Анализ теоретико-правовых основ полномочий прокурора при рассмотрении уголовных дел в судах первой инстанции

Аннотация

мақолада янги очилган ҳолатлар туфайли иш юритишни қайтадан бошлаш процессуал асослари, суд муҳокамасида прокурор ваколатлари, унинг назарий жиҳатлари ҳамда ушбу босқични процессуал тартибини қиёсий-ҳуқуқий таҳлил асосида такомиллаштиришга қаратилган таклифлар мушоҳада қилинган. Калит сўзлар: янги очилган ҳолатлар, суд, янги ҳолат, прокурор, функция, ваколат, Бош прокурор буйруғи. Аннотация. в статье рассматриваются процессуальные основания возобновления производства по вновь открывшимся обстоятельствам, полномочия прокурора в судебном процессе, их теоретические аспекты, а также рассмотрены предложения, направленные на совершенствование процессуального порядка данной стадии на основе сравнительно-правового анализа. Ключевые слова: вновь открытые дела, суд, новое дело, прокурор, функция, полномочия, приказ Генерального прокурора. Annotation. in the article, the procedural grounds for restarting proceedings due to newly discovered circumstances, the powers of the prosecutor in the trial, its theoretical aspects, and proposals aimed at improving the procedural order of this stage on the basis of comparative legal analysis have been observed. Key words: newly opened cases, court, new case, prosecutor, function, authority, order of the Attorney General Жиноят процессида шахс ва фуқаронинг эркинликлари, жиноятлар натижасида зарар кўрган шахслар ҳамда ташкилотларнинг қонуний манфаатларини ҳимоя қилиш учун реал имкониятларни очиб бериш, ҳуқуқларни таъминлаш учун қўшимча кафолатлар сифатида қарашимиз, шунингдек, шахсни асоссиз айблаш, унинг ҳуқуқ ва эркинликларини чеклаш ҳолатларидан ҳимоя қилиш зарурати билан боғлиқдир. Шу сабабли, Ўзбекистон Республикаси Жиноят-процессуал кодексининг 57-бобида белгиланган жиноят иши бўйича янги очилган ҳолатлар туфайли иш юритишни қайтадан бошлаш босқичи долзарбдир. 224 Международная студенческая конференция «Современные подходы к доказательствам в уголовном судопроизводстве» Бу Ўзбекистон Республикаси Конституциясининг 19, 54-моддалар талаблари билан боғлиқ бўлиб, унга мувофиқ давлат инсон ва фуқаронинг ҳуқуқ ҳамда эркинликларини эътироф этиш, уларга риоя ва ҳимоя қилиш ҳамда таъминлаш давлатнинг олий мақсадлар биридир. Албатта, давлат бундай ҳуқуқбузарликларни бартараф этишнинг процессуал механизмини яратиши шарт. Бу вазифа жиноят процесси иштирокчиларининг ҳуқуқларини самарали тиклаш мақсадида адолатсиз ишларни кўриб чиқиш тартиб-таомилларини белгилайдиган ва уларга риоя қилувчи қонун чиқарувчига ҳам, ҳуқуқни муҳофаза қилувчи орган зиммасига ҳам юкланади. Аслини олганда, суднинг ҳукми қонуний, асосли ва адолатли бўлиши, фақат қонунга бўйсунувчи, мустақил судьялар томонидан чиқарилиши лозим. Жиноят процессида иштирок этаётган шахс ҳоҳ у жабрланувчи, судланувчи ёки бошқа шахсларнинг суд (судья) томонидан қабул қилган ҳукмнинг қонуний, асосли ва адолатли эканлигига шубҳаси бўлмаслиги лозим. Албатта, “жараён қанчалик мураккаб ёки мукаммал бўлмасин, қонунчилик томонидан шахсларнинг ҳуқуқ ва эркинликлари кафолатланганлигидан қатъи назар, ҳар қандай инсон фаолиятида бўлгани каби судда ҳам хатолар бўлиши мумкин”. Ушбу хатоликка йўл қўймаслик учун кўп йиллик изланишлардан сўнг миллий ҳуқуқшунос олимларимиз жиноят процессуал қонунчилигида суд қарорларини кўриб чиқишнинг муайян шакллари ишлаб чиқди, бу бизнинг фикримизча, одил судловни амалга оширишдаги хатоларни кўпроқ даражада бартараф этишга имкон беради. Бу қонуний кучга кирмаган суд қарорларини, қонуний кучга кирган суд қарорларини кассация тартибида, қонуний кучга кирган ҳукмларни, ажримларни ва суд қарорларини тафтишда текшириш ва янги очилган ҳолатлар туфайли иш юритишни қайтадан бошлаш кабилар. Бизнинг муқаддам олиб борган тадқиқот ишимизда биринчи инстанция судида прокурор процессуал мақоми, ваколатлари ва уни такомиллаштириш ҳамда апелляция инстанция суд муҳокамасида қонуний кучга кирмаган ҳукм ёки ажримни текширишда иштирок этаётган прокурорнинг процессуал мақоми масалалари ҳам назарий ҳам амалий жиҳатдан таҳлил этилган эди. Мазкур мақолада янги очилган ҳолатлар туфайли иш юритишни қайта бошлаш босқичини такомиллаштиришнинг айрим масалалари ва уни судда кўришда прокурор иштироки, вазифаси, функциясига тўхталмоқчимиз. Ҳар бир шакл ўз мақсадига, мазмунига эга бўлиб, тегишли инстанцияда амалга оширилади ва кўриб чиқиш ташаббускорига қараб, суд муҳокамасининг ушбу босқичида иштирокчиларнинг маълум бир доираси жалб қилинади. Бундай суд процессининг ҳар бир босқичи учун қонун чиқарувчи мақсад қўйган, процессуал қоидаларни ўрнатган, иштирокчиларнинг мажбуриятлари ва ҳуқуқларини белгилаб берган, яъни вазифаларни белгилаб берган. Ушбу функцияларнинг таркиби ва мазмуни 225 Международная студенческая конференция «Современные подходы к доказательствам в уголовном судопроизводстве» мақсадга эришиш даражасига сезиларли таъсир кўрсатади. Суд қарорларини қайта кўриб чиқиш бўйича суд муҳокамасининг асосий иштирокчиларидан бири прокурор ҳисобланади. Бу эса, ўз навбатида, прокурор томонидан ушбу жараёнда судгача бўлган босқичда ҳам, судда ҳам ўз