ТЕОРЕТИЧЕСКИЕ ПЕДАГОГИЧЕСКИЕ ПРИНЦИПЫ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ НАЦИОНАЛЬНЫХ МУЗЫКАЛЬНЫХ ИНСТРУМЕНТОВ В ВУЗАХ

Аннотация

In this article, the theoretical and practical foundations of using national musical instruments in secondary schools are analyzed from a pedagogical point of view. Also, the role of national musical instruments in the formation and development of students' intellectual abilities is analyzed. Key words: intellect, ability, national folk instruments, musical culture, pedagogical basis, general education schools. ТЕОРЕТИЧЕСКИЕ ПЕДАГОГИЧЕСКИЕ ПРИНЦИПЫ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ НАЦИОНАЛЬНЫХ МУЗЫКАЛЬНЫХ ИНСТРУМЕНТОВ В ВУЗАХ Аннотация. В данной статье с педагогической точки зрения анализируются теоретические и практические основы использования национальных музыкальных инструментов в общеобразовательной школе. Также анализируется роль национальных музыкальных инструментов в формировании и развитии интеллектуальных способностей учащихся. Ключевые слова: интеллект, способности, национальные народные инструменты, музыкальная культура, педагогическая основа, общеобразовательные школы. Yoshlarning intelektual qobilyatlarini ta’lim tizimlarida shakllantirish va rivojlantirish davlat ta’lim standartlari hamda milliy o‘quv dasturining asosiy maqsadidir. Umumta’lim maktablarida o‘quvchilarning kognitiv kamolotini, intelektual qobilyatlarini, ijodiy iqtidorlarini yuzaga chiqarish, uni to‘g‘ri yo‘naltirish uchun ko‘plab dasturlar, ish rejalar, chora-tadbirlar ishlab chiqilmoqda. Ta’lim tizimlarida uzviylik va izchillikni ta’minlagan holda har bir o‘quvchining qobilyatlarini aniqlash hamda ushbu iqtidorni ta’lim olishning samaradorligini ta’minlashga yo‘naltirish kabi maqsadlar bugun yetakchilik qilmoqda. Xalq musiqa cholg‘ulari vositasida o‘quvchilarning intelektual qobilyatini shakillantirish nazariyasini ishlab chiqish tadqiqotimizning maqsadi sananaladi. Obyekti esa umumta’lim maktablarida xalq milliy cholg‘ularini o‘rgatish natijasida o‘quvchilarning intelektual qobilyatlarini shakllantirish va rivojlantirishning pedagogik shart-sharoitlari va mexanizmlarini ishlab chiqish jarayonidir. O‘quvchilarning intelektual qobilyatlari shakillanishi va 9 51 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 6 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ rivojlanishining pedagogik shart-sharoitlari va mexanizmlarini xalq milliy cholg‘ularini o‘rgatish asosida takomillashtirish, pedagogik jihatlarini aniqlash tadqiqotimiz predmetidir. Tadqiqotning vazifalari: 1. Maktab ta’limida o‘quvchilarning intekeltual qobiliyatlarini aniqlashda “Musiqa madaniyati” fanining o‘rni va ahamiyatini aniqlash; 2. Xalq milliy cholg‘ulari vositasida olib boriladigan amaliy mashg‘ulotlar natijasida o‘quvchida manaviy, madaniy, milliy qadriyatlarni shakillantirishning pedagogik asoslarini ishlab chiqish; 3. O‘quvchilarda xalq milliy cholg‘ulari vositasida olib boriladigan mashg‘ulotlar natijasida intelektual qobilyatlarning rivojlanishini o‘rganish; 4. Xalq milliy cholg‘ulari vositasida o‘quvchilarning psixomotor xususiyatlarini eksperemental tad qiq etish; 5. Umumta’lim maktablarida xalq milliy cholg‘ulari vositasida o‘quvchilarning intelektual qobiliyatini shakillantirish va rivojlantirishning pedagogik metodlarini ishlab chiqish. Intellekt (lot. bilish, tushunish, idrok qilish) – insonning aqliy qobilyati. Hayotni, atrof- muhitni ongda aynan aks ettirish va o‘zlashtirish, fikrlash, o‘qish-o‘rganish, dunyoni bilish va ijtimoiy tajribani qabul qilish qobilyati; Intelekt tarkibiga idrok qilish, xotirlash, fikr yuritish, so‘zlash va h.k. psixik jarayonlar kiradi.1 Qobilyat – insonning individual salohiyati, imkoniyatlari. Qobilyat bilimdan keskin farqlanadi, bilim mutolaa natijasi hisoblanadi, qobilyat shaxsning psixologik va fiziologik tuzilishining xususiyati sanaladi. Qobilyatning yetakchi xususiyatlaridan biri – narsa-hodisalar mohiyatini ijodiy tasavvur qilishdir.2 O‘quvchilarda xalq milliy cholg‘ulari vositasida ijodkorlik qobilyati shakllantiriladi. Ijodkorlik qobilyati – insonning ijodiy qarorlar qabul qilish, tushunish, qabul qilish va tubdan yangi g‘oyalarni yaratish qobilyatidir. Shuningdek, aqliy qobilyatga ham kuchli ta’sir ko‘rsatib, o‘quvchida yodlab qolish, tahlil qilish, analiz va sintez qilish, xulosalash kabi bir qator jarayonlarni shakillantiradi va rivojlantiradi. Umumta’lim maktablarida o‘quvchilarning aqliy va ijodiy qobilyatlarini shakllantirishga xizmat qiluvchi xalq milliy cholg‘ularini o‘rgatish va o‘qitishga oid metodik nazariyalarni ishlab chiqish bugungi ta’lim tizimimiz uchun dolzarb sanaladi. Bu esa tadqiqotning dolzarbligini belgilovchi asosiy omillardandir. Shu bilan birga, O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2022- yil 1-fevraldagi PF-60-sonli “2022-2026-yillarga mo‘ljalangan Yangi O‘zbekistonning taraqqiyot strategiyasi to‘g‘risi”da, 2019-yil 29-apreldagi PF-5712-son “O‘zbekiston Respublikasi Xalq ta’limi tizimini 2023-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”gi farmonlari, O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasining 2017-yil 6-apreldagi 187-son “Umumiy o‘rta va o‘rta max