиши, жорий этилиши режалаштирилган солиқ ва тўловларга қаршилигини синдириш ниятида маҳаллий йирик ер эгалари, бой савдогарлар, қозилар ва мусулмон пешволарни ўз томонига жалб эта бошлади. Шу мақсадда айнан улар орасидан волост бошқарувчилари, қозилар, қишлоқ оқсоқоллари, ҳарбийлар, рус-тузем мактаблари ўқитувчилари тайинланар эди. Айни вақтда Россия империясининг аграр сиёсати негизида минтақада жойлаштирилган рус қўшинлари, мустамлакачилик бошқарув идораларини молиявийлаштириш ҳамда кўчириб келтирилаётган аҳолини моддий қўллаб- қувватлаш билан боғлиқ харажатлари туб аҳолидан ундириладиган солиқлар, тўловлар билан қоплаш мақсади ётган эди. Бу ҳолат охир-оқибат нафақат қишлоқ ва овулларда, балки шаҳарлар ҳудудида ҳам маҳаллий аҳолининг моддий аҳволини оғирлаштирган омиллардан бири бўлган ҳамда бошқа салбий оқибатларни ҳам келтириб чиқарган эди. Шуни ўринда қайд этиш зарурки, Туркистон, шу жумладан, Фарғона водийсида ер-сув муносабатлари азалдан ривожланган бўлиб, XIX асрнинг биринчи ярмидаёқ бу ерда бевосита қишлоқ хўжалик маҳсулотларини қайта ишлашга ихтисослаштирилган пахта тозалаш, ёғ-мой, кўнчилик заводлари, ипак, чит ва бошқа турли газламаларни ишлаб чиқарувчи корхоналар мавжуд эди. Масалан, Фарғона вилоятининг Андижон уездида аҳоли зичлиги юқори даражада бўлиб, бир оилага 2 десятина [1] ер, ҳар кв. верстга 250 киши тўғри келган. Закаспий вилоятининг Манғишлоқ уездида эса бир кв. верстга [2] 0,3 киши тўғри келган. Тадқиқотчилар ушбу маълумотларни қиёслаш асосида Фарғона вилояти- нинг ишлаб чиқаришдаги салоҳияти юқори эканлигини алоҳида таъкидлаганлар [3]. Мавжуд заводлар ва турли корхона эгаларининг аксарияти маҳаллий бўлмаган миллатларга мансуб бўлиб, улар катта ҳажмдаги экин майдонларига ҳам эга бўлган. Россия империяси ўлкадаги аграр сиёсатининг асосий йўналишларини ишлаб чиқар экан, бош вазифа сифатида Фарғона водийсида ер-сув муносабат- ларини мустамлакачилик манфаатлари йўлида ўзгартиришни режалаштирилган [4]. Мустамлакачиликнинг туб моҳиятини давлат мулкари ва зироатчилик шундай ифодалаганди: “Бу марказий масалада уч уриниш мавжуд. Агар биринчисида ярқираб турган ёзув “пахта” бўлса, иккинчисида “суғориш” ва, ниҳоят, учинчисида унча кўзга ташланиб турмаган бўлса ҳам, аслида ҳаммасидан муҳими – “русларни кўчириб келтириб, ўрнаштириш” ёзуви турибди” [5]. Демак, мустамлака сиёсати- нинг асосий йўналишлари аниқ тарзда “пахта”, “суғориш”, “русларни кўчириб келтириш” каби уч сўзда аниқ ифодаланган. Илгари ўлкада ер мулкчилигининг учта шакли, яъ