Семейная экономика и компетенции по ее ведению

Аннотация

Калит сўзлар: Ижтимоий соҳада бўлгани каби иқтисодиётда ҳам шахс- оила, нинг тегишли жараёнга муносабати муҳим аҳамиятга эга. оила иқтисоди, Оила иқтисоди ҳам унга тегишли шахсларнинг муайян оила иқтисодини ташкил билим, кўникма, малака ва компетенцияларга эга бўлишини қилиш, компетенция, тақозо этади. Унга бевосита тегишли бўлган аҳамиятли оила иқтисодини ташкил компетенциялар ва уларнинг когнитив тавсифини етарли қилиш компетенциялари. даражада англаш оила иқтисодини самарали ташкил этишга ёрдам беради. Мақолада оила иқтисодини оқилона ташкил қилишда аҳамиятли бўлган компетенциялар ва уларнинг моҳияти хусусида сўз юритилади. 1 Lecturer at the Kokand State Pedagogical Institute. Kokand, Uzbekistan. E-mail: maftunanurmatova2020@gmail.com. Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 11 (2021) / ISSN 2181-1415 Семейная экономика и компетенции по ее ведению АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В экономике, как и в социальной сфере, важно отношение семья, человека к соответствующему процессу. Семейная семейное хозяйство, экономика также требует, чтобы люди обладали организация семейного определенными знаниями, навыками, умениями и хозяйства, компетентность, компетенциями. Адекватное понимание экономических компетенции организации процессов, и их применение в повседневной жизни, одна из семейного хозяйства. возможностей эффективно организовать семейную экономику. В статье рассматриваются компетенции и их значение в рациональной организации семейного хозяйства и бюджета. Иқтисодиёт – тириклик манбаи, шахс моддий эҳтиёжларини қондириш меха- низмидир. У жамият ҳаётининг муҳим йўналиши бўлиб, моддий турмуш тарзини шакллантиришга хизмат қилади. Шу сабабли иқтисодиётга оқилона ёндашиш, уни тўғри ташкил қилиш ҳар бир жамият олдида турган муҳим вазифалардан бири саналади. Оила муайян жамиятда қарор топган “ижтимоий тартибнинг пойдевори ҳисобланади” [13]. Дарҳақиқат, асрлар давомида ҳар бир оила ўз иқтисодига эга бўлиб келган, унинг инъикоси эса жамиятда ҳам иқтисодиётнинг шаклланишини таъминлаган. Қолаверса, ҳар қандай шахс оилага мансуб. Бу эса, ўз-ўзидан, табиий равишда шахснинг оила иқтисодини оқилона ташкил этиш компетенциясига эга бўлиши зарурлигини англатади. Бугунги кунда “оила уй хўжалигининг юритилиши, унинг маҳсулотлар ҳамда хизматларни ишлаб чиқариш ва истеъмол қилишда асосий куч бўлган меҳнат, тадбиркорлик ва бошқа ресурслар билан таъминланишини белгиловчи бозор иқтисодиётининг марказидан ўрин эгаллаши” [13] бежиз эмас. Оилаларнинг ижтимоий мақоми улар асосида мавжуд бўлган жамиятнинг ижтимоий мақомини белгилаб бергани каби унинг иқтисодий ҳолати табиий равишда ижтимоий тузилманинг ривожланиш даражасига ўз таъсирини ўтказади. Шу сабабли ҳар бир давлатнинг ички сиёсатида оила иқтисодиётини ривожлантириш учун зарур шарт-шароитни яратиб бериш вазифаси устувор ўрин тутади. Ўзбекистон Республикасининг ички сиёсатида ҳам мазкур масала аҳамият- ли ўрин тутади. Хусусан, 2012-йилнинг 23-мартида Ўзбекистон Республикасининг “Оилавий тадбиркорлик тўғрисида”ги Қонуни [1] қабул қилинган бўлиб, унда оилавий корхонани ташкил этиш орқали иқтисодий фаровонлигини таъмин- лашнинг ҳуқуқий асослари кўрсатиб берилган. Ўзбекистон Республикаси Президентининг “Оилавий тадбиркорликни ривожлантириш дастурлари доирасида амалга ошириладиган қўшимча чора- тадбирлар тўғрисида”ги ПҚ–5041-сон (27 март 2021 йил) Қарори[2]да оилавий тадбиркорликни ривожлантириш, ёшлар ва хотин-қизларни даромадли меҳнат билан банд қилишга йўналтирилган дастурлар доирасида аҳоли ва тадбиркорлик субъектларига имтиёзли кредитлар ажратилаётгани қайд этиб ўтилади. Хусусан, “сўнгги 3 йил давомида 600 мингдан зиёд аҳоли ва тадбиркорлик субъектлари 15 триллион сўмдан ортиқ миқдорда имтиёзли кредитлар”[2]га эга бўлган бўлса, 324 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 11 (2021) / ISSN 2181-1415 2020-йилнинг биринчи ярим йиллиги мобайнида “Ҳар бир оила – тадбиркор” дастури доирасида 40 500 та лойиҳага 1,2 трлн. сўм миқдорида имтиёзли кредит маблағлари ажратилган [8]. Оила иқтисоди уй хўжалиги ва оила бюджетига эгалик, оила аъзолари ўрта- сида меҳнат ҳамда мавжуд неъматларнинг тақсимланишига асосланган иқтисод саналади. У оила аъзоларининг ўзаро бирлик, ҳамжиҳатлик, ҳамкорликда оила хўжалигини юритиш, оила бюджетини яратиш, топилган даромадни умумий ҳамда оиладаги ҳар бир кишининг шахсий эҳтиётлари учун сарфлаш тўғрисидаги қарорни қабул қилиш орқали юритилади. Оила иқтисодининг барқарорлиги оила бюждетини самарали бошқаришга оид қуйидаги шартга [18] қатъий амал қилиниши билан белгиланади (1-расм): Юқорида айтиб ўтилганидек, оила иқтисодини юритиш шахсдан муайян компетенцияларга эга бўлишни тақозо қилади. Айни ўринда “компетенция”, “иқтисодий компетенция” тушунчаларининг моҳиятини англаб олиш муҳим. Луғавий нуқтаи назардан, “компетенция” (лот. “competere”, ингл. “competence”) тушунчаси лотинчада “мувофиқ бўлиш”, “тўғри келиш”, инглизчада эса “лаёқат”, “қобилият” маъноларини англатади. Ушбу туш