Этнопсихологические особенности современной рекламы в Узбекистане

Аннотация

Ключевые слова: В статье рассматриваются социально-психологические и информация, этнопсихологические особенности восприятия современной демографический фактор, рекламы, в первую очередь, роль рекламы в мировой жизни, вербальные и различия во влиянии рекламы между полами и основные невербальные средства, гендерные стереотипы, причины этих различий. маркетинг. 1 Lecturer, Fergana State University, Fergana, Uzbekistan. E-mail: omonov7092@mail.ru. Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 6 (2021) / ISSN 2181-1415 Axborotlar asri davrida reklama bizning hayotimizning ajralmas qismiga aylanib qolmoqda. Reklama – jamiyatning turli sohalarida, kishilar o‘rtasidagi nafaqat ijtimoiy- iqtisodiy, siyosiy balkim madaniy-ma’naviy munosabatlarda ham tobora o‘zining mustahkam o‘rniga ega bo‘lib bormoqda. Albatta bular bejizga emas. Chunki biz kundalik faoliyatimiz davomida bir necha marotaba reklamaga murojaat etamiz, garchi murojaat etmagan taqdirimizda ham, beixtiyor reklamaga ko‘zimiz tushadi yoki uni eshitamiz. Aniqroq aytadigan bo‘lsak, biz reklamani nafaqat OAV orqali, balki har qadamimizda uchratamiz. Barcha ko‘rinishdagi reklama, xoh u og‘zaki, xoh yozma shaklda bo‘lsin, yoxud bir ko‘rinishdan iborat bo‘lishidan qat’iy nazar u kishilarga axborot beradi. Ularning ehtiyojlarini qondirishga harakat qiladi. Bunga radio va televideniedagi reklamalarni ham misol qilishimiz mumkin. Plakatlar, yarmarkalar va boshqa shakldagi reklamalar sizu bizga ta’sir ko‘rsatadi. Barcha ko‘rinishda ham inson undan yangi ma’lumot oladi, yangilik bilan tanishadi. U yoki bu muassasa, idora, korxonaning xizmat usullaridan xabardor qiladi. Bu vazifalarning barchasini reklama axborot berish bilan bajaradi. Shu sababli ham biz reklamani axborot beruvchi faoliyat deb qabul qilamiz [1]. Reklamaning targ‘ibot qilish vazifasi shundaki, u inson ruhiyatiga ta’sir etgan holda reklama qilayotgan narsani xarid qilishga, yaxshi narsalardan foydalanishga, insonga hayoti uchun zarur bo‘lgan fikrlarni, usullarni o‘zida qo‘llashga undaydi. Yaxshi narsalarga, yaxshi xislat va fikrlarga ishontirishga harakat qiladi. Reklama insonga yetib kelayotgan barcha axborot xabarlarni qabul qilishda bozorlarda kundan-kun ko‘plab tavsiya etilayotgan mahsulotlarni tanlab olishda, o‘zi qidirib yurgan, xabari bo‘lmagan yangi mollarni xarid qilishda yaqindan yordam beradi. Kishilar hozirgi davrda o‘zi bilgan, bilmagan davrda g‘ayri ixtiyoriy tarzda har kuni ertadan kechgacha juda ko‘p reklamalar bilan tanishadi. Umuman olganda, reklama ishlab chiqaruvchi va iste’molchini birbiriga uzviy bogaab, iqtisodiyotning rivojiga katta xizmat qiladi. Reklama faoliyati reklama vositalari (televizor, radio, gazeta, jurnal, tashqi reklama) orqali iste’molchilar bilan yaqin aloqa o‘rnatishga xizmat qilib, ayrim qarash va goyalarning shakllanishini moliyaviy ta’minlash reklamani rivojlantirishning yangi imkoniyatlarini ochadi. Zamonaviy reklama insonning barcha sezgi a’zolariga (ko‘rish, eshitish, did bilish) ta’sir etadigan qilib tuziladi. Matn va rasmlar avvalo odamlarning ko‘rish va eshitish a’zolariga ta’sir qiladi. Nafaqat radio va televidenie orqali beriladigan reklamalar, balki maxsus ayrim ovozli reklamalar ham xaridorlarning sezgi a’zolariga ta’sir etadi.Masalan, Parij ko‘chalaridan biriga o‘rnatilgan vinoni reklama qiluvchi elektron qurilma shisha og‘zidan otilib chiqqan tiqin hamda quyilayotgan vinoning tovushini aks ettiradi. Reklamaning asosiy qoidalaridan biri faqat sertakalluflik, ommaning zaif tomonlarini bilib ta’sir etishgina emas, balki omma orasida mahsulotga nisbatan norozilik paydo bo‘lishining oldini olish vazifasini hal etish hamdir. Reklamada sifat, xaridorlar soni ham nazardan chetda qoldirilmaydi. Sifati o‘rtacha buyumlarni reklama qilishda xaridorning e’tibori arzon baho bilangina emas, balki qulay, chidamli, sizga loyiq va shunga o‘xshash tashviqotlar bilan jalb qilinadi [2]. Reklama axborotlari va xizmatlarining o‘zbek oilalarida idrok qilinishini uni qabul qilish hamda ishonch bildirishdagi erkak va ayollarning o‘ziga xos xususiyatlarga ega ekanligi, ya’ni ulardagi konformlik, emotsional faollik, muloqatga kirishuvchanlik kabi xususiyatlarning yuqoriligiga ko‘ra farqini o‘rganish ayni sohadagi muhim masalalardan biridir.Oilada reklamaniing idrok qilinishiga ta’sir etuvchi omillardan biri gender stereotiplari bo‘lib, bu erkak va ayollarning jamiyatdagi rollari turlicha ekanligi bilan 212 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 6 (2021) / ISSN 2181-1415 belgilanadi. Oila xarid qilish uchun indvidual qaror qabul qilishda muhim ijtimoiy va guruhiy ta’sirga ega. Bu ta’sir asosan ikki ko‘rinishda namoyon bo‘ladi. Birinchidan, hayot davomiyligi uning a’zolari tomonidan qilinayotgan xarid xarakteriga ma’lum darajada ta’sir ko‘rsatadi. Yoshning fundamental demografik omillari, oilaviy sharoiti va oilada bolalarning bo‘lishi individual va xarid qilish xatti-harakatlarining shak