Факторы совершенствования системы самостоятельной работы студентов

Аннотация

Калит сўзлар: Ўқувчиларнинг ўқув фаолиятини ривожлантиришнинг мустақил иш, асосий қисмларидан бири – бу уларнинг мустақил дарс, фаолиятидир. Ўқувчининг, умуман инсоннинг мустақил дарсдан ташқари, фаолиятини ташкил қилишда, улардаги билимга ўқув воситалари, дидактик асослар, эҳтиёжларини ривожлантириш, уларнинг билиш индивидуал, воситалари билан таъминлаш лозим. Мақолада табақалаштирилган, ўқувчиларнинг мустақил ишларининг вазифаси, таркиби, мустақил иш тизими. шакллари, уни ташкил қилиш ва ўтказиш омиллари, бошқариш тамойиллари ҳамда мустақил ишларнинг тизимини такомиллаштириш муаммолари баён қилинган. 1 Senior lecturer, Navoi State Mining Institute, Navoi, Uzbekistan. E-mail: zafarxusanov@mail.ru. Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 4 (2021) / ISSN 2181-1415 Факторы совершенствования системы самостоятельной работы студентов АННОТАЦИЯ Ключевые слова: Одна из ключевых составляющих развития учебной самостоятельная работа, деятельности студентов – это их самостоятельная работа. занятия, При организации самостоятельной деятельности студента вне занятия, необходимо развивать его потребности в знаниях, учебные пособия, дидактические основы, обеспечивать их средствами познания. В статье изложены индивидуальный, задачи, содержание, типы, аспекты организации дифференцированный, и проведения, управления, а также проблемы система самостоятельной совершенствования системы самостоятельных работ работы. учащихся. Ўқувчиларнинг ўқув фаолиятини ривожлантиришнинг асосий қисмларидан бири – бу уларнинг мустақил фаолиятидир. Ўқувчининг, умуман инсоннинг мустақил фаолиятини ташкил қилишда, улардаги билимга эҳтиёжларини ривожлантириш, уларнинг билиш воситалари билан таъминлаш лозим. Ўқувчиларнинг мустақил ўқув фаолияти таълимининг шундай воситасики, уни таълимга тадбиқ этиш асосида: • ўқиш, ўрганишда иштиёқ давом эттирилади, дарс давомида ҳосил қилинган мотивларнинг давом этиши таъминланади; • ўқувчиларни билмасликдан билишга, малакасини кенгайтиришга олиб келади; • ўрганилаётган ўқув материалини устида ўқувчиларнинг ўз фаолиятини мустақил давом эттиришга замин яратади; • ўқувчилар фаолиятига раҳбарлик қилиш, уларнинг мустақил фаолиятини ташкил қилиш ва бошқаришни маълум даражада осонлаштиради. Ўқувчининг мустақил фаолиятининг шакли ёки тури учун бажаришдаги методлар ва ўқув воситаларига қараб турлича бўлиниш мумкин. Педагогик, илмий-услубий адабиётларда мустақил ишлар ташкилий, дидактик, психологик ва бошқа белгилар асосида квалификацияланади. Шу сабабли мустақил иш турлари шу белгилар асосида ўрганилади ва таҳлил қилинади. Шунингдек, бирмунча илмий-тадқиқот ишлари натижаларида, мустақил иш икки йўналишда табақалаштирилган: ўқув жараёнидаги ҳамда унга тайёрланишдаги ўқувчининг фаолияти ва ўқувчининг қизиқишини ҳамда қобилиятига асосланган индивидуал режа асосидаги қўшимча фаолиятдир. Бошқа тадқиқот муаллифлари эса мустақил иш – ўқув ҳамда ижодкорлик ишларига, учинчи йўналишдаги илмий- тадқиқот ишларида эса дарс турлари: маъруза (назарий), лаборатория (кузатиш ва уй тажрибалари) ҳамда амалий (масала ечиш) ва бошқа турларга қараб табақалаштирилади. Таълимнинг асосини ташкил қилувчи дидактика, унинг тамойилларига биноан мустақил иш қўйидагиларга классификацияланади [5, 6]: • янги билимларни мустақил эгаллаш; • такрорлаш асосида мустақил билимларини чуқурлаштириш ва мустаҳкамлаш ҳамда уларни амалиётларда қўллаш; • мустақил ишни назорат қилиш ва бахолаш. 517 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 4 (2021) / ISSN 2181-1415 Мустақил ишга А.Н. Зимняя томонидан тўлароқ таъриф берилган мустақил иш – мақсадга йўналган, ички мотивга асосланган ўқувчининг барча харакатларининг ва жараёнларининг мажмуасидир. Бунда ўқувчида англаш, мустақил фикрлаш, мустақил тартиб, шахсий жавобгарлик ҳислари шаклланади ва мустақил ривожланиш, такомиллашиш ҳамда тушуна билиш жараёнлари ўқувчига ҳузур-халоват ато этади. [6]. Биринчидан, бу таърифда мустақил ишни психологик аспектлари: ўз-ўзича фаоллик, ўз-ўзини бошқариш, мустақил ташкилотчи, ўз-ўзини назорат кабилар эътиборга олинган. Мустақил иш ўқувчининг мустақил фаолияти билан аниқланади. “Мустақил фаолият” – бу ўқувчининг конкрет ҳолатда мақсадга эришиш учун бошқалар ёрдамисиз қобилиятли (ижодкорли) фаолиятидир. Ўқувчининг ўз-ўзича фаоллиги-бу ўқувчининг ички мотивга асосланган фаолияти дейиш мумкин. Ўз-ўзича фаоллик, ўз-ўзини бошқариш эса – ўқувчининг, шахснинг ўзини маълум мақсад сари интилиши ва ўзини фидо қилиш хусусияти бўлиб, унинг мақсади йўналган, фаол ҳолда ўзининг қувватини, вақтини ва воситаларни рационал ишлатган ҳолда оралиқ ва охирги мақсадга эришишдир. “Ўзини ўзи назорат” – бу мустақил ишнинг асосий компоненталаридан бири бўлиб, уни ўқувчи, шахснинг ўзи амалга оширади. Мустақил ишларни ташкил қилиш ва ўтказишнинг янги воситаларидан бири бу – компьютер техникаси ва технологияларидан фойдаланишдир. Бунда хос ишланмалар, анимацион материаллар, электрон ўқув қўлланмалар, виртуал лабаратория ишла