Анатомические и физические параметры развития крыс и их семенников после облучения

Аннотация

Калит сўзлар: Tadqiqot 124 ta yangi tug`ilgan, 3, 6, 9, 12 oylik oq zotsiz Moyaklar kalamushlarda o`tkazildi. Moyaklar morfometriyasi shuni Jismoniy rivojlanish ko`rsatdiki, postnatal ontogenezda ularning vazni, uzunligi, va ko`rsatkichlari qalinligi turli darajada o`zgaradi. Tana vazni va uzunligining Nurlanish urug`donlar vazni va hajmi bilan o`sish sur`atlarini taqqoslash ko`rsatishicha, urug`donlar hajmi oshgani sari tana vazni uzunligiga nisbatan ko`proq ortadi. Tajriba guruhidagi kalamushlarning jismoniy ko`rsatkichlari nazorat guruhudagi kalamushlar ko`rsatkichlaridan ortda qoladi . 1 Assistant Department of Anatomy, Bukhara State Medical Institute Bukhara, Uzbekistan E-mail: ravik1991@mail.ru Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 2 (2021) / ISSN 2181-1415 Анатомические и физические параметры развития крыс и их семенников после облучения АННОТАЦИЯ Ключевые слова: Исследование было проведено на 124 белых Семенники беспородных крысах в новорожденных, 3, 6, 9, 12 месячных Физические параметры возрастах. Морфометрия семенников показала, что их масса, развития длина и толщина в постнатальном онтогенезе меняются Облучение неравномерно и неодинаково. Сопоставление темпа прироста массы и длины тела с массой и объемом семенников показывает, что с увеличением их объема больше увеличивается масса тела, чем длина. Установлено, что в экспериментальной группе параметры физического развития отстают от интактных животных. MUAMMONING DOLZARBLIGI Ionlashtiruvchi nurlanishning (IN) tibbiyotda ishlatilish ko`lami tobora kengayib bormoqda va ko`plab kasalliklarni tashxislash, saratonni davolash uchun keng ishlatilmoqda [9]. Davolanayotgan bemorlardan tashqari infraqizil nurlanish sog'liqni saqlash xodimlari uchun ham katta xavf tug'diradi. Chunki ko'pgina tibbiy tekshiruvlar kasallikni aniqlash va keyinchalik ularni davolash uchun radiologik aralashuvlarni talab qiladi. Ammo saraton kasalligiga chalingan bemorlarda davolanish ham radiologik (nur) terapiyasini talab qilishi mumkin, bu bemor uchun nurlanish dozasini yanada ko`paytiradi [5]. Ionlashtiruvchi nurlanish ta'sirida barcha tirik mavjudotlar zararlanish xavfi ostida bo'lishiga qaramay, sutemizuvchilarning moyaklari nurlanishga nisbatan eng sezgir a`zolar hisoblanadi [8]. Moyaklar testosteron sintezi va erkak jinsiy hujayralari ishlab chiqarish orqali erkaklarning reproduktivligini saqlashda ishtirok etadigan asosiy a`zolardir [11]. Bundan tashqari, moyaklardagi spermatogenez jarayonining turli bosqichlarida jinsiy hujayralar differentsiatsiyasi yuzaga keladi [10]. IN ning toksik ta'siri normal spermatogenezga to'sqinlik qiladi, spermatogen hujayralarning ko'payishi va differentsiatsiyasiga ta'sir qiladi, bu oxir-oqibatda ularning mutageneziga yoki apoptoziga olib keladi va ishlab chiqariladigan spermatazoidlar sonining kamayishiga va ularning struktur buzilishiga olib keladi [1,2,6]. Nurlanish manbalari tabiiy va sun'iy manbalarga bo'linadi. Tabiiy manbalarga uranning parchalanish mahsulotlaridan gamma nurlari, atmosferadagi gazli radonning parchalanish mahsulotlari, tabiiy radionuklidlar va kosmosdan tushadigan kosmik nurlar kiradi. Sun'iy nurlanish manbalariga oziq-ovqat va ichimliklarda uchraydigan radionuklidlar, tibbiy diagnostika muolajalarida ishlatiladigan rentgen nurlari va atom sanoatidagi qoldiq mahsulotlar va atmosferada yadro sinovlari paytida hosil bo'lgan gamma nurlari kiradi [4]. Radiatsiyaning organizmga ta'siri erta va kech ta'sirlarga bo`linadi [7]. Erta o`zgarishlarga mahalliy reaksiyalarning paydo bo'lishi - radiatsion kuyish, nekroz, katarakta va umumiy belgilar - o'tkir va surunkali nurlanish kasalligi kirsa, uzoq muddatli ta`sirlarga – yomon sifatli o`smalar, gemoblastoz, irsiy patologiyalar, reproduktiv kasalliklar, neyro- endokrin, immun va boshqa tizimlar patologiyalari, moslashish qobiliyatining pasayishi, erta qarish, o'rtacha umr ko'rishning pasayishi kabilar misol 505 Жамият ва инновациялар – Общество и инновации – Society and innovations Special Issue – 2 (2021) / ISSN 2181-1415 bo`ladi. Reproduktiv a`zolarga nurlanishning ta'sirini o'rganish bo'yicha ko'plab tadqiqotlar o'tkazilgan bo'lsa-da, postnatal ontogenezda ushbu a`zolarning tuzilishidagi yosh jihatlari bo'yicha o'zgarishlar haqida ma'lumot yetarli emas [2,3]. TADQIQOTNING MAQSADI Normal sharoitda va tug'ruqdan keyingi postnatal ontogenezda nurlanish ta`sirida kalamush moyaklarining anatomik parametrlarini o'rganishdan iborat. MATERIALLAR VA USLUBLAR. Tug'ilgandan 12 oylikgacha bo`lgan, 12 soatlik yorug'lik rejimida vivariumda saqlangan, odatiy ovqatlanish va suvga ichish imkoniyatiga ega bo'lgan 124 ta oq zotsiz kalamushlarning moyaklaridan olingan materiallarda eksperimental tadqiqotlar o'tkazildi. Tajriba boshida barcha jinsiy yetuk kalamushlar bir hafta davomida karantinda bo'lgan va somatik yoki yuqumli kasalliklari aniqlanmagandan keyin, ular odatiy vivarium rejimiga o'tkazilgan. Hayvonlar 2 guruhga bo'lingan (n = 124):