Maktabgacha yoshdagi bolalar ta’limiga kompetensiyavty yondashuv

Аннотация

Ushbu maqolada maktabgacha yoshdagi boldlar ta’limiga kompetensiyaviy yondashuv yoritilgan. Kalit so‘zlar: kompetensiya, umumiy kompetensiyalar, kommunikativ kompetensiya, о 'yin kompetensiyasi. ijtimoiy kompetensiya, bilish kompetensiyasi, bola rivojining sohalari, jismoniy rivojlanish va sog'lom turmush tarzining shakllanishi, ijtimoiy-hissiy rivojlanish. nutq, muloqot, о ‘qish va yozish malakalari, bilish jaravonining rivojlanishi, ijodiv rivojlanish. Kompetensiya- u yoki bu soha bo'yicha bilimdonlik [4; 62-b.]. 33 “Kompetensiya" (lot. compete - erishayapman, munosibman, loyiqman) - 1) muayyan davlat organi (mahalliy o‘zini o‘zi boshqarish organi) yoki mansabdor shaxsning qonun, ustav yoki boshqa hujjat bilan belgilangan vakolatlari, huquq va burchlari doirasi; 2) u yoki bu sohadagi bilimlar, tajriba [5; 682-b.]. Kompetentlik ta’rifi o‘xshash va bir-birini o‘rnini egallaydi (toddiradi), shu bilan bir vaqtda kompetensiya so‘zi uchun yagona izohlash yo‘q, bu tushuncha “vakolatlar yigdndisi (huquq va majburiyatlar) qandaydir organ yoki lavozimli shaxsning qonun, nizomlar bilan belgilab qo‘yilgan ushbu organ yoki boshqa holatlar”, “nimanidir to’gdhsida fikr yuritishga yod beradigan bilimlarga ega bodish (egalik qilish)’', “kimdir yaxshi xabardor bodgan savollar to‘plami (sohasi)” tushuniladi [3; 209-210-b.j. Maktabgacha yoshdagi bolalarga tadim berishda kompetensiyaviy yondashuv o‘sib borayotgan bola shaxsini hayotga tayyorlash, unda hayotiy muhim masalalarni hal qilish uchun zarur bodgan, axloqiy meyor va qadriyatlarni o‘zlashtirish, boshqa insonlar bilan muloqot qilish, «Men» obrazini qurish bilan bogdiq bodgan faoliyat usullarini shakllantirishga tayyorgarlikni ko‘zda tutadi. Boshlangdch muhim kompetensiyalar bolaning faoliyat va axloq subekti sifatidagi yaxlit rivojlanishini talab etadi. Kompetensiya bolaning bilim, ko‘nikma, malaka va qadriyatlari majmuidir. Boshlangdch kompetensiyalar, rivojlanish sohasidan qat’iy nazar, bola shaxsi shakllanishi uchun asos bodib xizmat qiladi [1]. Maktabgacha yoshdagi (6-7 yosh) bolaning umumiy muhim kompetensiyalar! “Ilk qadam” davlat dasturida berilgan (1- jadvalga qarang): 1-jadval. Maktabgacha yoshdagi (6-7 yosh) bolaning umumiy muhim ____ № Umumiy muhim Kompetensiyalarning mazmun-mohiyati kompetensiyalar 1. Kommunikativ muloqot vositalaridan turli vaziyatlarda foydalana bilish kompetensiya ko’nikmasi 2. O‘yin kompetensiyasi bolaning o'yin jarayoni va uni tashkil qilishda tajriba. bilim va kodtikmalardan ijodiy foydalanishi 34 3. Ijtimoiy kompetensiya hayotiy vaziyatlarda kattalar va tengdoshlar bilan muloqotda axloq qoidalari va meyoriariga rioya qilgan holda o‘zini tuta olish mahorati 4. Bilish kompetensiyasi atrofdagi olarnni ongli ravishda idrok qilish va olingan bilim, ko‘nikma, malaka va qadriyatlardan o‘quv va amaliy vazifalarni hal qilish uchun foydalanish _____ Bolaning kompetensiyalari bola rivojining quyidagi sohalarida belgilanadi: jismoniy rivojlanish va sog‘]om turmush tarzining shakllanishi; ijtimoiy-hissiy rivojlanish; nutq, muloqot, o‘qish va yozish malakalari; bilish jarayonining rivojlanishi; ijodiy rivojlanish (2-jadvalga qarang): 2-jadval. Bola_ning rivojlanish sohalan kompetensiyalari № Bolaning rivojlanish sohalari kompetensiyalari Bolaning rivojlanish sohalaridagi o‘quv- tarbiyaviy faoliyat yakuniga yetganidan sowng 6-7 yoshli bola 1. «Jismoniy rivojlanish va • o‘z imkoniyatlari va yoshi bilan bog‘liq sog‘lom turmush tarzini jismoniy rivojlanish meyoriariga mos ravishda shakllantirish» sohasi jismoniy faollik ko‘rsatadi; kompetensiyalari • turli harakatchanlik faolligini uyg‘un ravishda va maqsadli bajarishni biladi; • turli hayotiy va o‘quv vaziyatlarida mayda motorika ko‘nikmalaridan foydalanadi; • o‘z harakatlarini hissiyot va sezgi organlari yordamida boshqaradi; • shaxsiy gigiyena malakalarini qo‘llaydi; • sog‘lom turmush tarzi va ovqatlanish asoslarini biladi; • xavfsiz hayotiy faoliyat asoslari qoidalariga rioya qiladi 2. «Ijtimoiy-hissiy rivojlanish» • o‘z «Men»i va boshqa insonlarning hayotiy sohasi kompetensiyalari faoliyat muhitidagi roli to‘g‘risida tasavvurga ega bo'ladi: • o’z hissiyotlarini boshqaradi va ulami vaziyatga mos ra\ ishda ifodalaydi; • o’zgalarning hissiyotlarini farqlaydi va ularga mos ravishda javob beradi; 35 • kattalar va tengdoshlar bilan vaziyatga mos ravishda muloqot qiladi; • murakkab vaziyatlardan konstruktiv chiqish yodlarini topadi 3. «Nutq, muloqot, o‘qish va yozish malakalari» sohasi • nutqni eshitadi va tushunadi; kompetensiyalari • o‘z nutqida to‘g‘ri talaffuz, qulay grammatik shakllar va xilma-xil gap konstruksiyalaridan foydalanadi; • ikkinchi tilni o‘rganishga qiziqish namoyon qiladi; • ikkinchi tilni egallash bo‘yicha dastlabki bilimlarini ko‘rsatadi; • badiiy adabiyot asarlariga qiziqish namoyon qiladi; • so‘zning lug‘aviy, bo‘g‘inli va fonetik tuzilishi to‘g‘risida tasavvurga ega bo‘ladi; • turli ma’no shakllarini mustaqil ravishda tuzish va so^zlab berishni biladi; • yozishning dastlabki malak