JINOYAT PROTSESSIDA SHAXSIY KAFILLIK VA JAMOAT BIRLASHMASI YOKI JAMOANING KAFILLIGI EHTIYOT CHORALARINING OʻRNI VA OʻZIGA XOS JIHATLARI.

Аннотация

In this article, the purpose, duties and specific features of the use of precautionary measures in criminal proceedings, the norms regulating the precautionary measures of personal surety and public association or collective surety and the analysis of their application practice, the advanced experience of some foreign countries in the use of precautionary measures related to surety, as well as this a number of suggestions on how to eliminate some problems and shortcomings that arise in the process of applying precautionary measures. Key words: Criminal proceedings, investigation, precautionary measures, personal guarantee, public association or group guarantee, restriction of rights and freedoms, imposition of obligations. РОЛЬ И ОСОБЕННОСТИ МЕР ПРЕДОСТОРОЖНОСТИ ИНДИВИДУАЛЬНОЙ И ОБЩЕСТВЕННОЙ ИЛИ ОБЩЕСТВЕННОЙ ГАРАНТИИ В УГОЛОВНОМ ПРОИЗВОДСТВЕ. Аннотация. В данной статье рассматриваются цель, обязанности и особенности применения мер пресечения в уголовном судопроизводстве, нормы, регулирующие меры пресечения личного поручительства и общественного объединения или коллективного поручительства, а также анализ практики их применения, передовой опыт некоторых зарубежных стран в применении мер пресечения, связанных с поручительством, а также представлен ряд предложений по устранению некоторых проблем и недостатков, возникающих в процессе применения их. 1 15 0 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ Ключевые слова: Уголовное производство, расследование, меры пресечения, личное поручительство, поручительство общественного объединения или группы, ограничение прав и свобод, возложение обязанностей. Kirish. Bugun yurtimiz demokratik tamoyillar, inson huquq va erkinliklari borasida umume'tirof etilgan prinsip va normalarga asoslangan, bosh maqsadi xalq uchun erkin, obod hamda farovon hayot yaratib berishdan iborat bo‘lgan davlatga aylandi. Inson qadri ulug‘lanadigan demokratik huquqiy davlat va adolatli fuqarolik jamiyatini qurish maqsadida keng qamrovli yangilanishlar va islohotlar amalga oshirildi, bu borada boy tajriba to‘plandi. O‘zbekiston o‘z taraqqiyotining yangi bosqichiga qadam qo‘yib, adolatli va xalqparvar davlat barpo etish yo‘lida dolzarb ahamiyatga ega bo‘lgan vazifalarni to‘laqonli amalga oshirish maqsadida ko‘lamiga monand va munosib bo‘lgan yangi mustahkam konstitutsiyaviy makonni shakllantirdi. Jamiyatda barqarorlik, tinchlik va osoyishtalikni qaror toptirish, inson huquq va erkinliklariga ogʻishmay rioya etilishini ta'minlash mamlakatni ijtimoiy-iqtisodiy jihatdan yanada rivojlantirish, aholining farovonligini yuksaltirish, huquqiy demokratik davlat qurish borasida amalga oshirilayotgan keng koʻlamli islohotlardan koʻzlangan maqsadlarga erishishning muhim sharti hisoblanadi. Yangi tahrirdagi Konstitusiyamizning 27-moddasida “Hech kim qonunga asoslanmagan holda hibsga olinishi, ushlab turilishi, qamoqqa olinishi, qamoqda saqlanishi yoki uning ozodligi boshqacha tarzda cheklanishi mumkin emas” deb belgilangan. [1] Shu oʻrnida, jinoyat protsessida protsessual majburlov choralarining tarkibiga kiruvchi shaxsiy kafillik va jamoat birlashmasi yoki jamoaning kafilligi ehtiyot choralarining mazmuni, qoʻllanilish asoslari va oʻziga xos jihatlarini tahlil qilib koʻramiz. Amaldagi jinoyat protsessual qonunchiligimizda “ehtiyot choralari”ga alohida ta'rif berilmagan boʻlsa-da, Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat protsessual kodeksining 236-moddasida “Ehtiyot chorasi ayblanuvchi, sudlanuvchi surishtiruvdan, dastlabki tergovdan va suddan boʻyin tovlashining oldini olish; uning bundan buyongi jinoiy faoliyatining oldini olish; uning ish boʻyicha haqiqatni aniqlashga halal beradigan urinishlariga yoʻl qoʻymaslik; hukmning ijro etilishini ta'minlash maqsadida qoʻllaniladi” [2] deb koʻrsatilgan. Oʻzbekiston Respublikasi Jinoyat – protsessual kodeksida quyidagi ehtiyot choralarinig turlari ushbu moddalarida oʻz aksini topgan: 1) qamoqqa olish JPK ning 242-moddasi; 2) uy qamogʻi JPK ning 2421-moddasi; 3) garov JPK ning 249-moddasi; 4) munosib xulq-atvorda boʻlish haqidagi tilxat JPK ning 250-moddasi; 5) shaxsiy kafillik JPK ning 251-moddasi; 6) jamoat birlashmasi yoki jamoaning kafilligi JPK ning 252-moddasi; 7) voyaga etmaganlarni kuzatuv ostiga olishi uchun topshirish JPK ning 253-moddasi; 8) harbiy xizmatchining xulq-atvori ustidan qoʻmondonlik kuzatuvi JPK ning 254- moddasi. 1 15 1 International scientific journal ISSN: 2181-3906 «MODERN SCIENCE АND RESEARCH» 2024 VOLUME 3 / ISSUE 5 / UIF:8.2 / MODERNSCIENCE.UZ JPKning 251-moddasida “Shaxsiy kafillik ishonchga sazovor bo‘lgan shaxslarning ayblanuvchi, sudlanuvchi munosib xulq-atvorda bo‘lishiga kafil ekanliklari haqida yozma majburiyat olishidan iboratdir. Kafillar sonini surishtiruvchi, tergovchi, prokuror yoki sud belgilaydi. Alohida hollarda yuksak ishonchga sazovor bo‘lgan bitta shaxs ham kafil bo‘lishi mumkin. Kafillar ushbu ehtiyot chorasi qo‘llanilishiga sabab bo‘lgan ayblo