Усиление экономического нажима советского правительства на дехканские хозяйства в Узбекистане (1927–1929 годы)

Аннотация

Калит сўзлар: Ушбу мақолада қишлоқ хўжалигини ёппасига коллектив- қишлоқ хўжалиги, лаштириш арафасида Ўзбекистонда “қулоқ” деб тавсиф- коллективлаштириш, ланувчи тадбиркор деҳқон хўжаликларига нисбатан совет Ер тўғрисидаги қонун, давлатининг иқтисодий босим сиёсати ёритилган. “Қулоқ” кооперация, қулоқ хўжалиги, хўжаликларини иқтисодий жиҳатдан чеклаш ва сиқиб бадавлат хўжаликлар, чиқаришнинг меъёрий-ҳуқуқий асослари таҳлил этилиб, солиқ сиёсати, Ўзбекистон бўйича индивидуал солиқ мажбурияти кредит, юкланган деҳқон хўжаликлари миқдори бўйича умумлаш- колхоз, тирилган маълумотлар берилган. совхоз, ягона қишлоқ хўжалик солиғи. 1 Researcher, Andijan State University. Andijan, Uzbekistan Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 5 (2021) / ISSN 2181-1415 Усиление экономического нажима советского правительства на дехканские хозяйства в Узбекистане (1927–1929 годы) АННОТАЦИЯ Ключевые слова: В данной статье рассматривается политика сельское хозяйство, экономического нажима советского государства по коллективизация, отношению к предпринимательским крестьянским Закон о земле, хозяйствам, отнесенных к «кулацким» хозяйствам, кооперация, кулацкие хозяйства, накануне сплошной коллективизации сельского хозяйства зажиточные хозяйства, в Узбекистане. Проведен анализ нормативно-правовых налоговая политика, основ экономического ограничения и вытеснения кулацких кредит, хозяйств, приведены обобщенные данные о количестве колхоз, крестьянских хозяйств, обложенных индивидуальным совхоз, единый сельскохозяйственным налогом по Узбекистану. сельскохозяйственный налог. 1927 йил декабрда бўлиб ўтган ВКП(б)нинг XV съезди мамлакатда қишлоқ хўжалигини ривожлантиришга катта эътибор қаратди. Қишлоқ хўжалиги ривожининг паст даражаси қайд этилган ҳолда, Сталин томонидан қилинган Марказий Комитет ҳисоботида ва В.M. Молотов томонидан қилинган “Қишлоқдаги ишлар тўғрисида” маърузада “деҳқон хўжаликларини босқичма-босқич кооперациялаштириш орқали майда, тарқоқ деҳқон хўжаликларини йирик ишлаб чиқариш жамоаларига бирлаштириш, бунинг учун ерга ишлов беришни машиналаштириш ва интенсивлаштириш асосида ерлардан коллектив асосда фойдаланишни ташкил этиш, умумлашган қишлоқ хўжалик меҳнатини рағбатлантириш” биринчи навбатдаги вазифа сифатида кун тартибига қўйилди. Шунингдек, деҳқон хўжаликларини кооперациялаштириш “мулоқот жараёни орқали ҳам, ишлаб чиқаришни қайта ташкил этиш ва бирлаштириш йўли билан – янги технологиялар (машиналаштириш, электрлаштириш) асосида катта давлат иқтисодиётига айлантирилиши” таъкидланди. Айни пайтда, йирик коллектив хўжаликларга ўтилиши “фақат меҳнаткаш деҳқонларнинг розилиги билангина амалга ошиши” [1. 299] алоҳида қайд этилган эди. Коллективлаштириш суръати, уни якунлаш муддатлари ҳақида съезд қарорларида белгиланмаган эди. Партия съездида коллектив хўжалик қурилиши ва умуман, қишлоқ хўжалигини юксалтиришга кўмаклашиш мақсадида бир қатор чора-тадбирлар, жумладан, пудрат шартномаси, қишлоқ хўжалиги кредити ва машиналар билан таъминлаш орқали қишлоқ хўжалигини ривожлантиришни давлат томонидан режали тартибга солиб бориш кўзда тутилган. Кооперация қурилишига – ҳам истеъмол, ҳам ҳунармандчилик-саноат, айниқса, қишлоқ хўжалик кооперациясини ривожлантириш ва мустаҳкамлашга катта аҳамият берилди. Бу кооперацияларга барча камбағаллар ва ўрта ҳол деҳқонларнинг аксариятини жалб этилишини англатарди. Бошқа чора-тадбирлар ҳам ушбу вазифаларга бўйсундирилди, чунончи, солиқ сиёсати, ер тузиш ва ердан фойдаланиш, маданий-маърифий ишлар. деҳқонларнинг ўзаро ёрдам жамиятларини ташкил этиш ва мустаҳкамлаш, қишлоқ хўжалигида ёлланма меҳнатдан фойдаланишда қонун ҳужжатларига риоя қилиш кабиларга эътибор кучайтирилди. ВКП(б) XV съездининг “Қишлоқдаги ишлар 146 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 5 (2021) / ISSN 2181-1415 тўғрисида” резолюциясида “Пролетар давлатнинг бутун сиёсати – молиявий, солиқ, кредит ва умуман иқтисодий сиёсати барча мавжуд чора-тадбирлар орқали қишлоқ камбағаллари ва ўрта ҳол синф қатламларини қўллаб-қуввватлашга ҳамда қишлоқ хўжалиги буржуазиясининг эксплуатацион интилишларини турли йўллар билан чеклашга қаратилиши” [1. 294] айтилган эди. Қулоқларни чеклаш ва сиқиб чиқариш сиёсати, шунингдек, деҳқонларнинг бадавлат қисмини таъқиб этиш партиянинг VIII съезди (1919 йил) дан буён амалга оширилиб келар эди. Ушбу съездда қабул қилинган РКП(б) Дастурида қайд этилганидек, партиянинг қулоқлар бўйича сиёсати “эксплуататорликка мойиллигига қарши курашда ва совет сиёсатига қаршилигини бостиришда” намоён бўлиши белгиланган эди [2. 88]. Совет давлатида фуқаролар уруши тугаганидан кейин, янги иқтисодий сиёсат эълон қилиниши муносабати билан, совет ҳукумати савдо ва тадбиркорлик эркинлигига, қишлоқ хўжалигини тиклаш учун қулоқ хўжаликларининг ҳамда қишлоқнинг бадавлат қатламлари хўжалик тажрибаларидан фойдаланишга йўл очиб берди ва бунга имкониятлар яратилди. Бироқ бунга қарамай, НЭП шароитида ҳам қулоқ хўжаликларини чеклаш шиоридан воз ке